Каб грошы — не на вецер
«Не варта разлічваць, што, напрыклад, сарты таматаў, папулярныя ў Італіі, ці тыя, што растуць у паўднёвых рэгіёнах Расіі, змогуць праявіць сябе і ў нас. Элементарна ім можа не хапіць сонечных дзён, каб даць той ураджай і нават смак пладоў, як у краінах паходжання, — папярэджвае начальнік аддзела — дзяржінспектар аддзела па інспектаванні насенняводства Галоўнай дзяржаўнай інспекцыі па насенняводстве, каранціне і ахове раслін Андрэй Пячкоўскі. — Не варта спакушацца і на раскручаныя ў іншых краінах пладовыя культуры. Усё ж Беларусь — зона экстрэмальнага земляробства, зімы ў нас могуць быць як цёплыя, еўрапейскія, так і з нізкімі тэмпературамі, па вясне могуць праяўляцца зваротныя замаразкі. І нават калі паўднёвыя сарты іх перажывуць, пасля выпрабаванняў могуць выйсці аслабленымі, моцна хварэць, не паспець падрыхтавацца да чарговай зімы і ўрэшце загінуць.
Як расказаў Андрэй Пячкоўскі, каб не страціць грошы і час, варта арыентавацца на рэестр сартоў сельскагаспадарчых раслін, якія прайшлі выпрабаванні на адпаведнасць нашым глебава-кліматычным умовам. Пры гэтым паказалі найлепшыя вынікі па ўраджайнасці. Рэестр размешчаны на сайце Дзяржінспекцыі па выпрабаванні і ахове сартоў раслін. Прынамсі, па заканадаўстве дазваляецца рэалізоўваць толькі тыя сарты, якія ўключаны ў рэестр.
Пры выбары пладова-ягадных культур пакупнік у абавязковым парадку павінен ацаніць і знешні выгляд расліны. Важна, каб каранёвая сістэма была ў вільготным субстраце (напрыклад, у торфе, апілках). На паветры яна перасыхае, і саджанец можа загінуць. Не трэба набываць саджанцы восенню — з лістамі, увесну з пупышкамі, што распусціліся, — такія расліны патрацілі сілы, каб быць карыснымі для абжывання на новым месцы. Натуральна, варта глядзець, каб не было механічных пашкоджанняў, адслаення кары, правяраць месца прышчэпкі.
Пакецік з сюрпрызам
Яшчэ адна праблема, з якой змагаюцца інспектары, — не на ўсё насенне і пасадачны матэрыял у прадаўцоў маюцца дакументы па якасці. Так, па заканадаўстве рэалізатар павінен дакументальна пацвердзіць іх сартавыя якасці. Гэта можа быць акт апрабацыі сельскагаспадарчых раслін, які выдаецца Дзяржінспекцыяй па насенняводстве, каранціну і ахове раслін і яе тэрытарыяльнымі арганізаціямі. Калі гэта тавар, завезены з-за мяжы, неабходны дакумент, які пацвярджае сартавыя якасці, выдадзеныя інспекцыяй той краіны, адкуль ён паступіў. Пры рэалізацыі насення таксама неабходны дакумент, які пацвярджае пасяўныя якасці. «Насенне, якое ў нас высяваецца ці рэалізуецца, у абавязковым парадку павінна быць праверана на адпаведнасць патрабаванням, устаноўленым Міністэрствам сельскай гаспадаркі, каб былі інфармацыя пра іх усходжасць, пацвярджэнне на адсутнасць шкоднікаў і хвароб і іншыя паказчыкі, — расказвае Андрэй Пячкоўскі. — Нашы спецыялісты выязджаюць на месца, адбіраюць пробы, у лабараторыях праводзяць аналіз, і па выніках даюць заключэнне». Акты апрабацыі і пасведчанні аб якасці — тыя дакументы, якія можна запытацца ў прадаўца. У дакументах, напрыклад, павінна быць інфармацыя пра культуру, сорт, нумар партыі і іншыя ўстаноўленыя заканадаўствам звесткі.
У садовай мітусні пакупніку можа бракаваць часу, каб разбірацца з дакументамі. Але, нават калі ўважліва паглядзець на пакецік з насеннем, можна зрабіць для сябе высновы, ці варта яго набываць. Не трэба спадзявацца на тэрмін прыдатнасці — на ўпакоўках вытворцы часта яго завышаюць, «працягваюць» на 5 гадоў. Але гэта ўвядзенне ў зман, на такі працяглы тэрмін дакументы не выдаюцца . Па асобных культурах ён можа быць усяго 5–10 месяцаў, а на пасадачны матэрыял пладовых або ягадных культур тэрмін дзеяння складае з 1 студзеня да 30 чэрвеня (у вясновы перыяд) і з 1 ліпеня па 31 снежня (у восеньскі перыяд). Куды важней звярнуць увагу на дату вытворчасці насення і нават тып упакоўкі. Так, насенне можа губляць сваю ўсходжасць, калі яно расфасавана ў пластыкавыя пакеты, у якіх «не дыхае». З «павялічаным» захоўваннем губляецца якасць і ў насення грануліраванага, апрацаванага хімічнымі прэпаратамі.
З аднаго боку, яно добрае тым, што з ім не набудзеце хваробы, з другога боку, калі яно нясвежае, можа даць кволыя ўсходы ці ўвогуле не ўзыйсці, бо хімія «прыдаўлівае» расліну. І не варта закупляцца насеннем на некалькі гадоў наперад.
Як не купіць праблему
У Інспекцыю паступала шмат скаргаў на інтэрнэт-гандаль. Часта на магазіны-аднаднеўкі, якія працавалі сезон і бясследна знікалі. Людзі наракалі на перасорціцу, на тое, што, пакуль прыйшоў заказ, расліны загінулі. Але ўжо не менш праблем стала з’яўляцца ад «калекцыянераў», якія прадаюць насенне і расліны па ўсім свеце праз інтэрнэт. Небяспека ў тым, што з насеннем, лукавіцамі раслін, саджанцамі і зямлёй, у якой яны знаходзяцца, могуць перадавацца небяспечныя шкоднікі і хваробы, у тым ліку тыя, якія раней на нашай тэрыторыі не сустракаліся. І нават маленькае семечка можа выклікаць, напрыклад, грыбковую інфекцыю ці вірус, што перакінуцца на суседнія расліны. І спадзявацца, што насенне можна абеззаразіць звычайнымі сродкамі, тым жа растворам марганцоўкі, не варта. Праблема хутка распаўсюджваецца па ўсім участку. Ветрам, дажджом, насякомымі «дастаўляецца» суседзям, а пасля захоплівае вялікія тэрыторыі.
Дзяржінспекцыя па насенняводству, каранціне і ахове раслін і яе тэрытарыяльныя арганізаціі робяць усё магчымае, каб абараніць фітасанітарную абстаноўку, правярае насенне, пасадачны матэрыял, а таксама садавіну і агародніну, якія могуць патрапіць на прылаўкі. Але не трэба забывацца, што бяспека і ўрадлівасць на ўласным участку — у руках самога гаспадара. І залежыць яна ад простай перасцярогі — не набываць насенне і расліны з рук і ў інтэрнэце. Згодна з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб селекцыі і насенняводстве сельскагаспадарчых раслін» рэалізацыя насення фізічнымі асобамі забараняецца. І нават продаж расады агародніны і кветак, не прызначаных для будучага размнажэння, на гандлёвых месцах можна здзяйсняцца толькі пры наяўнасці пасведчання, якое пацвярджае якасць насення, з якога яны вырашчаны.
Алена ДЗЯДЗЮЛЯ
