— Кацярына Анатольеўна, на ваш погляд, што самае галоўнае, для весляра, які толькі пачынае свой шлях?

— Рост — у нашым відзе спорту патрэбныя высокія людзі, з доўгімі, як рычагі, рукамі. Спіна абавязкова павінна быць здаровай. Веславанне акадэмічнае — цыклічны від спорту і патрэбна цягавітасць, але яе можна натрэніраваць. Самае галоўнае, на мой погляд, захопленасць і жаданне займацца гэтым не самым простым відам спорту. Як правіла, усё гэта ёсць у вясковых дзяцей, гэта я на сваім прыкладзе ведаю. Вясковыя дзеці з дзяцінства прывучаны да працы — дапамога па гаспадарцы рэч вельмі добрая. Не толькі ў плане выхавання, але і фізічнага здароўя, вядома, жыццё ў вёсцы — гэта таксама і самыя розныя рухомыя гульні. 

Бывае, за дзень так напрацаваўся і набягаешся, што ног не адчуваеш. Але затое, апынуўшыся, у школе — інтэрнаце спартыўнага профілю, нагрузак я не баялася і прымушаць мяне працаваць трэнерам не даводзілася. Таму магу параіць больш звяртаць увагу на вясковых дзяцей і там шукаць спартыўны рэзерв. 

— Рэдка калі, спартсмен ідзе з адным трэнерам ад пачатку да вяршыні спартыўнай кар’еры. У вас менавіта такі выпадак. Якім чалавекам быў Анатоль Іванавіч Квяткоўскі? 

— Анатоль Іванавіч быў у адной асобе трэнер, выхавальнік, настаўнік, бацька. Ён навучыў мяне ўсяму. Трэнер сачыў, каб са мной нічога не здарылася, каб я не захварэла, каб побач са мной не было сумніўных сяброў. Калі я атрымала першую траўму і ад болю ў спіне не магла сядзець у лодцы, ён стукаўся ва ўсе дзверы, абіваў парогі, каб мной займаліся лепшыя спецыялісты.

Зразумела, што з-за збораў і спаборніцтваў даводзілася прапускаць шмат урокаў, Анатоль Іванавіч сачыў за маёй вучобай. У адным чалавеку было неверагодна шмат клопату і падтрымкі, дзякуючы чаму я і стала чэмпіёнкай. Мы разам прайшлі маё станаўленне ад дзяўчынкі, якая з вёскі прыехала ў спартыўны інтэрнат да алімпійскай чэмпіёнкі. Цяпер я ўсведамляю, як яму было цяжка і балюча адпускаць мяне, калі я вырашыла з’ехаць трэніравацца ў Германію, тады — не разумела. Але ён і ў гэтым выпадку паступіў вельмі мудра, зразумеў, што ў мяне сям’я, таму і адпусціў. Вядома, усё не было бясхмарна лёгка. Ва ўсіх бываюць канфлікты, непаразуменні — гэта жыццё, галоўнае, ставіцца адзін да аднаго па — чалавечы.

— Свой першы алімпійскі медаль — бронзу ў чацвёрцы — вы заваявалі на Алімпійскіх гульнях у Барселоне. Чым запомнілася тая Алімпіяда?

— Па ўнутраных адчуваннях Алімпіяда ў Барселоне была падобная на чэмпіянат свету ці іншы міжнародны старт. Весляры жылі і трэніраваліся не ў алімпійскай вёсцы, а асобна. Адчування Алімпійскіх гульняў у мяне не было. Да таго ж дзяўчаты з чацвёркі былі старэйшыя за мяне, і мы асабліва не сябравалі, паўплывала і гэта. Таму не было адчування, быццам мы зрабілі нешта выбітнае. Мы проста выканалі сваю працу. Я трэніравалася столькі гадоў і вось, атрымала свой медаль — усё лагічна.

— Але ў Атланце сутнасць Алімпійскіх гульняў адчулі, тым больш што і медаль там быў ужо залаты-у адзіночцы? 

— Так, там ужо прыйшло разуменне, што гэта спаборніцтвы не толькі для мяне, што гэта важна для краіны, што гэта вялікая адказнасць. Перамогі ў Атланце ад мяне ніхто не чакаў, нават я сама. На адборы на Алімпійскія Гульні заняла толькі сёмае месца і калі ў Міністэрстве ў мяне спыталі, на якое месца разлічваю, сціпла адказала, што мне хоць бы ў фінал трапіць. На тым і разышліся. 

