У інтарэсах «пяцёркі»

— Алеся Мікалаеўна, сёлета Беларусь старшынствуе ў органах ЕАЭС, што мы вылучаем у якасці прыярытэтаў нашага старшынства? 

— Сёння, 29 мая, спаўняецца 11 гадоў з дня падпісання Дамовы аб Еўразійскім эканамічным саюзе. За час існавання Саюза Рэспубліка Беларусь у трэці раз старшынствуе ў яго органах.

Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь, старшыня Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета Аляксандр Лукашэнка ў сваім звароце да кіраўнікоў дзяржаў-членаў пазначыў асноўныя напрамкі нашай сумеснай дзейнасці ў рамках Саюза, на якія мы прапануем звярнуць асаблівую ўвагу ў 2025-м. 

Важнае значэнне мае развіццё тэхналагічнага патэнцыялу дзяржаў-членаў ЕАЭС, фарміраванне агульнай прасторы кааперацыйнага ўзаемадзеяння ва ўсіх галінах эканомікі. Дзяржаўным камітэтам па навуцы і тэхналогіях падрыхтавана і накіравана ў Еўразійскую эканамічную камісію інфармацыя аб гатоўнасці беларускага боку да распрацоўкі сумесных навукова-тэхнічных праектаў па шэрагу напрамкаў з партнёрамі з краін Саюза. Супрацоўніцтва ў гэтым напрамку дасць магчымасць забяспечыць надзейную аснову для стварэння новых імпартазамяшчальных вытворчасцей, выпуску сумеснай прадукцыі пад еўразійскім брэндам.

Харчовая бяспека — яшчэ адзін са стратэгічных прыярытэтаў ЕАЭС. Нядаўна прынятыя ЕЭК рэкамендацыі аб мерах па ўстойлівым развіцці ў дзяржавах-членах рынку мяса буйной рагатай жывёлы, малака і малочнай прадукцыі, свінагадоўлі будуць садзейнічаць забеспячэнню харчаваннем з дапамогай паляпшэння генетычных і прадуктыўных якасцей жывёл. 

Нашы сумесныя намаганні таксама будуць накіраваны на фарміраванне адзінай транспартнай прасторы з прыняццем роўных умоў і забеспячэннем справядлівай канкурэнцыі. Працягнецца работа па адмене дазвольнай сістэмы для міжнародных аўтамабільных перавозак. Мы прапануем партнёрам па Саюзе звярнуць увагу на неабходнасць стварэння новых і ўдасканалення дзеючых лагістычных ланцужкоў бесперашкоднай дастаўкі грузаў, развіваць «бясшвовыя» і бяспечныя міжнародныя транспартныя калідоры, забяспечваючы транспартную звязанасць. 

Па—ранейшаму ў цэнтры нашай увагі — пытанні выраўноўвання ўмоў ажыццяўлення гаспадарчай дзейнасці, стварэнне празрыстага канкурэнтнага асяроддзя на прасторы Саюза. 

Мінэканомікі накіраваны на адрас Еўразійскай эканамічнай камісіі прапановы па распрацоўцы і прыняцці адзінай праграмы развіцця і імпартазамяшчэння ЕАЭС на аснове нацыянальных праграм дзяржаў-членаў, і па стварэнні спрыяльных умоў у дзяржавах «пяцёркі» для ўзаемных капіталаўкладанняў, спрашчэнні адпаведных адміністрацыйных працэдур і павышэнні гарантый абароны правоў інвестараў на перыяд да 2030 года.

Распрацоўваецца стратэгічная праграма навукова-тэхнічнага развіцця Саюза.

Міністэрствам антыманапольнага рэгулявання і гандлю сумесна з зацікаўленымі падрыхтавана і накіравана ў ЕЭК прапанова па скарачэнні тэрмінаў правядзення разглядаў ад моманту выяўлення прыкмет антыканкурэнтных дзеянняў да прыняцця дзейсных мер, а таксама перагляду падыходаў да вызначэння дамінуючага становішча гаспадарчых суб’ектаў на трансгранічных рынках — для эфектыўнага спынення парушэнняў, звязаных са злоўжываннем дамінуючым становішчам.

