Нягледзячы на стэрэатыпы пра шаблоннасць і тыпізацыю дзіцячай літаратуры, сучасныя аўтары не перастаюць здзіўляць дзяцей і дарослых творамі розных жанраў. Кацярына Хадасевіч-Лісавая, вядомая многім чытачам па прыгодах лісачкі Красуні і іншапланетнага хлопчыка Вухуціка, звярнулася да не вельмі распаўсюджанага ў сучаснай беларускай літаратуры жанру «жахлівіка». Разгледзім, што з гэтага атрымалася.
Перафразуючы заканчэнне верша Уладзіміра Маякоўскага «Кім быць?»: «Книгу переворошив, намотай себе на ус — все работы хороши, выбирай на вкус!», можна сказаць, што гэта датычыцца і навук. Тапаніміка — не выключэнне. Хіба не цікава даведацца пра паходжанне тых ці іншых геаграфічных назваў? Балазе ў гэтым кірунку ў Беларусі ёсць аўтарытэтныя даследчыкі. Найперш Вадзім Жучкевіч з яго «Коротким топонимическим словарём Белоруссии», Аляксей Ненадавец — з кнігамі легендаў пра паходжанне асобных населеных пунктаў усіх абласцей нашай краіны.
Тамара Кавальчук вырашыла паказаць дзецям свет, які яны не бачылі і мала што пра яго ведаюць. Яе кніга «Добрае сэрца», якая выйшла ў Мінску ў Выдавецкім доме «Звязда» ў 2024 годзе, — своеасаблівая спроба прапанаваць сучасным падлеткам паглядзець на сябе збоку, падумаць і вырашыць, кім яны хочуць быць.
Углядаюся ў твар аўтара, у яе прыгожыя глыбокія, як крыніцы, вочы. Вочы сапраўднай паэтэсы. Яе даўно чакала наша зямля. З часоў Веры Вярбы і Яўгеніі Янішчыц прайшло, праляцела ўжо нямала гадоў. І вось нарэшце! У часы росквіту нашай старонкі! Думаю, што ў гэтым нешта ёсць! Нешта невымоўна-прыгожае, якое дорыць толькі Гасподзь! Ніхто як яна, Вольга Алізар, не сказаў так моцна, так ярка пра нашага Прэзідэнта. Трэба, вядома, цытаваць увесь верш, каб зразумець гэта. Але можна і па гэтым лірычным прызнанні паэтэсы адчуць яе народную, ад зямлі душу:
У новай кнізе Уладзіміра Васько — аповесць «Горад пад вадой», апавяданні, вершы, байкі. Відавочна, што аўтар зборнікам «Салаўіная радасць» трымае перад чытачом творчую справаздачу за пэўны адрэзак часу. Таму, відаць, і аб’яднаны празаічныя і паэтычныя творы. Хоць у апошнія дзесяцігоддзі ўжо стала нормай не займацца «водараздзелам», а разам, у адну кнігу, адзін зборнік, збіраць усё напісанае аўтарам.
«Там, дзе цячэ Пуць-рака...» — адна з новых кніг вядомага беларускага празаіка Уладзіміра Гаўрыловіча. Яна выдадзена ў 2022 годзе ў серыі «Лаўрэат абласной літаратурнай прэміі імя Кірылы Тураўскага 2022 года». Назву менавіта гэтай кнізе даў аднайменны раздзел з рамана-версіі «Па веры вашай...». Часткова з творам беларускі чытач мог пазнаёміцца дзякуючы ранейшай да выхаду гэтай кнігі публікацыі асобных раздзелаў у часопісе «Полымя», ды і яшчэ напрыканцы 2022 года дапрацаваны аўтарам твор выйшаў з друку асобнай кніжкай «Па веры вашай...» (РВУ «Выдавецкі дом «Звязда»). Падкрэслім: абедзве кніжкі з адным і тым жа творам вельмі хутка сталі бібліяграфічнай рэдкасцю. Чаму так?
Мая зямлячка Наталля Саветная — дзівоснае адкрыццё ў літаратуры: паэзіі, прозе, публіцыстыцы, літаратурнай крытыцы. За ёй цягнецца след, які можа быць пракладзены толькі чалавекам з чыстай і тонкай душой. Паэзія яе неардынарная. Яна то звініць залатой лістотай, то серабром, то пахне вясной. Яна — то цішыня, то мяцеліца, то дождж, то сонца, перапоўнена то ластаўкамі і жаўрукамі, то чалавечымі галасамі.
Серыю кніг Мікалая Чаркашына, прысвечаную падзеям Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Заходняй Беларусі, завяршыў раман «Лес прастрэленых касак», што выйшаў сёлета ў Выдавецкім доме «Звязда». У аснове сюжэта — баявыя дзеянні 3-й арміі Заходняга фронту, лёсы военачальнікаў і мірных жыхароў, якія першымі сутыкнуліся са смяротным агнём вайны.
Гэтага паэта мне заўсёды хацелася больш спазнаць як чалавека, што значна спрасціла б успрыманне пабудаванага ім мастацкага свету, наведванне гэтай запаведнай тэрыторыі, а магчыма, і часовае пражыванне на ёй. Уладзімір Руль нарадзіўся на Шчучыншчыне, жыве ў Воранаўскім раёне. У свой час настаўнічаў. Цікавіцца гісторыяй, займаецца краязнаўствам. Чалавек ён даволі энергічны, вельмі непасрэдны, са сваім арыгінальным светапоглядам, адрозніваецца прынцыповым падыходам да жыцця, вылучаецца наяўнасцю цвёрдай грамадзянскай пазіцыі сапраўднага патрыёта Беларусі, рупліўца на ніве гісторыі і культуры. Менавіта пра такіх людзей і прынята казаць — «творчая асоба».
У сучаснай культуры — і літаратурнай, і тэатральнай, і кінематаграфічнай — кроку нельга ступіць без паняцця жанру! У ХХІ стагоддзі ён паступова становіцца чымсьці вызначальным для твора, чымсьці ўсёахопным і ўсёмагутным. Ён пераважае над аўтарам, дыктуе свае ўмовы крытыку... І таму дзіўна бачыць, як паняцце, з якога, па сутнасці, пачынаецца разгляд кожнага твора, часта ігнаруецца — як крытыкамі літаратурнымі, так і крытыкамі кінематографа, і блогерамі, і аглядальнікамі кніг/фільмаў, і нават чытачамі — у водгуках на твор.
