Вы тут

Буякі, суніцы і лісічкі — прыцэньваемся да падарункаў чэрвеня


Нябесная канцылярыя капрызіць, і многія наракаюць на гэты чэрвень за пераменлівасць і нестабільнасць надвор’я. Але лета ўсё ж наступіла. Гэта гараджанін, бледнае і незагарэлае дзіця асфальту, што праводзіць лета ў офісе, можа ацаніць па колькасці людзей на гарадскіх пляжах у пагодлівы вечар і — па асартыменце рынкаў.


Як заўсёды, на старце продажаў цана на падарункі чэрвеня часам здаецца ну проста непрыстойнай. Але ж першае заўсёды самае смачнае, таму і самае дарагое. Узброімся цярпеннем: тут час за нас, пакупнікоў. Прапанова на рынках будзе расці, а цэны — няхай на многія пазіцыі і не занадта, — але ўсё ж падаць.

Не станем разважаць аб клубніцах: сезон пачаўся даўно, цана паспела ўпасці, падняцца, зноў упасці. Ды і попыт, мабыць, трохі схлынуў: наеліся, ужо купляюць на варэнне, кажуць прадаўцы. На чарэшнях таксама не спынімся: і яны паспелі патаннець, а некаторым самым нецярплівым ласунам або перакананым прыхільнікам жывых вітамінаў ужо нават трохі прыеліся. Пагаворым аб буяках (дурніцах): яны з’явіліся ў продажы адначасова з першымі клубніцамі, але цана — 75 рублёў за кілаграм — гэта вам не жартачкі! — кусалася, прычым балюча. Рука не паднімалася выкласці такую суму! Проста яшчэ не сезон, тлумачылі прадаўцы. Хутка пойдуць буякі беларускія, і цана адразу ўпадзе.

Нашага поля ягада

Дык вось, беларускія буякі пайшлі. Яны драбнейшыя за іспанскія, затое і таннейшыя. Зрэшты, буякі на беларускіх рынках і летась нельга было назваць недарагой пакупкай нават у сезон, нягледзячы на тое, што гэтыя ягады цяпер у модзе ў садаводаў-аматараў і сельгасвытворцаў, што закладваюцца іх новыя плантацыі і менавіта селекцыя буякоў — у прыярытэце у айчынных вучоных. Паглядзім, што будзе з цаной на іх гэтым летам. Пакуль што каштуюць буякі на «Камароўцы» 45 рублёў за кіло.

— Гэта ўжо нашы, беларускія, з Бярозы, — кажа прадавец Ірына Валер’еўна. — Думаю, гэтыя ягады будуць таннейшыя да ліпеня. Якраз праз месяц, недзе каля дзясятага ліпеня, у Беларусі разгар сезона буякоў. А пакуль што прадаём па такіх цэнах. Ёсць і імпартныя, іспанскія — яны па-ранейшаму ў раёне 70 рублёў за кіло, 30 рублёў — кантэйнер.

— І купляюць?

— Купляюць часцей беларускія, вядома. Па 100 грамаў бяруць, па 200 — дзецям у асноўным, або пажылым, або «для імунітэту». Гэтыя ягады ж вельмі карысныя.

Карысць буякоў галоўным чынам у высокім утрыманні вітамінаў С і К. Калі пра вітамін С усім усё ясна, то вітамін К неабходны для вытворчасці чалавечым арганізмам пратрамбіну — бялку, які дапамагае крыві згусаць. Калі вітаміну K вам бракуе, кроў можа згусаць павольней, і гэта вядзе да павышанай рызыкі крывацёку. Адказвае гэты вітамін і за здароўе касцей: дапамагае нашаму шкілету засвойваць кальцый і іншыя мінералы, спрыяе фарміраванню злучальнай тканкі (а значыць, спажыванне буякоў — прафілактыка артрытаў і артрозаў). І калі дзякуючы вітаміну С у складзе буякі медыкі рэкамендуюць як супрацьзапаленчы і імунамадуляцыйны сродак, то дзякуючы вітаміну К гэтыя ягады рэгулююць крывятворную функцыю і абмен рэчываў. Пры спажыванні ў ежу гэтых ягад арганізм нармалізуе работу жоўцевага пузыра і печані.

