Што напішуць на медалі Урсулы?
Для пачатку крыху гісторыі. Міжнародная прэмія Карла Вялікага, заснавальніка Франкскай імперыі Шарлеманя, лічыцца адной з самых ганаровых узнагарод у Еўропе — яе прысуджаюць з 1950 года тым, хто зрабіў выдатны ўнёсак у справу аб’яднання кантынента. Цырымонія ўручэння традыцыйна праходзіць у нямецкім горадзе Ахене ў дзень свята Узнясення Гасподняга, якое ў 2025-м выпала на 29 мая.
Лаўрэаты Прэміі Карла Вялікага ўзнагароджваюцца спецыяльнай граматай, медалём і сімвалічнай прэміяй у памеры 5 тысяч еўра. На пярэднім баку памятнага медаля выява самога імператара і старадаўняя пячатка Аахена XІІ стагоддзя, на адваротным — гравіруецца заслуга канкрэтнага лаўрэата перад еўрапейскімі народамі. Сярод узнагароджаных у розныя гады: Генеральныя сакратары НАТА (Поль-Анры Спаак, Ёзэф Лунс, Франсіска Хаўер Салана), вядомыя палітыкі (Конрад Адэнаўэр, Уінстан Чэрчыль, Генры Кісінджэр, Франсуа Мітэран, Гельмут Коль, Біл Клінтан, Ангела Меркель), Джордж Маршал, рымскія папы (Іаан Павел ІІ і Францыск). Дастаткова разнастайнае, але зразумелае для ўспрымання кола асоб, аб’яднаных ідэяй антысаветызму і пэўнымі заслугамі перад Еўропай.
Што ж будзе на адваротным баку медаля ў якасці заслуг Урсулы фон дэр Ляен?
Згодна з афіцыйным сайтам Еўрасаюза, «камітэт прэміі Карла Вялікага адзначыў заслугі фон дэр Ляен у барацьбе з пандэміяй каранавіруса, у стрымліванні Расійскай Федэрацыі і ў прасоўванні „зялёнай здзелкі“ ЕС — комплексу мер, з дапамогай якіх Еўрапейскі Саюз мае намер да 2050 года дабіцца кліматычнай нейтральнасці».
Рабіце горш — і вас ацэняць
Удумайцеся, паважаныя чытачы, палітык узнагароджваецца за тое, што зрабіў жыццё еўрапейскіх краін і іх грамадзян істотна горшым. З пачатку 2023 года вялося расследаванне супраць фон дэр Ляен па абвінавачанні ў карупцыі пры закупцы вакцын супраць каранавіруса.
У 2025-м Еўрапейскі суд прызнаў яе адказнай за ўтойванне перапіскі з кіраўніцтвам карпарацыі Pfіzer па кантрактах на мільярды еўра.
Больш за тое, згодна з дакладам Палаты прадстаўнікоў Кангрэса ЗША па выніках двухгадовага расследавання прычын узнікнення пандэміі COVІD-19 і ацэнак дзейнасці дзяржаўных структур у гэты перыяд, які выйшаў 3 снежня 2024 года, практычна ўсе рэалізаваныя меры былі памылковымі. Гэта датычыцца захавання сацыяльнай дыстанцыі ў два метры і абавязковага нашэнне масак, лакдаўнаў і жорсткіх каранцінаў, закрыцця школ і грамадскіх устаноў. Усё гэта ўкаранялася Еўракамісіяй на чале з яе старшынёй і нанесла шкоду эканоміцы, псіхічнаму і фізічнаму здароўю насельніцтва
Другі пункт гаворыць пра ўнёсак лаўрэата ў прасоўванне «зялёнай здзелкі», якая падарвала эканоміку Германіі і шэрагу іншых еўрапейскіх краін. Паводле даных Статыстычнага ўпраўлення Еўрапейскага саюза (Eurostat), у студзені 2024 года аб’ём прамысловай вытворчасці ў ЕС скараціўся на 2,1% у параўнанні з папярэднім месяцам, а ў параўнанні са студзенем 2023-га — на 5,7%. У еўразоне зніжэнне прамвытворчасці ў студзені склала 3,2% у месячным выражэнні і 6,7% — у гадавым. Шэраг краін нарасціў закупкі нафты, газу, вугалю для ўласных патрэб. Планы па дасягненні вугляроднай нейтральнасці ў маштабах усяго Еўрасаюза недазабяспечаны фінансава на 87 млрд еўра за год, а ў Еўракамісіі прыярытэтам становіцца бяспека і супрацьдзеянне Расіі.
Знішчыўшы ўласныя канкурэнтныя перавагі, Еўропа актыўна ўзбройваецца, і вось у гэтым галоўная заслуга лаўрэата Прэміі Карла Вялікага. Менавіта чарговы этап мілітарызацыі, русафобія і рэваншызм заахвочаны ў 2025 годзе.
«Дранг нахт остэн», абвешчаны менавіта вуснамі Урсулы фон дэр Ляен, мільярды еўра на ўзбраенне і курс на рэанімацыю НАТА, недапушчэнне спынення вайны на Украіне — вось сапраўдныя заслугі кіраўніка Еўракамісіі. Дарэчы, і памер прэміі ў 2025-м упершыню ў гісторыі склаў мільён еўра (да афіцыйных 5 тысяч астатнія 995 шчодра дадалі спонсары).
