Мастацкая стыльнасць
Гэта першае, што адзначыць наведвальнік тэатра, таму што візуальныя вобразы закладваюць аснову для ўспрымання оперы. І гэта тое, што ўразіць найперш: спектакль вельмі стыльны. Калі глядзець на строі галоўных герояў у розных дзеях (мастак па касцюмах Таццяна Лісавенка), то зразумела: удалая стылізацыя дае магчымасць абстрагавацца і робіць сутнасць спектакля больш умоўнай. Калі напачатку назіраем за жыццём у сядзібе Ларыных (з гераінямі ў сукенках з кветкавымі ўзорамі, якія былі ўзяты з часопісаў ХІХ стагоддзя), то напрыканцы вобраз Пецярбурга паўстае падчас балю-маскараду і задаецца гравюрамі колішняга Неўскага праспекта — яны перанесены на строі герояў. І гісторыя Таццяны і Яўгенія ўжо не здаецца далёкай ад нас. Галоўны мастак Вялікага тэатра Беларусі і мастак-пастаноўшчык «Яўгенія Анегіна» Любоў Сідзельнікава адзначыла:
— Стварэнне спектакляў — гэта сумесная праца: і рэжысёрскі погляд на гісторыю, і адчуванне музыкі дырыжорам, хормайстрам ды іншымі датычнымі да пастаноўкі асобамі. Мы распрацоўвалі візуальную канцэпцыю, зыходзячы з пастаўленых задач і ўласнага погляду. Напачатку ў нас было пяць варыянтаў мастацкага афармлення. Хацелася стварыць гісторыю, якая б адпавядала і паэзіі Пушкіна, і таму часу, і музыцы Чайкоўскага. Каб візуальная карцінка рабіла зразумелай эпоху, у якую адбываецца дзеянне. Але трэба было паглядзець на яе вачыма чалавека, які жыве цяпер, і распавесці сучаснай мастацкай мовай, не адыходзячы ад праўды.
Дынаміка і масавыя сцэны
І гэта дзіўна для лірычнай оперы «Яўгеній Анегін», бо нават сам кампазітар, ствараючы яе, быў упэўнены, што будзе цяжка зачапіць гледача, які любіць інтрыгі і сюжэтныя павароты. Аказалася, рух і дзеянне можна не толькі закласці ў сюжэце і музыцы, але і абазначыць на сцэне пастановачнымі сродкамі. Ніна Ламановіч, галоўны хормайстар тэатра, згадала:
— Гэта чацвёртая пастаноўка «Яўгенія Анегіна» ў маім творчым жыцці. Першая была, калі толькі прыйшла ў тэатр: на сцэне быў вобраз дома памешчыка са свечкай, самаварам, абаранкамі... А гэты спектакль не падобны ні на адзін з папярэдніх. Таму што цяпер іншыя тэхнічныя магчымасці сцэны, пастаноўшчыкі ўмела імі карыстаюцца. Тое, што тычыцца работы хору: нам трэба зрабіць так, каб паказаць пэўны пласт рускага жыцця. Хор разарваны, рухаецца часткамі з розных бакоў. Бо ў паэме Пушкіна вакол галоўных герояў шмат персанажаў. Рэжысёр шмат працавала над тым, каб гэта адчувалася і на сцэне. Дапамагаюць артысты хору.
Больш музыкі Чайкоўскага
Яшчэ ў мінулым сезоне ў тэатры ішла старая версія «Яўгенія Анегіна», і фактычна без перапынку гледачам прапануюць новую: хто ведае і любіць оперу, можа параўнаць — і знойдзе адрозненні, не толькі знешнія. Цікава, што для выканання оперы падрыхтавалі тры склады салістаў, ёсць, напрыклад, славуты (з народнымі артыстамі ў пэўных ролях), ёсць больш малады, нават «эксперыментальны». Галоўны дырыжор Вялікага тэатра Беларусі Арцём Макараў распавёў:
— Для мяне гэта пяты «...Анегін». І кожны раз цікава. Думаю, што ёсць пэўныя складанасці для рэжысёра-пастаноўшчыка, таму што ўжо былі розныя версіі: і ў музычным тэатры, і ў драматычным. Рэжысёрам даводзіцца ўвесь час нешта прыдумваць, кожны раз мы бачым нейкія канцэпцыі. Праца мастака-пастаноўшчыка таксама мае вялікае значэнне. А паколькі гэта опера з танцавальнымі нумарамі — і ў нашай пастаноўцы адкрыты некаторыя кавалкі, якія часам скасоўваюць, таму вялікае значэнне мае праца балетмайстра-пастаноўшчыка.
