У Мінску прэзентавалі першую частку вынікаў маштабнага комплекснага рэспубліканскага сацыялагічнага даследавання, якое датычыцца актуальных пытанняў сацыяльна-эканамічнага развіцця Беларусі. Сацдаследаванне праводзіў у ліпені—жніўні 2026 года Інстытут сацыялогіі НАН Беларусі па заказе Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў (БІСД).
«Мы прадстаўляем сёння першую частку нашых вынікаў. Разгледзім блок сацыяльна-эканамічных пытанняў. Затым будзе блок аб грамадска-палітычнай сітуацыі ў краіне. А заключная прэзентацыя будзе прысвечана рэзанансным пытанням. Мы вывучалі розныя аспекты сацыяльнага самаадчування жыхароў нашай краіны. Апытана больш за 2 тысяч рэспандэнтаў, яны прадстаўляюць усе рэгіёны Беларусі. У даследаванні бралі ўдзел і мужчыны, і жанчыны, людзі сямейныя і несямейныя, з розным узроўнем адукацыі. Выбарачная сукупнасць рэпрэзентуе насельніцтва ўсёй краіны. У даследаванні ўдзельнічалі жыхары 99 населеных пунктаў, якія падзяліліся з інтэрв’юерамі сваім меркаваннем аб тым, наколькі яны задаволены ўмовамі жыцця ў сваім населеным пункце, якія іх прыярытэты ў частцы работы, правядзення вольнага часу, каштоўнасныя арыентацыі. Гэта палітра дае нам магчымасць уявіць, чым жывуць сучасныя беларусы, наколькі яны камфортна адчуваюць сябе ў сваёй роднай краіне», — сказаў дырэктар Інстытута сацыялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Мікалай Мыслівец.
У сацыялагічным даследаванні ўзялі ўдзел 2045 рэспандэнтаў, у тым ліку 22,3 % — з Мінска, 16,3 % — з Мінскай вобласці, 14,3 % — Гомельскай, 14,2 % — Брэсцкай, 11,7 % — Віцебскай, 10,7 % — Гродзенскай, 10,5 % — Магілёўскай абласцей. Сярод іх 78,9 % гарадскіх жыхароў і 21,1 % — сельскіх.
Сярод апытаных — 55,3 % жанчын і 44,7 % мужчын. Яны адносяцца да розных узроставых груп: 18,6 % удзельнікаў — 18-30 гадоў, 51,8 % удзельнікаў — ад 31 года да 57 гадоў у жанчын і 62 гадоў у мужчын, 29,6 % — ад 58 гадоў у жанчын і 63 гадоў у мужчын.
40,9 % апытаных маюць вышэйшую, 44,2 % — прафесійна-тэхнічную, сярэднюю спецыяльную, 14,9 % — базавую (да 9 класаў) або сярэднюю агульную (да 11 класаў) адукацыю.
У шлюбе знаходзяцца 55,4 % удзельнікаў даследавання, 17,3 % — не замужам/халастыя, 12,9 % — удаўцы/удовы, 10,8 % — разведзены. Дзеці ёсць у 75,6 % апытаных.
Трэнды: працавітасць, беражлівасць, гонар за краіну
«Назаву некаторыя трэнды, якія заслугоўваюць увагі па выніках аналітычнай апрацоўкі. Першы — эканамічныя настроі ўмерана аптымістычныя. Грамадзяне прызнаюць і цэняць вынікі сацыяльнай палітыкі дзяржавы. Пры ўсіх нюансах ацэньваюць сваё матэрыяльнае становішча і ўзровень развіцця краіны як дастаткова прымальны. Характэрна, што жыхары вёскі ацэньваюць матэрыяльны дабрабыт сваіх сем’яў крыху вышэй, чым жыхары Мінска», — сказаў, прэзентуючы вынікі сацдаследавання, намеснік дырэктара БІСД Віталь Пунчанка.
Другі трэнд — рацыянальная працавітасць. «Грамадзяне цэняць сваё рабочае месца, гатовы шмат і напружана працаваць, але калі будуць бачыць вымерны вынік: дастойны заробак, прафесійная самарэалізацыя. Пры гэтым прысутнічае значная частка людзей, у тым ліку моладзь, якая цэніць свой свабодны час і камфорт», — акрэсліў намеснік дырэктара БІСД.
