Вы тут

Сёлета музей Янкі Купалы адзначае юбілей


«Дом пад таполяй»... Менавіта так называлі дом Івана Дамінікавіча Луцэвіча, Янкі Купалы — гасціннае месца, дзе заўсёды гучалі вершы і цікавыя размовы, а гаспадыня, Уладзіслава Францаўна Луцэвіч, Купаліха, кожнага запрашала за стол.

У вайну дом быў знішчаны. Купала трагічна загінуў у 1942-м у Маскве... А Купаліха яшчэ да вяртання ў родную Беларусь пачала клапаціцца пра захаванне памяці мужа. І 19 мая 1944 года з’яўляецца пастанова Савета народных камісараў БССР аб стварэнні музея народнага паэта, першым дырэктарам якога і стала Уладзіслава Францаўна.

У гэтым годзе музей беларускага Песняра святкуе свой юбілей. За гэты час ад сціплай экспазіцыі ў пакоях былога Дома прафсаюзаў музей ператварыўся ў цэлы музейны комплекс... Пра сёння Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы і яго юбілей мы гутарым з дырэктарам Ганнай Галінскай.


— Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы сёння мае ў сваім складзе не толькі музей у Мінску, але і чатыры філіялы, — распавядае пра свае «гаспадаркі» Ганна Васільеўна. — Найстарэйшы — «Вязынка», радзіма паэта, якая прыняла першых гасцей у 1948 годзе. Заснаваны гэты філіял быў у 1945-м, тады ж заснаваны і філіял «Ляўкі» на Аршаншчыне, на тым месцы, дзе ў 1936–1941 гадах на стромым беразе Дняпра стаяла дача паэта. Сёння «Вязынка» і «Ляўкі» — Купалаўскія мемарыяльныя запаведнікі, унесеныя ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь. 

У 1989 годзе на маляўнічай Лагойшчыне з’явіўся трэці філіял «Акопы», адкрыццё якога адбылося на 110-я ўгодкі з дня нараджэння Янкі Купалы. Самы малады філіял — «Яхімоўшчына», заснаваная ў 1997 годзе ў вёсцы Яхімоўшчына на Маладзечаншчыне, дзе ў 1906–1907 гадах працаваў на бровары Янка Купала. Адкрыццё адбылося ў 2001 годзе. Сёння экспазіцыі ў Вязынцы, Ляўках і Акопах абноўлены, у перспектыве — стварэнне новай экспазіцыі ў Яхімоўшчыне.

Штогод музей і філіялы наведваюць дзясяткі тысяч людзей, сярод якіх не толькі беларусы, але і госці нашай краіны. Гаспадарка даволі вялікая. Толькі Купалаўскі мемарыяльны запаведнік «Вязынка» займае каля 14 га. І задача не толькі ва ўтрыманні ў належным стане экспазіцый, будынкаў, аб’ектаў, але і тэрыторый філіялаў. У гэтым дапамагаюць супрацоўнікі філіялаў. Большасць з іх — мясцовыя жыхары, якія беражліва адносяцца да родных мясцін і з павагай да спадчыны народнага паэта. Я адчуваю гэта, калі прыязджаю да іх. Стараюся як мага часцей, бо не ўсе пытанні можна вырашыць па тэлефоне.

— Музей Янкі Купалы — гэта яшчэ і навуковая ўстанова, але навуковая праца звычайна застаецца «за кулісамі» для звычайных наведнікаў музея. Як яна сёння вядзецца?