— З чарніцамі буякі наўрад ці хто пераблытае, — кажа суразмоўніца. — Па-першае, буякі буйнейшыя (9–12 мм, а самыя буйныя чарніцы максімум 7 мм). Што вы ўсміхаецеся? Я раней была настаўніцай матэматыкі ў школе. Выйшла на пенсію — уладкавалася на рынак. І не шкадую: мне гэтая праца падабаецца. 

А пасля школьнай «загартоўкі» мець зносіны з пакупнікамі, нават самымі «складанымі» і прыдзірлівымі, мне няцяжка. Дык вось, другое адрозненне буякоў ад чарніц — празрысты сок. Чарніцы пэцкаюць рукі сваім яркім сокам, буякі — не, і мякаць у іх светлая.

Дзённай нормай на дарослага чалавека лічыцца 150 г буякоў у суткі. З іх можна гатаваць выпечку і варыць варэнне. Але відавочна, што пры такім кошце лепш спажываць іх у свежым выглядзе — тэрмічнае ўздзеянне разбурае вітамін С.

У залежнасці ад сорту садовыя дурніцы бываюць салодкімі ці кіславатымі, з ноткамі аскомістасці, расказвае Ірына Валер’еўна. Таму заўсёды прасіце пакаштаваць — ужо адну ягадку на рынку вам заўсёды дадуць на пробу.

— Выбіраць буякі трэба вачыма, — раіць яна. — Ягада павінна быць цвёрдай, сухой і «напоўненай» (скажам так, пухлявай), скурка — гладкай. Зморшчаны бачок у ягад кажа, што тавар заляжалы, зялёныя або чырванаватыя ягадкі ўказваюць, што буякі не даспелі. Але цяпер усе буякі прыгожыя і свежыя. Вельмі вялікая канкурэнцыя, а пакупнікі сталі пераборлівымі. І гэта зразумела, бо і цана не маленькая.

Чарніцы, дарэчы, таксама ўжо ў продажы. Каштуюць ад 8 да 10 рублёў за паўлітра. У асартыменце і лясныя суніцы, і іх можна проста нюхаць, як духі, — такія яны сёлета духмяныя. Лясныя (ды і садовыя) суніцы — проста «кузня здароўя»: утрымліваюць шырокі спектр вітамінаў (А, В1, В2, С, Е, РР) і мінералаў, а па ўтрыманні калію пераўзыходзяць нават маліны і чорныя парэчкі. А спіс карысных уласцівасцяў гэтых ягад надзвычай доўгі. Адзначым найважнейшыя: паляпшэнне работы сэрца, павышэнне яго вынослівасці, прафілактыка атэрасклерозу і нармалізацыя артэрыяльнага ціску, барацьба з анеміяй і павышэнне ўзроўню гемаглабіну ў крыві (дзякуючы высокаму ўтрыманню жалеза), паскарэнне метабалізму і падтрымка правільнай работы ЖКТ. Дададзім да несумненных плюсоў суніц яшчэ і нізкую каларыйнасць — усяго 35 калорый у 100 г. Мінус толькі адзін — цана. За 0,5 л суніц на «Камароўцы» просяць 15 рублёў, літровы кантэйнер абыдзецца пакупніку, адпаведна, у 30 руб.

— А гэта вядзерца каштуе 40, але аддам за 35. Тут тры паўлітровыя шкляначкі. Суніцы свежанькія, саспелыя, — расхвальвае прадавец лясныя суніцы (прыехалі ягады ў сталіцу з Асіповіч).

