Страхавы рынак у Беларусі займае каля 1 % да ВУП

Страхавы рынак з’яўляецца ўстойлівай сістэмай, якая паступальна развіваецца ў Рэспубліцы Беларусь і забяспечвае абарону маёмасных інтарэсаў краіны і прадпрыемстваў. На сённяшні дзень страхавы рынак прадстаўлены 18 страхавымі кампаніямі, з іх 8 — дзяржаўныя (альбо з доляй дзяржавы ў маёмасці), яшчэ 10 — прыватныя кампаніі (з іх 6 кампаній з замежным капіталам).

Сёння ў страхавой галіне працуюць 12,5 тысячы работнікаў. За 2025 год сабрана амаль 3 мільярды страхавых узносаў. Страхавыя рэзервы сфарміраваны ў памеры 4,8 мільярда беларускіх рублёў, а актывы страхавых кампаній складаюць каля 8 мільярдаў рублёў.

— Дзяржаўныя страхавыя кампаніі з’яўляюцца сістэмаўтваральнымі інстытутамі, якія дазваляюць устойліва развівацца гэтаму рынку. Яны забяспечваюць абавязковыя віды страхавання. Ёсць у Беларусі і прыватныя кампаніі, якія канкурыруюць паміж сабой на рынку добраахвотнага страхавання. Сімбіёз дзяржаўных і прыватных страхавых кампаній дазваляе забяспечыць стандартызаваныя віды, устойлівасць страхавой сістэмы, а таксама прыўнесці інавацыйнасць, кліентаарыентаванасць, — растлумачыў намеснік міністра фінансаў Беларусі Сяргей КАЧАН.

Факт: у Беларусі ў 2025 годзе было заключана каля 11 мільёнаў дагавораў страхавання.

Як адзначыў Сяргей Качан, ва ўмоўным топе відаў страхавання першае месца ўжо многія гады займае асабістае страхаванне (парадку 46 % ад усіх страхавых узносаў). 38 % складае абавязковае страхаванне ад няшчасных выпадкаў і прафзахворванняў, 28 % — добраахвотнае медыцынскае страхаванне, 24 % — страхаванне жыцця і здароўя. 

— На другім месцы стаіць страхаванне маёмасці (парадку 33 %). У ім лідзіруючае месца займае КАСКА — 55 %. Трэцяе месца — страхаванне адказнасці (на яго прыпадае 17 %), дзе львіную долю складае абавязковае страхаванне грамадзянскай адказнасці ўладальнікаў транспартных сродкаў, — дадаў ён.

Дарэчы, страхавы рынак у Беларусі займае каля 1 % да ВУП. 

— Па гэтым паказчыку мы адстаём ад краін-суседзяў, але кагосьці і абганяем. Напрыклад, у Казахстана гэтая лічба складае крыху больш за 2 %, у Расіі — 3 %. Калі казаць пра рэйтынг некаторых азіяцкіх краін, то там рынак страхавання даходзіць да 200 % ВУП. У Польшчы — да 8-9 %, у Германіі — да 30 %. І ў дадзеным выпадку Беларусі ёсць куды расці, — прывёў працэнтныя суадносіны намеснік старшыні праўлення Нацыянальнага банка Беларусі Андрэй КАРТУН.

Тарыфы не бяруцца са столі

Ад чаго залежыць кошт той ці іншай страхоўкі?

— Калі гэта транспарт, і ён страхуецца па сістэме КАСКА, гэта заўсёды адказнасць, калі бярэцца сума ў памеры 10-30 тысяч беларускіх рублёў. Тут больш рызык ад паломкі з улікам зносу або без яго. Цяпер шмат кітайскіх аўтамабіляў, для якіх вельмі дарагія і запчасткі, таму тарыф па КАСКА месцамі высокі. Калі казаць пра кватэру, то цана на паслугу па страхаванні кватэры або домаўладання даступная, — растлумачыў генеральны дырэктар Беларускага рэспубліканскага ўнітарнага страхавога прадпрыемства «Белдзяржстрах» Сяргей ЯКУБІЦКІ.

Дарэчы, у нашай краіне застрахавана кожнае трэцяя хатняя гаспадарка.

— Іншае пытанне, на які кошт афармляецца страхоўка. Можна застрахаваць на сапраўдны кошт, але ўсе страхуюць трохі ніжэй, аднак ад гэтага не залежыць памер выплаты. Калі гаворка ідзе пра няшчасце, то ўлічваецца ўзрост, канкрэтна ад чаго страхаванне. Калі страхоўка ад траўм — адно. Калі ад траўм і захворванняў — іншае, — дадаў гендырэктар.

Калі маёмасць страхуе юрыдычная асоба, праводзіцца ацэнка рызык. Супрацоўнікі страхавых кампаній адзначаюць наяўнасць пажарнай сігналізацыі, відэаназірання. Увогуле, лічбы і тарыфы са столі не бяруцца. Ёсць профільныя падраздзяленні, якія выразна разумеюць суму кампенсацыі і пралічваюць верагоднасць наступлення пэўных рызык, у тым ліку і ў геаграфічным разрэзе.