— Літаратурны музей Янкі Купалы ствараўся як структурная адзінка Акадэміі навук БССР і ад пачатку існавання выконваў функцыю цэнтра па збіранні, захоўванні, вывучэнні і папулярызацыі купалаўскай спадчыны. Сучасны музей працягвае традыцыі, закладзеныя яшчэ Уладзіславай Францаўнай. Праводзім міжнародную навукова-практычную канферэнцыю «Купалаўскія чытанні», 14-я чытанні прайшлі ў 2022 годзе і былі прысвечаны 140-годдзю з дня нараджэння Янкі Купалы і 100-годдзю зборніка «Спадчына». У сваю чаргу, супрацоўнікі музея бяруць удзел у навуковых канферэнцыях і семінарах, дзе асвятляюць пытанні як у галіне гісторыі беларускага мастацкага слова, так і сферы музеязнаўства. Яны рыхтуюць навукова-папулярныя і навуковыя артыкулы, якія публікуюцца ў СМІ. Сёлетні чацвёрты нумар часопіса «Роднае слова» прысвечаны юбілею музея і ў значнай ступені падрыхтаваны музейнымі супрацоўнікамі. Работа па вывучэнні музейных фондаў знайшла адбітак у шэрагу выданняў, сярод іх — ілюстраваны каталог фатаграфій У. Ф. Луцэвіч «На добры ўспамін» (2016), ілюстраваны каталог «Афішы да спектакля „Паўлінка“ па аднайменнай п’есе Янкі Купалы» (2014), ілюстраваны каталог калекцыі «Мастацтва» «Янка Купала. Я адплаціў народу, чым моц мая магла...» (2019). Музеем падрыхтавана двухмоўнае ілюстраванае выданне ўнікальнай манаграфіі Льва Клейнбарта «Сустрэчы. Янка Купала» (2021), якая захоўвалася ў музейным зборы і раней не публікавалася.

— У музея Янкі Купалы ёсць шмат праектаў, якія сталі ўжо традыцыйнымі, напрыклад, фестываль паэзіі ў Вязынцы…

— Так, адзін з нашых традыцыйных і, напэўна, самых сталых праектаў — Рэспубліканскае свята паэзіі, песні і народных рамёстваў «З адною думкаю аб шчасці Беларусі», якое ладзіцца на тэрыторыі Купалаўскага мемарыяльнага запаведніка «Вязынка» сумесна з Маладзечанскім райвыканкамам і Саюзам пісьменнікаў Беларусі. З 1972 года кожнае лета ў пачатку ліпеня Вязынка збірае сяброў, каб адсвяткаваць дзень нараджэння Янкі Купалы. А яшчэ больш чым дзясятак гадоў мы рэалізоўваем культурна-асветніцкі праект «Музыка ў музеі» сумесна з выкладчыкамі і студэнтамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі і Саюзам пісьменнікаў Беларусі. Яшчэ адным доўгатэрміновым праектам (каля 10 гадоў), які ладзіцца сумесна з выкладчыкамі і студэнтамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, з’яўляецца культурна-адукацыйны праект «Паэзія без межаў» з удзелам студэнтаў з Кітайскай Народнай Рэспублікі. Менавіта ў Пекіне ў 1957 годзе да дня нараджэння Янкі Купалы адбылася першая міжнародная выстаўка, прысвечаная юбілею паэта. Верш «А хто там ідзе» і многія іншыя творы Купалы друкаваліся ў перакладах на кітайскую мову. У межах гэтага праекта кітайскія студэнты Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі чытаюць вершы беларускага народнага паэта на кітайскай мове.

Грамадска-культурная акцыя «Чытаем Купалу разам» ладзіцца з 2012 года. Распрацаваны макет паштовак з вершамі паэта ў перакладах на 85 моў. Новы культурна-адукацыйны праект «Скарбонка талентаў» прымеркаваны да 80-годдзя музея Янкі Купалы. Мы прапануем нашым гасцям паглыбіцца ў творчы свет паэта і адкрыць уласныя здольнасці з дапамогай майстар-класаў па асваенні тэхнікі арыгамі, саломапляцення, лозапляцення, вырабу ўпрыгожанняў і інш.

У красавіку мы падвялі вынікі Мінскага гарадскога конкурсу відэаролікаў «#ЛЮБЛЮМУЗЕЙ», прымеркаванага да 80-годдзя музея Купалы. Конкурс праводзіўся сярод вучняў 1–11 класаў сярэдніх школ і гімназій Мінска, было даслана 48 відэаролікаў.

— Каля вытокаў музея стаяла жонка Янкі Купалы, Уладзіслава Францаўна Луцэвіч, яна ж была і першым дырэктарам. Якой вы асабіста ўяўляеце Уладзіславу Францаўну, гэтую вельмі неардынарную асобу, пра якую пакінута столькі розных меркаванняў сучаснікаў?