Трэці — фінансавая ашчадлівасць і беражлівасць. «Беларусы рацыянальна размяркоўваюць свае даходы, лічаць грошы. Трэць рэспандэнтаў выкарыстоўваюць магчымасці растэрміноўкі або крэдыту. Прыкладна столькі ж робіць наяўныя накапленні ў беларускіх рублях. Даследаванне зафіксавала істотную розніцу ў перавагах валюты для накаплення на карысць беларускага рубля», — адзначыў Віталь Пунчанка.
Чацвёрты трэнд уключае формулу жыццёвых каштоўнасцяў беларусаў — гэта здароўе, сям’я, дастатак, душэўны камфорт, любоў і згода. «Характэрна, што забавы і статус не з’яўляюцца важным паказчыкам якасці жыцця нашых грамадзян. У большай ступені цэняцца цікавая работа, чалавекалюбства, дапамога людзям», — звярнуў увагу намеснік дырэктара БІСД.
Акрамя таго, захоўваецца трэнд на ўрбанізацыю. Асноўныя матывы пераезду ў буйны горад або сталіцу для грамадзян — магчымасць больш зарабляць, палепшыць жыллёвыя ўмовы, атрымаць адукацыю і прафесію. Для часткі грамадзян важна даступная інфраструктура.
Наступны трэнд — дэмаграфічныя ўстаноўкі пакуль стрыманыя. «Большасць грамадзян плануюць мець аднаго-двух дзяцей. Пры гэтым у ідэале дастаткова большая частка насельніцтва гатова да шматдзетнасці. Пры гэтым грамадзяне вельмі цэняць асобаснае развіццё сваіх дзяцей, пашырэнне магчымасцяў атрымання добрай адукацыі, перспектыўную прафесію», — зрабіў акцэнт Віталь Пунчанка.
«Грамадзяне любяць сваю краіну і хочуць жыць у Беларусі. Сярод асноўных мэт свайго выезду за мяжу грамадзяне называюць турызм, адпачынак, наведванне сваякоў, часовую працу. Даследаванне паказала прыязнае стаўленне беларусаў да ўсіх нацыянальнасцяў, імкненне да добрасуседства. Беларусы ганарацца сваёй краінай. Даследаванне паказвае разнастайную палітру прадметаў нацыянальнага гонару», — адзначыў намеснік дырэктара БІСД.
Як беларусы распараджаюцца сваімі даходамі
Даныя комплекснага сацыялагічнага даследавання сведчаць, што больш за 28 % беларусаў на пытанне, як яны распараджаюцца сваімі даходамі, адказалі, што робяць наяўныя накапленні ў беларускіх рублях.
Старшыня праўлення РДГА «Беларускае таварыства «Веды» Аляксей Аўдонін звярнуў увагу: гэты факт сведчыць аб стабільнасці беларускай валюты, даверы да беларускага рубля, упэўненасці ў фінансава-крэдытнай палітыцы, якую праводзіць Нацыянальны банк.
Гаворачы аб іншых выніках даследавання, ён звярнуў увагу на агульнасусветную тэндэнцыю, якая звязана з эканамічнымі паводзінамі, арыентаванымі на спажыванне тавараў. «У нас гэта тэндэнцыя захоўваецца. Згодна з адказамі, 41,3 % рэспандэнтаў адказалі, што трацяць усе грошы і не робяць накапленні, 33,4 % выкарыстоўваюць магчымасць растэрміноўкі/крэдыту. Гэта не з’яўляецца нейкім выключэннем для нашай беларускай нацыі», — сказаў Аляксей Аўдонін.
Ён падкрэсліў, што гэта агульнасусветная тэндэнцыя сведчыць аб тым, што цяпер людзі арыентуюцца на спажыванне тавараў, выкарыстанне крэдытаў, тым самым яны ўпэўнены ў заўтрашнім дні, упэўнены, што змогуць забяспечыць за кошт сваёй заработнай платы і стабільную будучыню, і стабільнае сацыяльна-эканамічнае становішча сваёй сям’і, дзяцей.