Прадоўжыцца ўдасканаленне мытна-тарыфнага рэгулявання, у тым ліку стварэнне кантраляваных умоў доступу імпартных тавараў на ўнутраны рынак. Асобная ўвага будзе нададзена паўнавартаснай абароне еўразійскага рынку ад небяспечнай прадукцыі. Гэта датычыцца прыняцця адзіных тэхнічных патрабаванняў, заснаваных на перадавой сусветнай практыцы і навуковай доказнай базе, гарманізацыі нацыянальных стандартаў і пераходу на прымяненне міждзяржаўных стандартаў. 

Наступны ключавы напрамак — узаемадзеянне ў галіне лічбавай трансфармацыі. У рамках гэтай тэмы адной з найважнейшых задач стане ліквідацыя існуючых лічбавых бар’ераў. У прыватнасці, Мінэканомікі накіравана ў Камісію прапанова аб неабходнасці правядзення аналізу дзеючых у краінах-членах нацыянальных лічбавых сістэм уліку і кантролю за перамяшчэннем тавараў з выпрацоўкай прапаноў па іх спалучэнні на наднацыянальным узроўні.

Для ажыццяўлення дзяржзакупак падрыхтаваны праект рашэння Савета Камісіі, якім плануецца зацвердзіць правілы ўзаемнага прызнання электроннага лічбавага подпісу, вырабленага ў адпаведнасці з заканадаўствам адной дзяржавы — члена Саюза, іншай дзяржавай — членам. 

Актыўнае развіццё электроннага гандлю патрабуе асобнага рэгулявання ў Саюзе дзейнасці маркетплейсаў. У стадыі ўнутрыдзяржаўнага ўзгаднення знаходзіцца праект Пагаднення аб электронным гандлі таварамі ў ЕАЭС.

Прэзідэнт адзначыў неабходнасць надання імпульсу развіццю міжнароднага супрацоўніцтва ва ўсіх фарматах, прасоўванню тавараў Саюза на замежныя рынкі. Тут асаблівая ўвага надаецца практычнаму спалучэнню інтэграцыйных патэнцыялаў ЕАЭС, СНД, ШАС і БРІКС, развіццю гандлёва-эканамічных адносін з дзяржавамі—удзельнікамі АСЕАН. 

Ключавымі практычнымі элементамі пазіцыянавання Саюза як міжнароднай рэгіянальнай арганізацыі, якая паспяхова функцыянуе на еўразійскім кантыненце, мы лічым далейшую працу па рэалізацыі падпісаных на ўзроўні ЕАЭС пагадненняў аб свабодным гандлі і гандлёва-эканамічным супрацоўніцтве з дружалюбнымі краінамі, актывізацыю перамоў з перспектыўнымі партнёрамі.

Безумоўным прыярытэтам застаецца павышэнне дабрабыту грамадзян Саюза. У гэтым годзе акцэнт зроблены на сацыяльныя і гуманітарныя пытанні: ахова здароўя, адукацыя, спорт, турызм і культуру. У рамках старшынства Беларусі ў ЕАЭС рэалізуюцца ініцыятывы па паляпшэнні турыстычных паслуг і стварэнні інфармацыйнага рэсурсу аб турыстычных маршрутах і тураб’ектах Саюза.

Кіраўнік дзяржавы ў якасці прыярытэту таксама пазначыў неабходнасць пераходу на новы ўзровень інфармацыйнага ўзаемадзеяння для абароны ад дэструктыўных рэсурсаў і агрэсіі. У сувязі з гэтым уяўляецца мэтазгоднай распрацоўка кансалідаванага падыходу да фарміравання агульнай інфармацыйнай прасторы на аснове павагі традыцыйных каштоўнасцяў нашых краін, гістарычнай і культурнай спадчыны народаў.

Важным крокам стане сістэматычнае асвятленне еўразійскай інтэграцыі ў СМІ, у тым ліку за кошт уключэння пастаяннай тэматычнай рубрыкі ў навінавы кантэнт тэлевізійных каналаў дзяржаў — членаў Саюза. Гэта будзе садзейнічаць поўнафарматнаму інфармацыйнаму забеспячэнню навінавага парадку дня на прасторы ЕАЭС.

Такім чынам, задачы пастаўленыя складаныя, і мы актыўна працуем над іх рэалізацыяй. 

У год старшынства Беларусі ў органах ЕАЭС адзначаецца 80-годдзе Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне. Сумесна з дзяржавамі-членамі ЕАЭС праводзяцца мерапрыемствы, прысвечаныя гэтай даце і Году міру і адзінства ў барацьбе з нацызмам. 