— Яна для мяне прыклад. Па-першае, сапраўднай жанчыны, вернай і самаадданай, якая заўсёды падтрымлівала свайго таленавітага мужа, раздзяляла яго погляды, забяспечвала яго быт, была сапраўднай гаспадыняй Купалавага дома. Па-другое, Уладзіслава Францаўна — выдатны і справядлівы арганізатар і кіраўнік. Нягледзячы на цяжкасці і страты, яна знайшла ў сабе сілы не толькі шмат зрабіць для ўшанавання памяці Янкі Купалы, але і, не маючы спецыяльнай адукацыі, стварыць музей з моманту камплектавання фондаў да адкрыцця экспазіцыі. Сёлета да 8 сакавіка зладжаны праект «Гаспадыня Купалавага Дому», таксама Уладзіслава Францаўна Луцэвіч стане галоўнай гераіняй юбілейнага праекта «Купалаў Дом — 80!».

— Як вядома, Янка Купала адным з першых адгукнуўся палымяным паэтычным словам на пачатак Вялікай Айчыннай вайны, заклікаючы на барацьбу супраць захопнікаў. Як музей удзельнічае ў святкаванні 80-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх акупантаў?

— Да 22 чэрвеня — Дня ўсенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны і генацыду беларускага народа — у сацыяльных сетках музея будзе размешчана віртуальная выстаўка «Цень забітых...» (назва з верша «Беларускім партызанам»), а ў музеі на базе выстаўкі «Клічу вас я на пабеду...» пройдзе культурна-патрыятычная акцыя «Гавару табе шчырае слова...». Усе гэтыя праекты знаёмяць з творчай спадчынай Янкі Купалы ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Да 3 ліпеня прымеркавана экспанаванне ў Купалаўскім мемарыяльным запаведніку «Ляўкі» перасоўнай выставы «Тут усякая рэч як гавора з табой...», прысвечанай жыццю і творчасці Янкі Купалы ў эвакуацыі ў Татарстане. 9 мая мы традыцыйна далучыліся да Рэспубліканскага культурна-патрыятычнага мерапрыемства «Ніхто не забыты, нішто не забыта». Падчас грамадска-культурнай акцыі «Чытаем Купалу разам» наведнікі чыталі вершы і артыкулы паэта, напісаныя ў 1941–1944 гадах. У межах акцыі 22 чэрвеня запланавана і культурна-патрыятычнае мерапрыемства «Гавару табе шчырае слова...», прысвечанае 80-годдзю вызвалення Беларусі. 3 ліпеня, калі краіна будзе святкаваць Дзень Незалежнасці, мы прапануем інтэрактыўныя экскурсіі па выставе «Мінскія гісторыі Янкі Купалы».

— На нядаўнім кінафестывалі «Лістапад» прыз атрымаў мультфільм па вершы Янкі Купалы «Вечарынка ў калгасе», створаны сёстрамі Абызавымі з Татарстана. Як яны прызналіся, Купала для іх адчуваецца як родны, бо іх маці — дырэктар музея Янкі Купалы ў Пячышчах. Як падтрымліваеце сувязь з калегамі з Татарстана?

— Традыцыі сталага супрацоўніцтва з Татарстанам закладзены яшчэ Уладзіславай Францаўнай Луцэвіч. Экспазіцыя Музея Янкі Купалы ў Пячышчах стваралася пры дапамозе супрацоўнікаў нашага музея, пры непасрэдным удзеле ўнучатай пляменніцы паэта Жанны Казіміраўны Дапкюнас, загадчыка экспазіцыйнага аддзела. Выстаўка «Тут усякая рэч як гавора з табой...» — апошні са шматлікіх сумесных праектаў. У 2023 годзе яна экспанавалася ў Казані падчас Дня яднання народаў Беларусі і Расіі і ў Мінску падчас Дзён культуры Рэспублікі Татарстан у Рэспубліцы Беларусь. Ёсць і іншыя міжнародныя праекты. У чэрвені 2024-га ў Калініградскім абласным гісторыка-мастацкім музеі плануецца сумесны праект з Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеем Якуба Коласа «Янка Купала и Якуб Колас: дороги дружбы». А ў верасні 2024 г. запланавана выстаўка «Ты далёка, ты блізка, ты побач» ва Ульянаўскім абласным краязнаўчым музеі імя І. А. Ганчарова да 225-годдзя з дня нараджэння А. С. Пушкіна.