— Робіцца дакладны разлік. У Белдзяржстраху ідзе сярэдні памер выплаты па гэтым відзе. Мы глядзім ад сярэдняй выплаты, памнажаем на колькасць зваротаў, а таксама ўлічваем абслугоўванне дагавора, рэгуляванне страт, колькасць спецыялістаў і іх зарплату. Ад гэтага складваецца агульная сярэдняя, — растлумачыў Сяргей Якубіцкі.

Па словах Андрэя Картуна, Нацбанк Беларусі і Мінфін кантралююць паказчыкі ліквіднасці. Напрыклад, ці дастаткова страхавыя кампаніі ўстанавілі страхавы ўзнос ці ж, наадварот, прэмія занадта маленькая. У адваротным выпадку яны рызыкуюць апынуцца ў пастцы ліквіднасці пры надыходзе страхавога выпадку. Кантралюючыя органы ў тым ліку маюць права ўмяшацца і заявіць аб перавышэнні кошту.

— Нягледзячы на тое, што Нацбанк не з’яўляецца прамым рэгулятарам для страхавых кампаній, ведамства аналізуе іх паказчыкі па аналогіі з банкаўскім сектарам. Мы аналізуем усе магчымыя рызыкі — ліквіднасці, андэррайтынгу і гэтак далей. Іншымі словамі, існуе сістэма (або набор) рызыкоўных індыкатараў, якія мы адсочваем.

У якасці прыкладу Андрэй Картун прывёў сітуацыю з магчымымі прыроднымі катаклізмамі. Так, у «Белдзяржстраху» каля 20 % партфеля складае страхаванне ад стыхійных бедстваў.
— Зразумела, што ў дадзеным выпадку гэтыя 20 % будуць прад’яўленыя да аплаты і кампаніі трэба будзе аднекуль узяць на гэта грошы, — падкрэсліў ён, дадаўшы, што менавіта з такіх разлікаў і фармуецца кошт паслуг, які часам крытыкуюць спажыўцы.

Калі Нацбанк фіксуе адхіленне паказчыкаў страхавых кампаній ад нарматыўных паказчыкаў, ведамства неадкладна прымае меры.
— Мы сігналізуем Мінфіну, рэгулятару ці наўпрост самім страхавым кампаніям аб тым, што тут нешта не так і неабходна тэрмінова прыняць меры, — рэзюмаваў Андрэй Картун.

Давяраюць бясплатнай медыцыне

У Беларусі развіццё медыцынскага страхавання — асаблівая тэма, дзе важна забяспечыць баланс і эвалюцыйны падыход. Гэта прынцыповая пазіцыя Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі. Пры гэтым аб поўным пераходзе на страхавую медыцыну гаворкі не ідзе. Мяжа паміж эвалюцыйным і рэвалюцыйным, мабыць, цяпер знаходзіцца паміж словамі «добраахвотнае» і «абавязковае» страхаванне.

Нацыянальная акадэмія навук Беларусі правяла сацапытанне і апублікавала яго вынікі ў 2025 годзе. 70 % апытаных заявілі аб станоўчым стаўленні да добраахвотнага страхавання, а карыстаюцца ім усяго 5 % ад выбаркі. Як сёння дзяржава стымулюе суб’ектаў гаспадарання і звычайных грамадзян, каб добраахвотнае медстрахаванне станавілася больш даступным для людзей?

Намеснік міністра фінансаў звярнуў увагу на заканамернасць вынікаў праведзенага даследавання. Беларусь з’яўляецца сацыяльна арыентаванай дзяржавай, у якой шмат робіцца для абароны насельніцтва. Дарэчы, на 2026 год з бюджэту прадугледжана больш за 15 мільярдаў беларускіх рублёў на медыцыну з разліку 1676 рублёў на чалавека. Гэтыя грошы накіроўваюцца на матэрыяльна-тэхнічную базу бальніц, закупку медыцынскага абсталявання, неабходнай тэхнікі, лекаў. 

У краіне надаецца вялікае значэнне сістэме аховы здароўя. Гэта знаходзіць адлюстраванне ў насельніцтва, якое верыць у айчынную бясплатную медыцыну, — падкрэсліў госць ток-шоу.

Парадокс заключаецца ў тым, што людзі зацікаўлены ў страхаванні, але за свае грошы не ўсе звяртаюцца да падобных інструментаў, што ўжо казаць аб абавязковым. Адсюль і намецілася ў апошнія гады тэндэнцыя развіцця добраахвотнага медыцынскага страхавання.

— Добраахвотнае медыцынскае страхаванне знаходзіцца ў топе, — растлумачыў Сяргей Качан. — Для яго развіцця Прэзідэнтам Беларусі прыняты ўказ, згодна з якім дазваляецца адносіць страхавыя ўзносы на сабекошт прадукцыі. Акрамя таго, можна скараціць падатковыя вылікі па Фондзе сацыяльнай абароны і Белдзяржстраху. Вынікі не прымусілі сябе чакаць. Юрыдычныя асобы актыўна гэтым карыстаюцца (менавіта яны заключаюць 95 % дагавораў). Фізічныя асобы неактыўна ідуць, таму што страхавыя ўзносы для іх больш адчувальныя, чым для юрыдычных асоб. Апошнія выкарыстоўваюць гэта як інструмент сацыяльнай палітыкі.

Па матэрыялах news.by і sb.by