Важна і тое, што 12,4 % рэспандэнтаў лішкі грашовых сродкаў накіроўваюць на дэпазіты банкаў. Гэта высокі паказчык для сусветнай эканомікі. Ён сведчыць аб даверы да банкаўскай сістэмы. І гэта, безумоўна, дае магчымасць беларусам зарабляць на дэпазітах і забяспечваць пэўны пасіўны стабільны даход.
На пытанне, як ацэньваеце матэрыяльнае становішча вашай сям’і, 82,2 % рэспандэнтаў адзначылі як добрае, 17,7 % — як дрэннае.
Сваім цяперашнім месцам работы задаволены 82,1 % рэспандэнтаў, не задаволены 17,9 %.
Адказваючы на?? пытанне, што для вас сёння найбольш важна і значна, 54,3 % апытаных указалі, што «шмат зарабляць, нават калі давядзецца вельмі шмат і напружана працаваць», 37,3 % — «мець невялікі заробак, але больш вольнага часу і больш лёгкую работу».
Было зададзена таксама пытанне, ці ведаеце вы дакладны кошт асноўных прадуктаў харчавання, якія вы ўвесь час набываеце. 80,6 % апытаных адказалі станоўча, 19,1 % — адмоўна.
Яшчэ адно пытанне датычылася таго, ці хапае сродкаў на паўсядзённыя і буйныя траты. У прыватнасці, у дачыненні да прадуктаў харчавання 93,6 % рэспандэнтаў адказалі станоўча, 5,1 % — адмоўна. Што датычыцца квартплаты, аплаты камунальных паслуг, 89,5 % апытаных адказалі, што сродкаў ім хапае, 4,9 % — не хапае. На адзенне і абутак, паводле вынікаў сацыяльнага даследавання, сродкаў хапае 79,6 % рэспандэнтаў, не хапае — 16,1 %, на алкагольную прадукцыю, тытунёвыя вырабы 35,1 % апытаных сродкаў хапае, 6,3 % — не хапае, а 56,6 % адказалі, што не трацяць на гэта грошай.
Адказваючы на?? пытанне аб тым, што вы (ваша сям’я) зрабілі / набылі для паляпшэння жыцця за апошнія пяць гадоў, 36, 7 % адказалі, што зрабілі рамонт кватэры, дома, 31, 8 % — купілі тавары доўгачасовага карыстання, 26, 4 % — з’ездзілі ў адпачынак і інш.
Як беларусы ацэньваюць умовы жыцця ў сваім населеным пункце
Як высокі ацэньваюць агульны ўзровень сацыяльна-эканамічнага развіцця свайго населенага пункта 71,2 % апытаных. «Вынікі даследавання сведчаць аб высокай ацэнцы і пазітыўным успрыманні людзьмі жыцця ў сваім населеным пункце. Калі людзі гавораць аб сваім горадзе, аграгарадку, вёсцы, для іх важныя розныя аспекты: і шырокі асартымент тавараў у крамах, і своечасовы вываз смецця, і добраўпарадкаванне тэрыторый, работа школ, дзіцячых садкоў, устаноў аховы здароўя, адносіны з суседзямі, тое, як працуе мясцовая ўлада. Калі яны адказваюць на агульнае пытанне, то гавораць у цэлым аб задаволенасці сваім жыццём», — сказала, каменціруючы вынікі рэспубліканскага сацыялагічнага даследавання, начальнік аддзела эканамічнага аналізу ўпраўлення ўнутранай палітыкі БІСД Ірына Русак.
Задаволены работай аб’ектаў гандлю 87,9 % апытаных, работай аб’ектаў грамадскага харчавання (сталовых, кафэ, рэстаранаў) — 64,3 %. «Што датычыцца гандлю, паказчык вырас у параўнанні з мінулым даследаваннем. Гэта значыць, у нас правільны курс і, што немалаважна, практычна на адным узроўні адказы жыхароў горада і сельскай мясцовасці — больш за 85 % задаволены. Што датычыцца грамадскага харчавання, паказчык таксама вырас», — адзначыла аналітык БІСД.
Задаволены магчымасцямі адпачынку, правядзення вольнага часу 63,7 % удзельнікаў даследавання. «Задаволенасць магчымасцямі вольнага часу вырасла практычна ў 1,5 раза. На нашу думку, у гэтым адыграў немалаважную ролю прыярытэт развіцця сферы турызму і развіцця адпаведнай інфраструктуры. Расце колькасць беларусаў, якія падарожнічаюць па сваёй краіне. Людзі вывучаюць сваю краіну, ганарацца ёю», — падкрэсліла Ірына Русак.