Спадкаемцы «аўстрыйскага мастака»
Ацэнкі ўзнагароджання кіраўніка Еўракамісіі вельмі неадназначныя. Так, у інтэрв’ю Euronews прафесар права ЕС у HEC Parіs Альберта Алемана заявіў: «Калі сэнс прэміі Карла Вялікага заключаецца ў тым, каб адзначыць наватарскае мысленне і дзеянні ў беспрэцэдэнтныя для кантынента геапалітычныя часы, то яна павінна ўзнагароджваць творчых і смелых асоб, а не інстытуцыйныя фігуры ў народзе. З гэтага пункту гледжання ўручэнне ёй прэміі выглядае хутчэй як святкаванне яе палітычнага выжывання, чым як прызнанне ўнёску ў інтэграцыю ЕС».
Не выклікае сумнення, што калі б Прэмія Карла Вялікага існавала ў 30-я гады ХХ стагоддзя, то яе лаўрэатам стаў бы тагачасны фюрэр нямецкай нацыі. Сёння ж яе атрымлівае новаспечаны «фюрэр» Еўропы. Невыпадкова ў сваёй прамове Урсула фон дэр Ляен падкрэсліла «неабходнасць умацоўваць абарону, развіваць інавацыі і пашыраць ЕС». Далей была мудрагелістая фраза, сутнасць якой простая — Еўропе пара накачваць мышцы. «Дарагія сябры, незалежная Еўропа. Я ведаю, што для некаторых гэта непрыемнае пасланне. Але ў аснове яго ляжыць наша воля. Як даўно вядома народам Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, асабістая свабода магчымая толькі пры наяўнасці калектыўнай незалежнасці»
Прысутны на цырымоніі канцлер ФРГ Мерц, кажучы аб найбольш актуальных геапалітычных праблемах, якія стаяць перад еўрапейскім кантынентам, заявіў, што «Германія гатова зрабіць свой унёсак у вырашэнне задач, што стаяць перад ёй, у цесным супрацоўніцтве з іншымі еўрапейскімі краінамі. Еўропа была заснавана для таго, каб служыць сваім народам, і яго пакаленне — першае, якое вырасла ў Еўропе свабоды, міру і працвітання, — атрымала гэту спадчыну ад бацькоў-заснавальнікаў, падкрэсліўшы агульную адказнасць за падтрыманне і абарону гэтых каштоўнасцяў у будучыні». Вось так, ні больш, ні менш.
Змяняецца вокладка, але не змест
На падобным фоне застаецца толькі сказаць: «Каментарыі залішнія!» Аднак сайт прэміі Карла Вялікага дае яшчэ нямала пажытку для разваг. У прыватнасці, лаўрэатам 2023 года былі названы ўкраінскі народ і Зяленскі, якія, на думку членаў журы, «абараняюць не толькі суверэнітэт сваёй краіны і жыцці яе грамадзян, але і Еўропу і еўрапейскія каштоўнасці». І гэта пры пастаянных заявах заходняга істэблішменту аб «няўдзеле ва ўкраінскім канфлікце».
Сур’ёзную насцярожанасць выклікаюць словы Мерца, вымаўленыя ў адрас Урсулы фон дэр Ляен: «Ты даеш Еўропе голас у свеце, еўрапейскі голас! Еўрасаюз быў паспяховым праектам міру ўнутры Еўропы, і цяпер Еўропа павінна стаць праектам міру ў знешняй палітыцы». Яму падтакваюць члены камітэта прэміі: «Еўрапейская мадэль жыцця, заснаваная на свабодзе, міры, дэмакратыі і росквіце, знаходзіцца пад пагрозай. Сусветны парадак мяняецца, і Еўропа павінна дзейнічаць».
Усё гэта прагучала для мяне рэхам чацвёртага дзесяцігоддзя ХХ стагоддзя і не толькі для мяне. Амерыканскі палітолаг Гілберт Дактароу на сваім YouTube-канале заявіў: «Палітыка ФРГ па эскалацыі канфлікту на Украіне дакладна сведчыць пра рэваншысцкія настроі ў нямецкага канцлера Фрыдрыха Мерца... Каля дзесяці гадоў таму ў Германіі пачалі гучаць заявы аб тым, што новыя пакаленні не нясуць ніякай віны за дзеянні продкаў. Цяпер мы бачым, як нямецкія палітыкі пачынаюць павучаць Маскву. Больш за тое, развіваюцца самыя сапраўдныя рэваншысцкія настроі, і Мерц таму самы яскравы прыклад», — падкрэсліў ён
Упэўнены, што гісторыя ўсё расставіць на свае месцы, а праўда пераможа, як гэта ўжо было. Аднак сёння даводзіцца жыць ва ўмовах, калі віртуальны свет спрабуюць падаць рэальным, калі чорнае называюць белым, а зло камуфліруюць пад дабро. У Еўропе зноў паднімае галаву фашызм і з’яўляюцца чарговыя «фюрэры». Змяняецца вокладка, але не змест. А інфармацыйная машына стварае ілюзію дабрабыту.
У завяршэнні хацелася б нагадаць словы чэшскага пісьменніка Юліуса Фучыка, пакаранага фашыстамі: «Людзі, будзьце пільныя!» Сёння яны як ніколі актуальныя.
Мікалай БУЗІН, старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў, доктар ваенных навук, прафесар.