Далей слуцкія суніцы гатовы саступіць па 13 рублёў за паўлітра, калі пакупнік будзе браць літр. Як заўсёды, ёсць сэнс і пахадзіць па рынку, і патаргавацца…

І для даведкі: маліны пакуль у сярэднім каштуюць 12 рублёў за паўлітровую шкляначку, як і бружмель, ажыны — 10 рублёў за той жа аб’ём.

Лісічкі як нагода для пазітыву

Калі вы падпісаныя ў сацсетках на рознага роду гуру пазітыўнага мыслення — вось вам яшчэ адна нагода для пазітыву: частыя дажджы ў чэрвені, вядома, не радуюць людзей, затое радуюць... грыбы. А тыя, у сваю чаргу, радуюць нас на прылаўках рынкаў. Першыя лісічкі ўжо ў продажы. Каштуюць яны, праўда, 17-18 рублёў за літровы кантэйнер (і дзясятку за паўлітровую шклянку), але, як гаварылася вышэй, час тут працуе на нас. Хаця летась, дарэчы, моцна грыбы так і не патаннелі.

— Лісічак пакуль няшмат, але, думаю, гэты год будзе грыбны, — кажа прадавец з Клецка.

Папярэднія два гады не былі моцна грыбнымі.

— А вось у 2018-м, здаецца, або 19-м, памятаю, вёдрамі з лесу лісічкі насілі. Потым чэрвеньская засуха ўвесь час здаралася, вось грыбоў і было мала, лісічак асабліва. У іх жа два сезоны: першы — з чэрвеня да пачатку жніўня, другі — у верасні-кастрычніку.

Суразмоўніца кажа, што восеньскія лісічкі смачнейшыя, больш духмяныя і буйныя. Але летнія — першыя, таму карыстаюцца попытам, нават нягледзячы на кошт.

Вядома, грыбы — ежа цяжкая, і наогул аб іх карысці дыетолагі спрачаюцца. Зрэшты, менавіта лісічкі сярод іншых грыбоў вылучаюцца карыснасцю для здароўя: утрымліваюць цынк, селен, калій і медзь, поўны спектр вітамінаў групы В, а таксама вітамін D. Адпаведна, яны падтрымліваюць імунітэт і робяць вастрэйшым зрок, умацоўваюць косці і выводзяць таксіны.

У нашых шыротах для многіх — асабліва старэйшага пакалення — лета з дзяцінства асацыіруецца менавіта са смажанымі лісічкамі, якія першымі з’яўляюцца ў нашых лясах і на нашых прылаўках, а значыць, прыносяць найбольшую радасць. Іх плюс — эксклюзіўнасць, бо свежыя лісічкі купіць (ці сабраць) можна толькі ў сезон. Не, вядома, замарожаныя прадаюцца цэлы год, але гэта, пагадзіцеся, не тое. Не кажучы ўжо аб «пластыкавых» шампіньёнах, вешанках і шыітаке. Ды і модныя сёння энокі пакінем гурманам.

Раз ужо загаварылі аб «модных суперфудах», ненадоўга затрымаемся на грыбах энокі, хоць гэта і не тэма нашай сённяшняй гутаркі. Дзесьці прыкладна паўгода таму яны раптам сталі папулярныя ў людзей, якія «затлумляюцца» правільным харчаваннем або проста любяць шукаць новыя смакі. Доўгія, тонкія, белыя і ніткападобныя, гэтыя грыбы (правільная назва — энакітаке, яны ж зімовыя апенькі) у азіяцкай кухні лічацца вытанчаным далікатэсам: з імі вараць супы, іх смажаць на патэльнях з круглым дном (вок) і тушаць у збанках. Каштуюць такія грыбы, праўда, таксама як далікатэс — 12 рублёў за 150 г, а задавальненне, калі шчыра, сумнеўнае: смак саладкавы і нявыяўлены, грыбны водар таксама слабы. Зусім іншая справа — свежыя лісічкі: яркія, сонечныя, з хваёвай ігліцай, што прыстала да капялюшыка.