72,2 % апытаных задаволены работай грамадскага транспарту, 70,4 % — якасцю дарог, 61,2 % — работай службаў ЖКГ, 62,7 % — уладкаваннем двароў, дзіцячых гульнявых пляцовак, вуліц. «Паказчык задаволенасці работай грамадскага транспарту таксама вырас. Гэта тая сфера, з якой мы сутыкаемся штодзень, так што высокі паказчык сведчыць аб тым, што грамадзяне адчуваюць рэальныя паляпшэнні ў даступнасці і камфорце паездак. І немалаважна, што ў прыярытэце да 2030 года абнаўленне парка грамадскага транспарту».
Што да задаволенасці якасцю дарог, назіраецца рост амаль у 1,5 раза. Гэты вынік сведчыць аб сістэмнай рабоце па скарачэнні ямачнасці, павышэнні якасці дарожнага пакрыцця. Вырасла задаволенасць і работай службаў ЖКГ дзякуючы маштабнай мадэрнізацыі інфраструктуры. Важную ролю іграе і артэзіянская вада, і рамонт жылля. Вырасла і задаволенасць добраўпарадкаваннем«, — пазначыла аналітык БІСД.
Работай устаноў аховы здароўя задаволены 64,9 % апытаных. «Адзначаецца высокая задаволенасць, і паказчыкі дастаткова стабільныя. Але ёсць і пытанні да гэтай сферы. Напрыклад, людзі скардзяцца на наяўнасць чэргаў. Цяпер адбываецца лічбавізацыя гэтай сферы, і ў дзяржаўнай праграме да 2030 года закладзены вельмі важныя механізмы, каб забяспечыць своечасовую і якасную медыцынскую дапамогу ў любым пункце Беларусі», — адзначыла Ірына Русак.
Што беларусы лічаць самым важным у жыцці
Для большасці беларусаў — 80,8 % — найбольш важным у жыцці з’яўляецца здароўе.
Кіраўнік аналітычнага цэнтра EcooM Сяргей Мусіенка, падкрэсліў, што адказ аб здароўі наперадзе з вялізным адрывам. І гэта, паводле яго слоў, не заклапочанасць, а разуменне важнасці правільнага харчавання, заняткаў спортам, карысці рэгулярных медыцынскіх аглядаў. «Прыемна, што гэта разумеюць больш як 80 %. Вядома, хацелася б, каб гэта разумелі маладыя людзі як мага раней», — сказаў ён.
Сяргей Мусіенка звярнуў увагу, што Прэзідэнт Беларусі ўдзяляе вялікую ўвагу школьнаму харчаванню, займаецца гэтым канкрэтна, паколькі гэта фундамент здароўя нацыі, і адзначыў, што цяжка назваць краіну, дзе гэтаму пытанню ўдзяляецца такая ж пільная ўвага.
Кіраўнік аналітычнага цэнтра EcooM таксама звярнуў увагу на высокую долю адказаў на карысць сям’і. «Прыемна, што сям’я і здароўе — асноўны прыярытэт», — сказаў ён.
Ён адзначыў, што ў сукупнасці тры паказчыкі — душэўны спакой, самарэалізацыя і цікавая работа — указалі больш як 60 % рэспандэнтаў. «Згадзіцеся, душэўны спакой узнікае ад цікавай работы і самарэалізацыі», — пракаментаваў Сяргей Мусіенка.
Згодна з вынікамі рэспубліканскага сацыялагічнага даследавання, для 60,9 % беларусаў найбольш важным у жыцці з’яўляецца сям’я, 45,7 % — грошы, матэрыяльны дастатак, 39,1 % — душэўны спакой, камфорт, 15,6 % — каханне, 12,3 % — цікавая работа, 9,6 % — самарэалізацыя, 8,1 %. 5,4 % — працавітасць, 4,1 % — рэлігійная вера, 3 % — забавы, 2 % — грамадскае прызнанне, высокі статус у грамадстве.
Паводле БелТА
У наступным нумары «Звязда» працягне знаёміць вас з вынікамі маштабнага сацыялагічнага даследавання.
