Знакамітая п’еса Рыгора Горына ў інтэрпрэтацыі Юрыя Пахомава пачынаецца з такой гумарыстычнай і адначасова глыбокай прамовы: «У вёсцы Анатаўка здаўна жылі рускія, беларусы, украінцы і яўрэі. Жылі разам, працавалі разам, толькі паміраць хадзілі кожны на свае могілкі... Такі звычай!» «Беларуская» версія пастаноўкі не капіруе цалкам арыгінал, а напаўняе яго мясцовым каларытам і культурнымі асаблівасцямі. 

Для тых, хто не памятае сюжэта твора, нагадаем асноўныя падзеі. Пачатак ХХ стагоддзя. Краіна ахоплена хваляй народнага абурэння. Раскол грамадства ўсё мацней адчуваецца нават у маленькіх мястэчках. Галоўны герой — просты яўрэйскі малочнік Тэўе (ролю выконвае заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь Валянцін Салаўёў), які абараняе культурныя традыцыі свайго народа і жадае ціхага шчасця сваім дочкам. Аднак жыццё распараджаецца інакш. Персанажам прыйдзецца сутыкнуцца з цяжкім выбарам паміж традыцыямі роду і ўласнымі жаданнямі, з сацыяльнай несправядлівасцю і шчырай узаемадапамогай у складаны час.

Недасведчаны чытач можа падумаць, што гэта класічная трагікамедыя, заснаваная на гумарыстычным непаразуменні і гіпербалізацыі. Аднак гэтаму адпавядае толькі першая частка пастаноўкі, якая ўводзіць гледача ў кантэкст і знаёміць з характарамі персанажаў. Другая ж напоўнена сапраўдным драматызмам, таму за ўвесь час глядач можа адчуць багаты спектр эмоцый: ад нястрымнай весялосці да горкага смутку.

У інтэрпрэтацыі Юрыя Пахомава «Памінальная малітва» на сцэне РТБД стварае своеасаблівы мастацкі мост паміж рознымі культурамі — яўрэйскай, беларускай і агульначалавечай. На фоне маштабных падзей разгортваецца ўніверсальная гісторыя чалавека. Юрый Пахомаў робіць акцэнт на ўнутранай стойкасці герояў, іх здольнасці пераносіць трагічныя сітуацыі і будаваць новае жыццё на руінах мінулага.

Філасофскай глыбіні характарам персанажаў, безумоўна, надае ігра акцёраў. Тэўе ў выкананні Валянціна Салаўёва паўстае жывой, супярэчлівай і праўдзівай асобай, перад якой стаіць выбар паміж прыязнасцю да традыцый і неабходнасцю прыняць перамены. Ён не проста вясковы мужык, а вельмі трагічная фігура — муж, бацька, сусед, які паступова страчвае ўсё звыклае, але захоўвае ў сэрцы дабрыню і чалавечую годнасць.

У беларускамоўнай інтэрпрэтацыі зусім іншую ролю выконваюць другасныя персанажы. Яны не проста раскрываюць характары галоўных герояў. Іх думкі, пачуцці і лёсы апісваюць складаны час, у якім развіваюцца падзеі. Іх галасы ўзмацняюць эмацыянальнае гучанне спектакля, адлюстроўваючы развіццё гісторыі праз лёсы «малых» людзей.

Характэрная для амаль усіх пастановак Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі адсутнасць вялікай колькасці дэкарацый толькі падкрэслівае псіхлагічную глыбіню п’есы і дае акцёрам прастору для цікавых творчых рашэнняў. Галоўны сімвал спектакля — дом, які можна ўбачыць у розных варыяцыях. У цэнтры дзеяння знаходзіцца дуб, які аб’ядноўвае філасофію розных культур агульным сэнсам — алегорыяй сям’і і роду.

Пасля спектакля павінен прайсці нейкі час, перш чым можна будзе асэнсаваць эмоцыі і пачуцці. Такое яркае і глыбокае мастацтва патрабуе цішыні, калі толькі пасля апладысментаў нараджаецца разуменне таго, што ты перажыў.

Лізавета КРУПЯНЬКОВА

Фота з сайта РТБД