Вы тут

Не проста кветкі...


Аляксандра Сцяпанаўна Харытонава днямі адзначыць сваё 90-годдзе. За доўгае жыццё хапіла і трывог, і нягод: давялося перажыць і вайну, і цяжкі пасляваенны перыяд. Сёння пенсіянерка радуецца жыццю, робіць яго прыгажэйшым не толькі для сябе, але і для суседзяў — вырошчвае кветкі на клумбе каля пад’езда. Пра свой кветнік бабуля клапоціцца сама, аднак з-за праблем са здароўем спускацца і падымацца з трэцяга паверха ды і яшчэ з поўнымі вёдрамі вады становіцца вельмі цяжка. Але тут не засталося ўбаку мясцовае самакіраванне: калегіяльны орган тэрытарыяльнага грамадскага самакіравання № 120 Кастрычніцкага раёна сталіцы падключыўся да вырашэння праблемы.


«Аляксандра Сцяпанаўна жыве на трэцім паверсе чатырохпавярховага дома. Натуральна, ліфта ў доме няма. Яна вырошчвае кветкі, і ў засушлівае надвор’е, нягледзячы на свой зусім немалады ўзрост, цягае вёдрамі ваду, каб іх паліць, — распавяла сакратар калегіяльнага органа тэрытарыяльнага грамадскага самакіравання № 120 Яўгенія Аляксеева. — Калі мы даведаліся аб гэтым, адразу ж звярнуліся ў «Зелянбуд» Кастрычніцкага раёна з просьбай паліваць тыя кветкі. На жаль, з-за пэўных складанасцяў у графіку яны гэта рабіць не могуць. Тады быў разгледжаны варыянт, каб паставіць бочку з вадой. Але ЖКГ раёна знайшла самае добрае рашэнне — вывесці з падвальнага памяшкання кранік з вадой. На гэтым тыдні работы павінны быць завершаны. І Аляксандра Сцяпанаўна сама без цяжкасцяў зможа набіраць ваду і паліваць сваіх гадаванцаў».

Мы не змаглі прайсці міма цудоўных кветнікаў. Якраз у гэты час выйшла Аляксандра Сцяпанаўна. Жанчына была рада бачыць, што яе кветнікамі цікавяцца людзі. Тады ў нас і завязалася шчырая размова.

«Нягледзячы на ўзрост і праблемы са здароўем, настройваю сябе аптымістычна. Хоць і хаджу з кійком, працоўную дзейнасць не спыняю. Таму што калі лёг, то тады і ўсё... Я шмат чаго перажыла ў гэтым жыцці, аднак Бог паслаў мне сілу — і сёння я вырошчваю кветкі», — гаворыць бабуля.

Калі пачалася вайна, Аляксандры Сцяпанаўне было сем гадоў. «Мы жылі ў вёсцы Зеляніца Кіраўскага раёна, у нас не было ні радыё, ні тэлефонаў. Вайна пачалася, а мы нават не ведалі... Потым ужо атрымалі весткі з Кіраўска...» Вёску Зеляніцу фашысты палілі некалькі разоў. Здаралася, разам з тымі, хто не паспеў схавацца. Так загінуў дзядуля нашай гераіні. «Мы, дзеці, вырашылі ўцякаць у дрымучы лес. Вельмі прасілі дзядулю сысці з намі, а ён так проста і шчыра кажа: «Дзеткі, а што я ім дрэннага зрабіў? За што яны мяне будуць забіваць?..» Калі атака скончылася, наш падворак спалілі дашчэнту. Пасля мы прыйшлі на дворышча, ад дзядулі засталіся толькі чэрап і ногі... Калі немцы прыйшлі наступны раз, некаторыя старыя таксама адмовіліся бегчы. Тады ў хляве немцы спалілі дзевяць чалавек. Памятаю яшчэ выпадак: мы бачылі, як немцы вядуць сям’ю яўрэяў з дзецьмі. Жанчына сказала нам: «Сёння нас, а заўтра вас». Гэтыя словы я запомніла на ўсё жыццё», — са слязамі ўспамінае Аляксандра Сцяпанаўна.

Да вайны яе дзядзька працаваў у Мінску. «Ён прыехаў у вёску ў адпачынак. І тут вайна. Тата пайшоў на фронт, а дзядзька ў ліку першых пайшоў у партызаны... і загінуў. Ён быў паранены ў жывот, пасля бою, калі сталі падбіраць параненых, выявілі, што ўся дзядзькава галава была рассечаная шомпаламі ад аўтамата», — распавядае жанчына.

