Добра вядома, што бацькі абавязаны ўтрымліваць сваіх непаўналетніх дзяцей. Аднак заканадаўствам Беларусі прадугледжана таксама, што з бацькоў, якія не прадастаўляюць утрыманне сваім маючым патрэбу ў дапамозе непрацаздольным паўналетнім дзецям, могуць быць спагнаныя сродкі на іх утрыманне (аліменты) у судовым парадку. Напярэдадні Дня інвалідаў (3 снежня) суддзя Мінскага гарадскога суда Кацярына Чайко расказала БелТА аб такім канкрэтным механізме па рэалізацыі правоў інвалідаў, як спагнанне аліментаў з бацькоў на непрацаздольных паўналетніх дзяцей у судовым парадку.
У дадзеным выпадку, па яе словах, судовай ацэнцы будуць падлягаць дзве ўмовы: непрацаздольнасць і патрэбнасць паўналетніх дзяцей. Непрацаздольнымі варта лічыць грамадзян, якія з’яўляюцца інвалідамі I і II груп. Людзі з III групай інваліднасці з’яўляюцца абмежавана працаздольнымі, а таму іх патрэбнасць у атрыманні ўтрымання ад бацькоў будзе вызначацца з улікам канкрэтных абставінаў (характару інваліднасці, здольнасці да працы, наяўнасці крыніц існавання).
Патрэбнасць можна вызначыць як немагчымасць задавальнення жыццёва важных патрэбаў у ежы, адзенні, жыллі, лячэнні. Пры вызначэнні патрэбнасці суд зыходзіць з магчымасці чалавека прызначанымі яму пенсіяй, стыпендыяй, дапамогай, наяўнай маёмасцю альбо іншымі даходамі задавальняць неабходныя для яго жыцця патрэбы. Калі такіх сродкаў відавочна недастаткова, то гэта падстава для ўскладання на бацькоў абавязку па прадастаўленні ўтрымання. Стан патрэбнасці і памер утрымання вызначаюцца судом, калі паміж бацькамі і дзецьмі не дасягнута пагадненне аб добраахвотным утрыманні.
Размяшчэнне людзей, якія атрымалі ўтрыманне ад бацькоў, у дамы інвалідаў само па сабе не спыняе спагнанне ўтрымання, паколькі такія людзі могуць мець патрэбу ў доглядзе, лячэнні, дадатковым харчаванні і інш.
У якасці прыкладу суддзя расказала пра сітуацыю, калі іскавыя патрабаванні аб спагнанні сродкаў на ўтрыманне дачкі ў памеры дзвюх базавых велічынь штомесяц былі задаволены. Суд указаў, што непрацаздольнасць дачкі пацверджана ўстаноўленай ёй трэцяй групай інваліднасці і неабходнасцю па стане здароўя атрымання сярэдняй адукацыі. Яна атрымлівае сацыяльную пенсію, штомесячны памер якой складае 75% бюджэту пражытачнага мінімуму ў сярэднім на душу насельніцтва. І пенсія ісціцы не дазваляе ў поўнай меры задаволіць яе неабходныя жыццёва важныя патрэбы.
У сілу артыкула 99 Кодэкса аб шлюбе і сям’і, калі памер аліментаў не вызначаны шлюбным дагаворам або пагадненнем аб выплаце аліментаў, пры спагнанні аліментаў з бацькоў на непрацаздольных паўналетніх дзяцей, якія маюць патрэбу ў дапамозе, памер аліментаў вызначаецца ў цвёрдай грашовай суме або ў суме, якая адпавядае пэўнай колькасці базавых велічынь, што падлягае выплаце штомесяц, зыходзячы з матэрыяльнага і сямейнага становішча асобы, з якой спаганяюцца аліменты, і асобы, на карысць якой яны спаганяюцца.
Пры такіх абставінах заробак (даход), маёмасны стан бацькі, наяўнасць у яго ўтрыманцаў і да т.п. таксама падлягае ўліку. Пры гэтым калі бацька мае значныя матэрыяльныя магчымасці, гэта не з’яўляецца падставай для вызначэння да выплаты вялікіх сум, якія не абумоўлены ступенню патрэбнасці дзяцей.
Напрыклад, пры разглядзе справы аб спагнанні аліментаў судом устаноўлена, што ісцец з’яўляецца інвалідам I групы, пазбаўлены магчымасці працаўладкавання. Аднак ён не прадставіў доказаў таго, што атрыманай пенсіі яму недастаткова. Не пацверджана аб’ектыўнымі дадзенымі яго патрэбнасць у медыцынскіх прэпаратах, акрамя тых, што прадстаўляюцца на льготных падставах. Акрамя таго, суд указаў аб адсутнасці ў адказчыка магчымасці выплачваць істцу аліменты на яго ўтрыманне, паколькі атрыманы ім даход складае Br350, на яго ўтрыманні знаходзіцца маці-інвалід II групы. Такім чынам, рашэннем суда адмоўлена ў задавальненні іску аб спагнанні аліментаў.
Кацярына Чайко таксама звярнула ўвагу, што пры змяненні матэрыяльнага або сямейнага становішча бацькоў, якія выплачваюць аліменты на непрацаздольных паўналетніх дзяцей, што маюць патрэбу ў дапамозе, па судовым пастанове, суд мае права змяніць памер аліментаў па іску зацікаўленай асобы.
У адпаведнасці з патрабаваннямі Падатковага кодэкса Беларусі істцы, заяўнікі вызвалены ад выплаты дзяржаўнай пошліны пры звароце ў суд з патрабаваннямі аб спагнанні аліментаў. Разам з тым абавязак выплаціць дзяржаўную пошліну ўскладаецца на адказчыка.
Іскі аб спагнанні аліментаў могуць прад’яўляцца як па месцы жыхарства істца, так і адказчыка.
Неабходна таксама памятаць, што чалавек, у якога ёсць права на атрыманне аліментаў, можа звярнуцца з заявай аб спагнанні аліментаў у суд незалежна ад тэрміну, які мінуў з моманту ўзнікнення права на атрыманне аліментаў. У выпадку, калі судом будзе ўстаноўлена, што да звароту ў суд прымаліся меры да атрымання сродкаў на ўтрыманне, але бацька ўхіляўся ад іх выплаты, то аліменты могуць быць спагнаны і за мінулы час, але не больш чым за тры папярэднія гады.