24 чэрвеня адзначалася значная літаратурная падзея — 125-годдзе з дня нараджэння класіка беларускай прозы, літаратурнага крытыка і драматурга Кузьмы Чорнага (1900–1944).
Калісьці, гадоў дзесяць назад, як толькі прыйшла ў «ЛіМ», мне даручылі перакласці на беларускую апавяданне Алега Ждана «Тэлевізар». Яно ўразіла праўдзівасцю і жыццёвасцю. Таму перакладала з асаблівым натхненнем. Гэта было маё першае знаёмства з Алегам Жданам, завочнае, не лічачы вітанняў у калідорах рэдакцыі на Захарава 19, дзе ён тады працаваў у часопісе «Нёман». І вось нарэшце надарылася знаёмства асабістае...
Бывае і так, што творца, неаднойчы ўгананараваны рознымі высокімі званнямі, а то і які з’яўляецца Героем Сацыялістычнай Працы, лаўрэатам Ленінскай прэміі, — кажу гэта пра народнага паэта Беларусі Петруся Броўку (дарэчы, як некаторыя ні ставяцца сёння да гэтых званняў, іх былі ўдастоены — асабліва сярод пісьменнікаў, дзеячаў мастацтва — нямногія) — найбольш вядомы толькі некалькімі сваімі творамі. Ды і далёка не ўсе здагадваюцца аб іх аўтарстве. У Петруся Усцінавіча такіх два. Памятаеце?
Сённяшні «някніжны» час хутка пакрывае пылам творы, якія ў іншых абставінах маглі б абудзіць свядомасць не аднаго пакалення чытачоў. І цяпер нават тыя з іх, хто не бярэ ў рукі папяровую кнігу, ведаюць імёны пісьменнікаў савецкай эпохі: Васіля Быкава, Юрыя Бондарава, Віктара Астаф’ева, Рыгора Бакланава, Уладзіміра Багамолава, Вячаслава Кандрацьева, якія паспрабавалі расказаць пра Вялікую Айчынную вайну вядомую ім праўду, перажытую імі праўду. І гэта зразумела — лічбавыя рэсурсы, сацыяльныя сеткі, электронныя медыя час ад часу звяртаюцца да аўтараў «Сотнікава», «Альпійскай балады», «Мёртвым не баліць», «Гарачага снегу», «У жніўні сорак чацвёртага...». Усё ж у згаданых пісьменнікаў вядомасць немалая... Але, як паказвае блізкая гісторыя мастацкай літаратуры, былі і іншыя імёны, былі і іншыя творы...
Усё меней застаецца часу, калі выдатная дзіцячая пісьменніца Ніна Галіноўсая назаўсёды развітаецца з намі, жывымі. Як вядома, на саракавы дзень душа чалавека пакідае гэты свет, накіроўваючыся на суд Божы. У гэты час яна прыгадае не толькі тых, з кім была знаёмая. Як пісьменніца Ніна Васільеўна, безумоўна, успамінае і чытачоў, якіх у яе было шмат. Накіроўваецца і ў родныя мясціны, каб прайсціся сцяжынамі, якія вывелі ў жыццё.
Пачынаецца новы літаратурны сезон. Мы звярнуліся ў рэдакцыі тоўстых часопісаў, каб даведацца, чым яны яшчэ нас парадуюць сёлета. Высветлілася, што у рэдакцыйных партфелях сапраўды шмат карыснага, цікавага і нават нечаканага для чытачоў.
Ячаста бяру ў рукі яго ўжо зачытаны, у працёртых карычневых вокладках аднатомнічак, гартаю старонкі, перачытваю нанова некалі падкрэсленае, гляджу фотаздымкі і згадваю тое, што ўжо, відаць, ніколі не сатрэцца з памяці ды, на жаль, і не паўторыцца. Спявае радком і сама назва кнігі: «Лічыла дні зязюля» (1987). Скупой была яна, зязюля яго веку. Адмерала ўсяго няпоўных трыццаць сем гадоў. А пазнаёміліся мы, калі яму не было і сямнаццаці.
З Рымай Ханінавай, паэтэсай, празаікам, літаратуразнаўцам з Элісты (Расійская Федэрацыя) добра знаёмы чытач газеты «Літаратура і мастацтва». Дачка беларускага партызана Мішы Чорнага, калмыцкага паэта Міхаіла Хонінава, які за ўдзел у партызанскім руху адзначаны ордэнам Чырвонага Сцяга, кнігі якога выходзілі і на беларускай мове, Рыма Міхайлаўна робіць неверагодна шмат для захавання гістарычнай памяці пра ваеннае ліхалецце. А нядаўна Ханінаву прынялі ў Саюз пісьменнікаў Беларусі.