Нагадаю, што ў пачатку года распрацавана эмблема нашага старшынства ў органах Саюза. Мы разлічваем, што яна стане сімвалам умацавання інтэграцыйных працэсаў і далейшага развіцця эканамічнага супрацоўніцтва паміж краінамі Саюза. 

Важна адзначыць, што 2025 год для ЕАЭС — знакавы. У гэтым годзе мы завяршаем пяцігодку рэалізацыі стратэгічных напрамкаў развіцця еўразійскай эканамічнай інтэграцыі і закладваем падмурак для старту новага этапу. ЕЭК сумесна з дзяржавамі-членамі праводзіцца падрыхтоўка новага плана — па ўвасабленні ў жыццё Дэкларацыі аб далейшым развіцці эканамічных працэсаў у рамках ЕАЭС да 2030 года і на перыяд да 2045 года «Еўразійскі эканамічны шлях».

Эканамічны рост у ЕАЭС вышэйшы за сярэднесусветныя паказчыкі

— Калі казаць пра эканамічную эфектыўнасць гэтага інтэграцыйнага аб’яднання, якія прамежкавыя вынікі за 10 гадоў яго існавання можна падвесці?

— За 10 гадоў ЕАЭС даказаў сваю эфектыўнасць як інтэграцыйнае аб’яднанне, садзейнічаючы эканамічнаму развіццю, умацаванню гандлю і інвестыцыйнаму супрацоўніцтву. Дасягнутыя вынікі кажуць самі за сябе.

ВУП краін-удзельніц павялічыўся на 17%, і на сёння ацэньваецца больш чым 2,5 трлн долараў.

Прамысловасць прадэманстравала дынамічны рост «плюс» 29,1%, а вытворчасць прадукцыі АПК вырасла на чвэрць — да 132,3 млрд долараў.

Аб’ём узаемных інвестыцый у асноўны капітал павялічыўся на 40,1%, перавысіўшы 487 млрд долараў.

Узаемны гандаль паміж краінамі ЕАЭС вырас больш чым у 2 разы, з 45 млрд далараў да 97,7 млрд даляраў, а знешні гандаль з трэцімі краінамі павялічыўся больш чым на 37%. Пры гэтым, амаль 90% разлікаў праводзіцца ў нацыянальных валютах, што зніжае валютныя рызыкі і ўмацоўвае фінансавую стабільнасць.

Эканамічны рост у рэгіёне вышэйшы за сярэднесусветныя паказчыкі. У 2023-2024 гадах тэмпы росту склалі 4%, тады як у свеце — 3,2%.

Аб эфектыўнасці членства Беларусі ў ЕАЭС за мінулае дзесяцігоддзе сведчыць пазітыўная дынаміка шэрагу эканамічных паказчыкаў.

Так, аб’ём прамысловай вытворчасці павялічыўся на 19,7% і дасягнуў 62,3 млрд долараў. Доля прамысловасці ў структуры ВУП — 25%, адзін з самых высокіх паказчыкаў сярод краін Саюза.

У сусветным рэйтынгу канкурэнтаздольнасці прамысловасці наша краіна займае 58 месца з 153, апярэджваючы ўсе краіны ЕАЭС, акрамя Расійскай Федэрацыі.

Аб’ём сельскагаспадарчай вытворчасці павялічыўся на 15,8 %. Беларусь дэманструе самы высокі ўзровень самазабеспячэння харчаваннем сярод краін «пяцёркі» — 94,5 %. Мы з’яўляемся лідарамі ў ЕАЭС па вытворчасці малака, мяса, яек, цукровых буракоў, бульбы і гародніны.

Карысныя ініцыятывы

— Ведаю, што беларускі бок выступаў з ініцыятывамі вырашэння многіх пытанняў на прасторы ЕАЭС, якія пытанні ўдалося вырашыць дзякуючы гэтаму?

— Беларусь займае актыўную пазіцыю ў развіцці і ўдасканаленні Еўразійскага эканамічнага саюза. У ЕЭК пастаянна ўносяцца ініцыятывы, якія прадстаўляюць практычную цікавасць для суб’ектаў гаспадарання ў сферы мытна-тарыфнага і нетарыфнага рэгулявання, мытнага заканадаўства і правапрымяняльнай практыкі, тэхрэгулявання, у галіне дзяржаўных закупак, рэгулявання ўнутранага рынку і іншых. 