Успрыманню оперы дапамагае балет
Ён нават дапамагае расставіць акцэнты, у прыватнасці ў сцэнах балю: тут у танцы кружацца паненкі ў чырвоных сукенках, але Таццяна выбрала ўбор такога ж колеру! Гэта той самы баль, дзе Анегін пабачыць былую знаёмую і вырашыць «закруціць» з ёй. Напэўна, на яго думку, наяўнасць мужа — не перашкода для кахання. І, магчыма, Таццяна адна з нямногіх, хто лічыць інакш (калі меркаваць па танцах)... Галоўны балетмайстар тэатра Ігар Колб прызнаўся:
— Мясціны, дзе адбываецца дзеянне «Яўгенія Анегіна», мне вельмі блізкія: кожнае лета я знаходжуся ў Пушкінскіх гарах, Міхайлаўскім. І калі прыйшла прапанова аб сутворчасці падчас пастаноўкі оперы Чайкоўскага «Яўгеній Анегін», то першапачатковыя сумненні адышлі ўбок, таму што адкрылася магчымасць па-іншаму паглядзець на гэтую гісторыю. Ганна Дзмітрыеўна як рэжысёр у прынцыпе па-свойму глядзіць на любы твор, і купюры, якія адкрыліся ў музыцы Чайкоўскага, дазволілі мне больш шырока паглядзець на тое, што можа адбывацца на сцэне.
Канцэптуальная ўмоўнасць
Калі анансуецца прэм’ера оперы, якая ў тэатры ідзе даўно і паспяхова, то кожны раз паўстае пытанне: а навошта нешта мяняць, калі ўсё «працуе»? Калі толькі не прапаноўваць нейкую радыкальную канцэпцыю... Але мы маем новую канцэпцыю, далёкую ад радыкалізму, і ўсё-такі з пэўнай ступенню ўмоўнасці, калі кожны можа прымераць вобразы на сябе. Чаму так? Ганна Маторная, галоўны рэжысёр тэатра і рэжысёр-пастаноўшчык спектакля, патлумачыла:
— Задача была такая: стварыць спектакль на нейкі прамежак часу для пэўнай катэгорыі слухача. Таму што тыя, каму 40+, прыйдуць да нас заўсёды. Тыя, хто любіць Вялікі тэатр, — ужо нашы гледачы. Задача на сёння — стварыць такую партытуру спектакля, якая б магла зачапіць маладых людзей. Каб спектакль быў блізкім, зразумелым, шчымлівым. Але каб срэбра блішчэла, яго трэба чысціць. Сёння можна адбіць у моладзі жаданне прыйсці ў оперны тэатр толькі адным «Яўгеніем Анегіным». Я мяркую, што гэта найперш асветніцкая гісторыя. Гэта шэдэўр, звязаны з рускай культурай. Яна мае інтанацыйны складнік, пэўныя вобразы, якія захопліваюць і прымушаюць разважаць пра яе. «Энцыклапедыя рускага жыцця» — гэтага ніхто не адмяняе, у тых ці іншых касцюмах. Але «Яўгеній Анегін», на мой погляд, — гэта пра ўсіх нас. Таму што атачэнне, падобна «ларынскаму» ці «грэмінскаму», — вакол нас. Змяніліся толькі дэкарацыі і касцюмы. Але, якія б яны ні былі, сэнс застаецца той жа... Нам трэба было зрабіць так, каб «Яўгеній Анегін» стаў сцяжком, які б звяртаў увагу: людзі, паглядзіце, што вы робіце, што адбываецца вакол вас...
Фота з сайта Вялікага тэатра Беларусі