Але патрапіўшы на Алімпійскія Гульні, убачыўшы алімпійскую вёску з сотнямі лепшых спартсменаў, усвядоміўшы маштаб, адчула ўзровень адказнасці. Я была вельмі добра гатовая не толькі фізічна, але і псіхалагічна, была на сто працэнтаў упэўненая ў сабе, у сваім трэнеры. Мне было лёгка адключыцца ад усяго, наладзіцца на добры вынік і ўпэўнена да яго прыйсці. На Алімпійскіх гульнях усе хочуць быць першым. Таму неабходна ўмець выкінуць лішнія думкі з галавы і рабіць сваю справу.

— Што адчулі, заваяваўшы залаты медаль Алімпійскіх гульняў?

— Нічога. Пасля фінішу надыходзіць поўная спустошанасць. Той медалі радаваліся ўсе акрамя мяне, У мяне на гэта не было ніякіх сіл. Ды і часу радавацца не было. На наступны дзень пасля фіналу Анатоль Іванавіч паставіў трэніроўку. Я аддавала сабе справаздачу ў тым, што сёння я алімпійская чэмпіёнка, але, калі я не буду трэніравацца, заўтра хто заўгодна мяне пераможа. Ды я ніколі і не лічыла, што раз я алімпійская чэмпіёнка, значыць, нейкая асаблівая. Я проста займалася тым, што мне падабалася. 

— Напэўна, на наступных Алімпійскіх гульнях у Сіднэі выступаць было ўжо прасцей? 

— Наадварот, складаней. У Атланце ад мяне ніхто нічога не чакаў, мне проста трэба было выступаць. А ў Сіднэі ад мяне ўжо ўсе чакалі медаль, не сярэбраны, не бронзавы, а менавіта залаты. Я ўсведамляла, які кошт гэтага медаля, разумела, колькі трэба прыкласці намаганняў. Ад пастаянных напамінкаў «ты павінна перамагчы» лягчэй не станавілася. Псіхалагічна вельмі цяжка справіцца з такім ціскам. Балазе, я ўмела адключыцца ад усяго і проста ішла да сваёй мэты. У мяне нават была свая методыка: я перад сном ўяўляла сваю гонку, пракручвала ў галаве, як буду яе праходзіць.

— Усе свае медалі вы заваявалі з маленькім дзіцем на руках. Кацярына Анатольеўна, Падзяліцеся рэцэптам, як сумяшчаць спартыўную кар’еру і мацярынства?

— Мне ў свой час таксама не перашкодзіў бы такі рэцэпт, таму што я адна з першых адзіночніц, хто вярнулася ў спорт пасля нараджэння дзіцяці. Спартыўное жыццё і так нялёгкае, а з маленькім дзіцём у разы складаней. Але спраўляліся. Пакуль дачка была маленькая, на зборы, на спаборніцтвы — яна ўсюды ездзіла са мной. Я яе грудзьмі пакармлю і іду на ваду, а Анатоль Іванавіч, муж або хтосьці з каманды за ёй прыглядаюць. Пасля спаборніцтваў усе дзяўчынкі ідуць адпачываць, а я іду на дзіцячую пляцоўку, таму што дзіцяці ўсё роўна, што мама стамілася пасля гонкі, ёй трэба мамчына ўвагу. Адна б я не справілася. Аляксандру выхоўвалі ўсёй веславаннем — нават называлі талісманам каманды. Зразумела, што пры такіх ўводных, яна пачала займацца веславаннем. Але дзіця трэба вазіць на трэніроўкі, спаборніцтвы, і гэта павінны рабіць бацькі, а не нянькі. У нас такой магчымасці не было, таму што мы з мужам былі сканцэнтраваны на маёй кар’еры. 

— Вялікія перамогі выклікаюць шмат увагі. Як спраўляцца з грузам славы? 