— Юбілей не толькі ў музея, але і ў парку Янкі Купалы: 75 гадоў. Гэтай даце прысвечаны адзін з вашых выставачных праектаў, і звязаны ён з імем архітэктара Леаніда Левіна…

— Так, з 4 красавіка да 11 мая 2024 года наш музей і Творчая майстэрня архітэктара Л. Левіна ладзілі выстаўку «Зямля Леаніда Левіна», прымеркаваную да 75-годдзя парку імя Янкі Купалы, які быў закладзены як парк імя 30-годдзя БССР. У 1962 годзе гэты маляўнічы куточак Мінска атрымаў імя першага народнага паэта Беларусі. «Наш галоўны дарадчык — Янка Купала», — з такім адчуваннем стваралі помнік Песняру скульптары Анатоль Анікейчык, Леў Гумілеўскі, Андрэй Заспіцкі і архітэктары Юрый Градаў і Леанід Левін. Вось што гаворыцца ва ўспамінах Леаніда Левіна з аўтабіяграфічнай аповесці «Хатынь»:

«Нам поручают увековечить память великого Поэта.

К работе приступаем сразу после окончания „Хатыни“.

Трудно передать состояние, в котором находиться авторский коллектив.

Мы перечитываем Купалу.

Мы живем Купалой.

Каждый день

начинается и заканчивается купаловской поэзией.

Рождаются идеи.

Идет их поиск.

Работаем в мастерской 

Анатолия Аникейчика.

У нас в мастерской.

Мы ушли от традиционных пьедесталов.

От избитых решений.

Пласт родной земли.

Он становится пьедесталом для Поэта.

Поэт задумался.

На мгновенье приостановился.

Приостановился,

чтобы вечно идти в ногу с народом.

„Папараць-кветка“.

И родник у ног Поэта.

Наш главный советник — Янка Купала.

Поет фонтан с Купалинками.

Поет родник.

Поют малые формы.

Поет парк,

В котором легко дышится Купале.

На фоне музея, носящего его имя.

На фоне места,

где когда-то стоял дом,

в котором жил Купала...»

— Ці можаце ўспомніць, калі першы раз у жыцці трапілі ў музей Янкі Купалы?

— У школьным узросце, разам з класам у другой палове 1980-х гадоў. Мяне ўразіла абстаноўка, увагу прыцягвалі і асабістыя рэчы паэта. Мая бабуля ў той час пражывала ў в. Аляхновічы Маладзечанскага раёна. І кожныя выходныя мы разам з бацькамі ездзілі да яе на электрычцы. Заўсёды спяшаліся. Я марыла, што, калі ў мяне будзе вольны час, я абавязкова спынюся на прыпынку «Вязынка» і ўбачу дом, дзе нарадзіўся Янка Купала. І вось лёс даў мне магчымасць не толькі наведаць музей, але і прымаць непасрэдны ўдзел у яго жыцці.

— Якім, на вашу думку, сёння павінен быць ідэальны супрацоўнік літаратурнага музея?

Сучасны музей усё больш ператвараецца ў комплексны культурна-адукацыйны і цэнтр вольнага часу, а зрабіць яго такім магчыма толькі пры наяўнасці самаадданых, таленавітых і крэатыўных супрацоўнікаў. Ідэальны супрацоўнік літаратурнага музея — патрыёт сваёй Радзімы. Ён любіць мову і літаратуру, гісторыю сваёй краіны. З павагай адносіцца да гістарычных традыцый і дзяржаўнасці. Дзякуючы яму, нашы наведвальнікі з захапленнем даведаюцца пра жыццёвы і творчы шлях першага народнага паэта Беларусі Янкі Купалы.

Падрыхтавала Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Фота Віктара ІВАНЧЫКАВА

Выбар рэдакцыі

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Памяць

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Беларуская наступальная аперацыя пачалася 23 чэрвеня 1944 года.