Выбіраючы лісічкі, пачынаць трэба з дакументаў аб лабараторных даследаваннях і кантролі на бяспеку, гавораць прадаўцы (і медыкі з імі ў гэтым салідарныя). Грыбы ўтрымліваюць солі цяжкіх металаў, іншыя небяспечныя рэчывы, калі іх, напрыклад, збіралі недалёка ад трасы. Калі дакументаў аб лабараторным кантролі няма, ад пакупкі лепш устрымацца. Але на цэнтралізаваных рынках звычайна дакументы на грыбы ў прадаўцоў у парадку.

У астатнім выбіраем, ізноў жа, візуальна: калі грыбы выглядаюць прыгожымі, то будуць смачнымі. Ні мятыя, ні млявыя, зразумела, не бяром.

— Буйныя лісічкі могуць злёгку гарчыць, — папярэджваюць прадаўцы. — Лепш выбіраць грыбы невялікага памеру.

Свежыя лісічкі маюць выяўлены лясны водар, навобмацак пругкія і па колеры яркія. Чарвівымі лісічкі, як вядома, не бываюць. Гэтыя грыбы ўтрымліваюць поліцукрыд хінаманозу, пагібельны для ўсіх відаў паразітаў. У народнай медыцыне яны шануюцца яшчэ і як антыгельмінтны сродак.

Як выбраць «правільны» гарох?

І, нарэшце, зялёны гарошак у стручках — яго на старце сезона прадаюць у такіх жа пластыкавых шкляначках і скрыначках, як і ягады. Пакуль каштуе «малочны» гарошак 15 рублёў за літровы кантэйнер. Але ўжо ён сапраўды патаннее. Праўда, есці яго лепш за ўсё менавіта цяпер.

— Дорага? Але ж гарошак у пачатку сезона, пакуль малады, «малочны» — самы карысны! — кажа прадавец Таццяна.

Яна расказвае, што сярод яе пакупнікоў шмат кітайцаў (яны наогул любую зеляніну бяруць не як беларусы, па няшмат, а кілаграмамі), а таксама нашы беларускія вегетарыянцы і веганы. Нядзіўна: менавіта гарох — чэмпіён сярод гародніны па ўтрыманні расліннага бялку. Наогул, калі верыць дыетолагам, менавіта малады гарошак (есці яго рэкамендуецца са струкамі) — усім суперфудам суперфуд. Змяшчае вялікую колькасць вітаміну А, а таксама вітаміны K, C і групы B, багаты на калій і магній, марганец, жалеза і медзь. Утрымлівае лізін, якога звычайна ў раслінных прадуктах проста не бывае, толькі ў жывёльных (таму гарошак настолькі важны ў харчаванні веганаў). Уключэнне ў меню зялёнага гарошку паляпшае работу мозгу, нарошчвае мышачную тканку, паскарае выпрацоўку антыцел для барацьбы з прастуднымі захворваннямі. Акрамя таго, ён багаты на амінакіслоты — тыя «цаглінкі», з якіх будуюцца бялкі нашага арганізма.

— Выбіраючы гарошак, глядзіце на стручкі, — раіць суразмоўніца. — Яны павінны быць гладкімі, не сухімі, яркага колеру, без плям або ўвагнутасцяў.

А можна папрасіць на пробу адзін струк і зламаць яго напалам, кажа яна. Пры гэтым «правільны» — свежы і сакавіты — стручок трэсне яшчэ і па даўжыні.

Калі гэтага не адбылося, і струк, і, з вялікай доляй верагоднасці, зярняткі ўнутры страцілі сакавітасць.

Аляксандра АНЦЭЛЕВІЧ

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як гэта — быць сучасным ратавальнікам?

Як гэта — быць сучасным ратавальнікам?

Карэспандэнт «Звязды» паглыбіўся ў прафесію.

Здароўе

Як перажыць спякоту

Як перажыць спякоту

Дзевяць важных правіл.