— Для таго, каб яго не несці я ў свой час з’ехала ў Германію трэніравацца — там я не была такая цікавая як дома. Інтэрв’ю, мерапрыемствы, сустрэчы мяне вымотвалі нават больш, чым трэніроўкі. Я не люблю быць навідавоку. Нават цяпер праз шмат гадоў, на вуліцы людзі пазнаюць, цікавяцца маім жыццём, а мне няёмка. Але, не буду хітраваць, прыемна, што людзі памятаюць і цэняць тое, што я добра зрабіла сваю працу. Журналісты празвалі мяне «Кацярынай Вялікай», а я дагэтуль не магу да гэтага прывыкнуць. Ну, якая я вялікая?

Калі аб’ектыўна глядзець, то вынікі ў мяне самавітыя, далёка не кожны спартсмен на такое здольны. Але вялікая... я б без гэтага тытула спакойна пражыла. Хоць бы таму, што, калі б не было я «вялікай» я б не была такой патрабавальнай да сябе. У спорце заўсёды нельга быць наверсе. Але ў мяне гэта неяк атрымлівалася. Таму ў тыя рэдкія выпадкі, калі я была другой ці трэцяй, я перажывала, што праехала дрэнна. Таму што нават трэба было ісці на тое, што многім можа падацца вар’яцтвам.

— Напрыклад?

— Перад Алімпійскімі гульнямі 2012 года мне дзіка балела спіна — аказалася зламанае рабро. Каб рабро зраслося, яго трэба наогул не чапаць, але такой раскошы я сабе дазволіць не магла. Таму толькі трохі знізіла нагрузкі. Здаецца, адышла, нават заключны этап Кубка свету выйграла з добрым вынікам. У Лондан прыехала за некалькі дзён да адкрыцця Алімпіяды, выйшла на ваду, не ведаючы, што на канале бакавы вецер. Трэніравалася, рыхтавалася, спіна не балела. Да пары, да часу. 

У адзін не выдатны дзень боль была настолькі моцная, што я не тое, што трэніравацца, я нават адштурхоўвацца не магла. Аказалася, што адно рабро ў мяне зламанае, а на другім — расколіна. А я ўжо на Алімпійскіх гульнях, не выступаць нельга. Дактары зрабілі ўсё магчымае, каб палегчыць боль. Напэўна, у такой сітуацыі было глупа разлічваць на медаль, але жаданне быць першай часам было мацней здаровага сэнсу. 

Таму і ганялася, столькі гадоў. У галаве сядзела дакучлівая думка, што я павінна быць у спорце і павінна быць першай. І калі пачаўся заканамерны спад вынікаў, калі ўсё часцей балела спіна, я разумела, што фініш кар’еры непазбежны. Але вырашыцца на яго не магла, бо не ведала, што я буду рабіць. Таму нават у дні, калі ад болю не магла ўстаць з ложка, Я ўсё роўна ішла на трэніроўку. Пакуль у 2019 годзе мне не надакучыла з сябе здзекавацца. Напэўна, гэта адно з самых цяжкіх рашэнняў у маім жыцці. Але вырашылася... як аказалася, жыццё пасля спорту ёсць. 

— І якая яно?

— Насычанае. З маладымі спартсменамі, вядома, цікава, але няпроста. Не ва ўсіх пастаўлена тэхніка, многіх нават даводзіцца перавучваць. А некаторых пакуль перавучыць, сем патоў сыдзе. І потым іх забіраюць ад нас у нацыянальную каманду... Таму, на мой погляд, у маладым узросце трэба рабіць больш акцэнт на фізічную падрыхтоўку, на тэхніку, чым выціскаць са спартсменаў сокі, дамагаючыся перамог.

У цэлым мне мая трэнерская праца падабаецца, кожны малады спартсмен па-свойму цікавы. У гэтым годзе да нас прыйшлі 18-гадовыя дзеці, такія шустрыя, актыўныя. Да наступных Алімпійскіх гульняў яшчэ тры гады. Адзіночкі наўрад ці, але ў двоек і чацвёрак ёсць усе шанцы заявіць пра сябе. Думаю, у іх усё атрымаецца. Мне б вельмі хацелася, каб веславанне прыносіла ім задавальненне і яны ўсё паспявалі. Па сабе ведаю, што самая вялікая ўдача ў жыцці — займацца любімай справай і мець сям’ю.

Валерыя СЦЯЦКО