Прывяду некалькі прыкладаў рашэнняў ЕЭК у галіне тарыфнага рэгулявання, прынятых у 2024-2025 гг. па нашай ініцыятыве. Напрыклад, зніжэнне ставак увазных мытных пошлін (усталяванне нулявых ставак) на шэраг важных тавараў, уключаючы цэлюлозу, сінтэтычныя ніткі, латекс для вытворчасці дываноў, буракаўборачную тэхніку, асобныя віды рухавікоў унутранага згарання. Таксама прадастаўленне тарыфных ільгот для некаторых тавараў, у прыватнасці, пражы з джуту і іншых тэкстыльных валокнаў, што спросціць Імпарт сыравіны для нашых вытворцаў дывановых вырабаў. 

Дзякуючы гэтым рашэнням беларускія прадпрыемствы атрымалі новыя канкурэнтныя перавагі, што спрыяе нарошчванню долі айчыннай прадукцыі як на рынку ЕАЭС, так і на іншых рынках.

Пераадольваючы бар’еры

— Зразумела, у кожнай краіны-ўдзельніцы сваё нацыянальнае заканадаўства, але задача інтэграцыйнага аб’яднання — ліквідаваць бар’еры на шляху да адзінай эканамічнай прасторы. Якія асноўныя перашкоды за апошні час удалося пераадолець і якія яшчэ застаюцца ў ліку нявырашаных?

— У мэтах абароны нацыянальных рынкаў дзяржавы — члены ЕАЭС часам могуць прымяняць розныя падыходы да тлумачэння і прымянення норм права Саюза і ўводзіць розныя ахоўныя меры, якія могуць кваліфікавацца, як бар’еры, выключэнні і абмежаванні.

Метадалогіяй кваліфікацыі перашкод на ўнутраным рынку Еўразійскага эканамічнага саюза і прызнання бар’ераў і абмежаванняў ліквідаванымі дадзены адпаведныя вызначэння такіх паняццяў. 

Так, бар’еры — перашкоды для свабоднага руху тавараў, паслуг, капіталу, рабочай сілы ў рамках Саюза. Яны ўзнікаюць з прычыны неадпаведнасці дзеючых або прынятых, але не ўступілі ў сілу нормаў заканадаўства дзяржаў-членаў або якая склалася ў дзяржавах-членах правапрымяняльнай практыкі праву Саюза. 

Бар’еры недапушчальныя ў функцыянаванні ўнутранага рынку ЕАЭС, таму яны з’яўляюцца забароненымі перашкодамі.

Выключэнні — прадугледжаныя правам Саюза выключэнні (адступленні) у частцы непрымянення дзяржавай — членам Саюза агульных правілаў функцыянавання.

Абмежаванні — перашкоды для свабоднага руху тавараў, паслуг, капіталу, рабочай сілы ў рамках Саюза, якія ўзніклі з прычыны адсутнасці прававога рэгулявання эканамічных адносін, развіццё якіх прадугледжана правам Саюза.

Выключэнні і абмежаванні ўяўляюць сабой дапушчальныя перашкоды ў функцыянаванні ўнутранага рынку ЕАЭС.

У 2023 годзе прынята новая рэдакцыя метадалогіі кваліфікацыі перашкод на рынку Еўразійскага эканамічнага саюза. З яе з’яўленнем з’явілася магчымасць выкарыстоўваць медыятыўныя працэдуры ў дзейнасці па ліквідацыі перашкод. Такія працэдуры дазволілі зрушыць акцэнт з ідэнтыфікацыі парушэння права Саюза на сумесны з краінамі ЕАЭС пошук эфектыўных і сістэмных рашэнняў праблем на ўнутраным рынку Саюза.

Тэрмін кваліфікацыі перашкод скарочаны да 60 каляндарных дзён. Пашыраны ахоп заяўнікаў, якія могуць паведаміць аб наяўнасці перашкод, ад дзяржаўных органаў дзяржаў-членаў да гаспадарчых суб’ектаў і фізічных асоб. У першачарговым парадку прымяняецца інструмент «мяккага права» і толькі ў выключных выпадках — інструмент апавяшчэння дзяржаў-членаў аб неабходнасці выканання права ЕАЭС.

У лютым 2024 года ўступіў у сілу парадак узаемадзеяння дзяржаў — членаў ЕАЭС і Еўразійскай эканамічнай камісіі пры ўвядзенні і адмене абмежаванняў ва ўзаемным гандлі таварамі. Згодна з парадкам, ажыццяўляецца своечасовы абмен інфармацыяй аб ўводзяцца абмежаваннях паміж бакамі, прадастаўляюцца звесткі, якія пацвярджаюць неабходнасць іх увядзення. Забяспечваецца магчымасць абмеркавання мэтазгоднасці рэалізацыі ўсімі або асобнымі дзяржавамі-членамі ЕАЭС сумесных абмежавальных мер, ці іншых рашэнняў для бесперашкоднага функцыянавання ўнутранага рынку тавараў.

