Нядаўна ў мяне адбылася вобразна насычаная размова з паэтам-аматарам на тэму твораў Эдуарда Асадава, падчас якой суразмоўца выказаўся, што рускі вершапісец ужо занадта «здымае з сябе штаны», што такое «агаленне» непатрэбнае і празмернае...
Я ж даводзіла супрацьлеглую думку: якраз «зняўшы з сябе штаны», паэт здольны закрануць душу чытача, а ў такім душэўным распрананні і магчымасці заставацца «голым» перад рэцыпіентам хаваецца адна з прыкмет нешараговага мастацтва. Праўда, калі паэзія — майстэрства агалення, прынцыповым становіцца, каб літаратару было што з сябе «здымаць», было што адкрываць.
Аповесць Валянціны Быстрымовіч «Тупат мяккіх лапак» на першы погляд — звычайная жыццёвая гісторыя пра каханне і здраду, пра веру і бязвер’е, смех і грэх, разлік і пралік. Але гэта толькі на першы погляд. Удумлівы чытач знойдзе ў кнізе шмат цікавага і павучальнага, што, сапраўды, можна знайсці і адчуць толькі ў паўсядзённым нашым жыцці, якое, упэўнена, ні ў аднаго чалавека не бывае простым. На тое яно і жыццё.
У анатацыі да манаграфіі вядомай літаратуразнаўцы, крытыка, кандыдата філалагічных навук, дацэнта Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы Аліны Сабуць «„Наперад ісці чалавеку гуманнаму...“: беларуская мастацкая публіцыстыка ХХ—ХХІ стагоддзяў» пазначана, што ў выданні аналізуюцца публіцыстычныя творы класікаў беларускай літаратуры і пісьменнікаў больш позняга часу, нашых сучаснікаў: Я. Коласа, З. Верас, Я. Купалы, М. Гарэцкага, Цёткі, Л. Клейнбарта, А. Лойкі, Р. Барадуліна, Д. Бічэль, М. Стральцова, Г. Тварановіч, Г. Пашкова, А. Адамовіча, У. Караткевіча і інш. У полі зроку аўтара і вядомыя прадстаўнікі замежнай эсэістыкі XX–XXI стст.: Поль Валеры, Ралан Барт, Вірджынія Вулф, Томас Ман, Жан Поль Сартр, Альбер Камю і інш.
Студзеньскі нумар часопіса «Нёман» вяртае ў мінулае, дзе разгортваюцца цікавыя гістарычныя падзеі, якія паўплывалі не толькі на жыццё канкрэтнага чалавека ці народа, але і на ўвесь свет. Праз паэзію і прозу аўтары спрабуюць перадаць атмасферу тых часоў, калі ўстанаўлівалася савецкая ўлада, ішла Вялікая Айчынная вайна, мянялася карта свету... Пісьменнікі выкарыстоўваюць розныя сродкі для паглыблення ў эпоху яркіх падзей, а як атрымалася — ацэніць чытач.
Далёка не кожны «дарослы» паэт піша для дзяцей. Пры гэтым нават калі і бярэцца за новую для сябе справу, не заўсёды дасягае ранейшага поспеху. Кастусь Жук — прыемнае выключэнне. Выдаўшы ў 1988 годзе сваю першую кнігу «Зямная ноша», ён добра зарэкамендаваў сябе і наступнымі зборнікамі «Пладаносны агонь» (1991), «У найме сонца» (1992), «Галгофа» (1997). Аднак вырашыў і для хлопчыкаў і дзяўчынак пісаць, аб чым засведчылі яго кнігі вершаў, казак, скорагаворак і загадак «Шпак купіў магнітафон» (1996), а таксама «Бегемот без ботаў» (2004). Магчыма, калі б больш пражыў — не стала яго 25 лютага 2023 года на 69-м годзе жыцця, — з’явіліся б і новыя. Той жа персанаж шпак мог бы стаць яшчэ больш сучасным. Зацікавіўся б, скажам, камп’ютарам ці прыдбаў бы мабільнік.
У розныя перыяды маёй журналісцкай працы даводзілася чуць споведзі былых вязняў фашысцкіх канцлагераў, у тым ліку тых, хто перажыў жахі Азарыцкіх лагераў смерці. Таму, калі Уладзімір Гаўрыловіч прапанаваў азнаёміцца з напісанай ім аповесцю «Пад покрывам нябёсаў», было вельмі цікава: як падаецца гэтая дакументалістыка ў літаратурным жанры — аповесці.
І, ведаеце, з першай старонкі адчувала сваю непасрэдную прысутнасць там.
Віктар Праўдзін прыйшоў да чытача з новым творам — раманам «Непераможны злом» (выдавецтва «Мастацкая літаратура», 2024). Аўтар узнаўляе адну з самых складаных і мала даследаваных старонак нашай гісторыі — жыццё беларусаў у першыя гады савецкай улады.
І калі гераічны, бытавы бок яшчэ больш-менш паказаны ў нашай літаратуры («Рудабельская рэспубліка» Сяргея Грахоўскага, «Камароўская хроніка» Максіма Гарэцкага і інш.), то сацыяльна-палітычны аспект амаль не закранаўся.
Кніга Алеся Карлюкевіча «Сачыненне на галоўную тэму», якая выйшла сёлета ў Выдавецкім доме «Звязда», адразу прыцягвае назвай. Цікава даведацца, што ж хвалюе сучасных дзяцей, якія жывуць у эпоху гаджэтаў і штучнага інтэлекту?
Прырода — радасці нагода. Запамятаў, кім сказана. Хоць не так і важна. Істотна сама сутнасць вымаўленага. Яна ж выглядае прыкладна так: да насельнікаў прыроды неабходна ставіцца як да людзей. У гэтым і сам неаднойчы пераконваўся, чытаючы шмат якія кнігі прыродазнаўчага зместу, дзе не проста раскрываецца жыццё братоў нашых меншых, а са спагадай, больш за тое — з замілаваннем гаворыцца пра жывёльны і раслінны свет. Прозвішчы аўтараў называць не буду, бо толькі на Беларусі іх шмат, а запынюся на Валерыі Кастручыне.
Што ні жанр — абавязкова тое асноўнае, што звязана з ім, а таксама і такое, якое быццам і не мае непасрэднага дачыння да яго, але прысутнічае. Яскравае пацвярджэнне — партрэт у выяўленчым мастацтве. Ён, як вядома, перш за ўсё ўяўляе сабой адлюстраванне пэўнага чалавека ці групы людзей, якія існуюць у рэальнасці ці раней існавалі. Каштоўнасць партрэта як віду мастацтва залежыць ад майстэрства таго, хто перадае канкрэтныя рысы, дэталі, наколькі ён здатны раскрыць унутраны свет.