Па словах Аляксандры Харытонавай, вайна — гэта ўвесь час у голадзе, у холадзе, у лесе. Некалькі разоў яна была на валасок ад смерці. «Мы хаваліся ад немцаў у лесе. Каля яго будавалі чыгунку. Мы выйшлі да чыгункі, там нас заўважылі і пачалі страляць. Калі ўцякала, трапіла ў дрыгву. Мяне ледзь выцягнулі адтуль. А потым што апрануць? А няма чаго. Даводзілася хадзіць у тым, што было», — распавядае яна.

Аляксандра Сцяпанаўна была і вязнем фашысцкага канцлагера. «Спачатку мы былі ў Кіраўску, потым нас з маці і цёткай перавялі ў лес каля Бабруйска. Там у дарослых бралі кроў... Выжыць дапамагала надзея і вера, што немцаў прагоняць з нашай зямлі...»

«Калі вайна скончылася і мы вярнуліся дадому, там нічога не было. Пачыналі жыць нанова, будаваць дамы, сеяць агароды. Мой тата вярнуўся з фронту. Вялікую перамогу сустракалі са слязамі на вачах. Людзі крычалі ў гучнагаварыцелі: «Ура! Перамога!» На жаль, шмат мужчын з фронту не вярнулася. Усе абдымалі адзін аднаго, плакалі. Нам казалі: «Не гаруйце, фашызм знішчаны». Але, на жаль, вёскі нашай ужо не было», — успамінае бабуля.

Да вайны Аляксандра Харытонава паспела скончыць першы клас. Пасля вайны зразумела, што забылася нават літары. Па словах жанчыны, яе не ведалі, у які клас адправіць вучыцца: у першы ці ў другі. Дзяўчынка хадзіла да школы адна праз лес, а гэта — амаль восем кіламетраў...

Але яна вывучылася, скончыла Магілёўскі педагагічны інстытут. Пасля заканчэння яе адправілі працаваць у Баравіцкую сярэднюю школу. Там прапрацавала 48 гадоў. Прыйшла ў школу маладым настаўнікам рускай мовы і літаратуры. 32 гады працавала намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце. З гэтай пасады і пайшла на пенсію. Яна выдатнік народнай асветы, педагог вышэйшай катэгорыі.

«У мяне рана памёр муж. Працаваў у аўтабазе інжынерам. Павёз жанчын на ўборку буракоў. Ён выйшаў з машыны, прайшоў 10 метраў, упаў і памёр. Засталася адна гадаваць траіх дзяцей...»

«Калі засталася адна, было вельмі цяжка, — гаворыць Аляксандра Сцяпанаўна. — Аднак я здолела вырасціць добрых дзяцей. Цяпер вырошчваю кветкі каля пад’езда. Знаходжу ў гэтым задавальненне. Я задаволеная жыццём, атрымліваю добрую пенсію, надбаўкі. На жыццё хапае. Знаходжу падтрымку ў сваёй сям’і. У мяне шэсць унукаў і дзевяць праўнукаў! Калі казаць пра жыццё, пра нашу краіну, то я вельмі шчаслівая, што жыву ў Беларусі. Я радуюся, калі кажуць, як у Беларусі добра, чыста, прыгожа. А яшчэ тут клапоцяцца пра людзей. І гэта правільна, бо колькі наш народ ужо нагараваўся...»

Данііл ХМЯЛЬНІЦКІ

Фота Лізаветы ГОЛАД

Выбар рэдакцыі

Тэатр

Барыс Цяцёркін: Я аднолькава ўлюбёны і ў тэатр, і ў кіно

Барыс Цяцёркін: Я аднолькава ўлюбёны і ў тэатр, і ў кіно

Артыст Купалаўскага тэатра —  пра дзяцінства, шлях да сцэны і вывучэнне беларускай мовы.

Грамадства

Праўда і міфы аб паўфабрыкатах

Праўда і міфы аб паўфабрыкатах

У Год якасці мы задалі навукоўцам нязручныя пытанні аб тым, што «ўнутры» магазіннай пельмешкі або катлеткі.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Для Блізнятаў надыходзіць тыдзень сур’ёзных змен у асабістым жыцці.

Адукацыя

Беларуская мадэль дашкольнай адукацыі: якасць, даступнасць, адказнасць

Беларуская мадэль дашкольнай адукацыі: якасць, даступнасць, адказнасць

У нашай краіне амаль 90 працэнтаў дзяцей ад года да шасці атрымліваюць дашкольную адукацыю.