Для павышэння інфармацыйнай адкрытасці і празрыстасці выключэнняў і абмежаванняў, выяўленых бар’ераў, на сайце Камісіі створаны спецыяльны інфармацыйны рэсурс «функцыянаванне ўнутраных рынкаў Еўразійскага эканамічнага саюза». На гэтым партале як грамадзяне, так і прадстаўнікі бізнес-супольнасці Саюза могуць дэталёва азнаёміцца з бягучым станам работы па выяўленні і ліквідацыі бар’ераў, максімальным скарачэнні выключэнняў і абмежаванняў, падаць інфармацыю аб выяўленых перашкодах, а таксама адсачыць іх статус.

За мінулы час ліквідавана 69 бар’ераў і 16 абмежаванняў. Вядзецца праца па ліквідацыі яшчэ 1 бар’ера і 35 абмежаванняў. 

Літаральна ў красавіку гэтага года ліквідавана перашкода, якая існавала для грамадзян Саюза пры перасячэнні межаў Расіі і Беларусі наземным транспартам. Раней гэта можна было зрабіць толькі па паветры, што істотна абмяжоўвала свабоду перамяшчэння фізічных асоб, працоўных рэсурсаў, турыстаў. Цяпер жыхары Арменіі, Казахстана і Кыргызстана змогуць бесперашкодна перасякаць межы Беларусі і Расіі чыгуначным і аўтамабільным транспартам.

Сталіца прыцягнення

— Хутка ў Мінску пройдзе эканамічны форум з удзелам кіраўнікоў дзяржаў-краін ЕАЭС. Якія актуальныя пытанні функцыянавання Еўразійскага эканамічнага саюза ўключаны ў яго парадак дня?

— Мінск ужо чацвёрты раз рыхтуецца прыняць ключавую эканамічную падзею Саюза — Еўразійскі эканамічны форум. Ён пройдзе 26-27 чэрвеня. 

Форум пройдзе пад дэвізам «Стратэгія Еўразійскай эканамічнай інтэграцыі: вынікі і перспектывы». Мерапрыемства прымеркавана да пасяджэння Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета, на якім будзе старшынстваваць Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь.

Чакаецца ўдзел першых асоб дзяржаў-членаў ЕАЭС, кіраўнікоў і прадстаўнікоў органаў дзяржаўнай улады краін-удзельніц, бізнесу, а таксама кіраўнікоў і членаў урадаў трэціх краін, прадстаўнікоў міжнародных, навуковых і адукацыйных арганізацый, зацікаўленых у развіцці ўзаемадзеяння ў рамках Саюза.

Міністэрства замежных спраў Беларусі і Еўразійская эканамічная камісія актыўна працуюць над прыцягненнем прадстаўнікоў СНД, ШАС, БРІКС, АСЕАН да ўдзелу ў панэльнай сесіі «Дыялог міждзяржаўных аб’яднанняў: спалучэнне эканамічных патэнцыялаў і паглыбленне гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва».

Дзелавая праграма форуму прадугледжвае правядзенне парадку 35 тэматычных мерапрыемстваў. 

Удзельнікі абмяркуюць актуальныя напрамкі эканамічнага супрацоўніцтва краін «пяцёркі»: развіццё ўнутранага рынку ЕАЭС і ліквідацыю бар’ераў, рэалізацыя тэхналагічнага патэнцыялу і кааперацыі, пытанні лічбавай трансфармацыі, Еўразійскай спалучанасці ў сферы транспарту, сельскай гаспадаркі, энергетыкі, статыстыкі, турызму, зялёнай эканомікі і г. д., а таксама міжнароднае супрацоўніцтва.

Форум дазваляе не толькі прадэманстраваць поспехі і дасягненні, але і задаць стратэгічныя арыенціры на будучыню. Гэта ўнікальная магчымасць абмеркаваць шляхі развіцця Саюза, выявіць новыя напрамкі ўзаемадзеяння і ўмацаваць пазіцыі ЕАЭС на сусветнай арэне.

Гутарыла Вольга АЛЯКСАНДРАВА