Вы тут

Выставачны праект «Рэпін і вучні» прадставілі ў Нацыянальным мастацкім музеі


Класічным мастацтвам, як заўсёды, радуе Нацыянальны мастацкі музей. Нядаўна ўвесь першы паверх галоўнага корпуса музея заняў выставачны праект «Рэпін і вучні», прымеркаваны да 180-годдзя выдатнага рускага мастака Ільі Яфімавіча Рэпіна (1844—1930). 


Зінаіда Серабракова «У балетнай грымёрнай», 1967 г

Майстар і вучні 

Творчая спадчына знакамітага мастака надзвычай багатая. Ілья Яфімавіч выступаў як майстар гістарычнай і бытавой карціны, партрэтыст, цудоўны графік, мемуарыст і настаўнік, які выхаваў цэлую плеяду выдатных майстроў рускага мастацтва, адзначаюць у музеі. Усяго ў спісе мастакоў, якія праходзілі навучанне ў Рэпіна, значыцца 169 імёнаў. 

У 1894 годзе Ілья Рэпін увайшоў у выкладчыцкі састаў Вышэйшага мастацкага вучылішча ў якасці прафесара-кіраўніка майстэрні жывапісу. На гэтай пасадзе заставаўся практычна чатырнаццаць гадоў, да 1907 года. Да таго ж з 1894 да 1898 года выкладаў у прыватнай мастацкай студыі, якую фінансавала яго блізкі сябар, грамадскі дзеяч, мастак-эмальер, мецэнат і калекцыянер Марыя Ценішава. Выкладчык Рэпін імкнуўся раскрыць тыя ці іншыя таленты мастака-пачаткоўца, развіць яго здольнасці, дапамагчы знайсці ўласны шлях. Яму гэта, бясспрэчна, удавалася. Сярод вучняў Ільі Рэпіна — Філіп Малявін, Ганна Астраумава-Лебедзева, Валянцін Сяроў, Барыс Кустодзіеў, Канстанцін Вяшчылаў, Ісаак Бродскі і многія іншыя таленты, малавядомыя і знакамітыя творы якіх прадстаўлены на выстаўцы ў Нацыянальным мастацкім музеі. Усе экспанаты — са збору НММ і Віцебскага абласнога краязнаўчага музея. Дапаўняюць экспазіцыю ілюстраваныя выданні з фонду Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі. Куратарам выступае супрацоўнік навукова-фондавага аддзела Ала Васілеўская. Выстаўку «Рэпін і вучні» можна ўбачыць да 16 чэрвеня. 

Як тое было

Асобная частка выставачнага праекта — вытрымкі з успамінаў вучняў і людзей, якія блізка ведалі Ілью Рэпіна, а таксама цытаты самога мастака. Як правіла, згадкі пра творцу лаканічныя і супярэчлівыя. Такім, відаць, і быў геній. Так, ёсць звесткі, што Рэпін амаль ніколі не папраўляў работы вучняў, а часцей за ўсё абмяжоўваўся кароткімі заўвагамі. Між тым час ад часу ўзрушаўся і мог прачытаць міні-лекцыю. Пераменлівасць майстра адзначала, напрыклад, Ганна Астраумава-Лебедзева: «Да сваёй выкладчыцкай справы ставіўся добрасумленна, але часта быў няроўны. 

То так вылаецца, раскрытыкуе работу, хоць пад зямлю праваліцца, а то пачне так хваліць, што стаіш чырвоная і хочацца заплакаць, думаючы, што ён смяецца». 

Сапраўды, ва ўспамінах сучаснікаў Ілья Рэпін часам паўстае запальчывым, імпульсіўным, аднак гэта толькі адзін бок медаля. Ён хваліў і крытыкаваў, радаваўся і быў халодны да некаторых спроб вучняў… Але, галоўнае, дазваляў кожнаму развівацца ў абраным кірунку. «Ён быў да краю просты і ласкавы з усімі, хто прыходзіў да яго па параду, асабліва беражліва і з любасцю ставячыся да падрастаючага пакалення. Вось чаму памяць пра яго з такой пяшчотай захоўваем у сваіх сэрцах мы, яго вучні, нават тыя з нас, хто, схіляючыся перад яго гіганцкім дарам і творчай воляй, не лічылі яго такім жа бліскучым педагогам, якім ён быў мастаком. Педагогам Рэпін не быў, затое ўсё ж быў вялікім настаўнікам», — меркаваў Ігар Грабар. 

Сігізмунд Юркоўскі «І. Я. Рэпін»,  1890-я гг.

Вядома, што Ілья Рэпін называў сябе «рабом натуры» і заклікаў вучняў сачыць за прыродай, вучыцца ў яе. Маляваў ён увесь час і ў любых умовах —
заўважалі яго ў працэсе работы над творам і ў трамваі ці экіпажы, і ў тэатры. «Падчас заняткаў Рэпін падрабязна знаёміў нас са сваім творчым метадам, прычым рабіў гэта заўсёды наглядна. Ён пісаў разам з намі тую ж натуру, якую штудзіравалі мы. Перш чым узяцца за працу, дапытліва вывучаў натуру, яе характар і заўсёды працаваў усхвалявана, з творчым уздымам. З вучнямі Ілья Яфімавіч размаўляў проста, сардэчна, мова яго адрознівалася глыбокай шчырасцю і прастатой. Нас уражвала незвычайная працаздольнасць Рэпіна, яго ненасытная любоў да творчасці», — успамінаў Юлій Бяршадскі. 

Дасягнуць праўдзівасці 

Маштабная часовая экспазіцыя Нацыянальнага мастацкага музея аб’ядноўвае як упэўненыя самастойныя работы, так і спробы майстроў-вучняў Ільі Рэпіна розных гадоў. Сярод аўтараў — Барыс Кустодзіеў, які, безумоўна, стварыў свой яркі ідэалізаваны свет, блізкі да рускай народнай творчасці. Дарэчы, у свой час мастак удзельнічаў у сумесным напісанні знакамітага палатна Ільі Рэпіна «Урачыстае пасяджэнне Дзяржаўнага савета 7 мая 1901 года ў дзень стагадовага юбілею з дня яго заснавання» (1903). На выстаўцы «Рэпін і вучні» прадстаўлена копія з аднайменнай карціны пэндзля Барыса Міхайлавіча, створаная ў тым жа годзе, а таксама яго карціны «Вясковая дзяўчынка» (1903), «Венецыя» (1907), «Сцэна каля акна» (1921) ды іншыя. 

Валянцін Сяроў «Адчыненае акно. Бэз»,  1886 г.

І сёння ўражвае творчая спадчына Філіпа Малявіна, якая сведчыць пра вялікі дар мастака, яго яркую індывідуальную манеру. Першапачаткова ён вучыўся іканапісу і быў паслушнікам у манастыры святога Панцеляймона. Падчас вучобы і пасля працаваў на стыку мадэрну, імпрэсіянізму і экспрэсіянізму, што было не даспадобы акадэмічнаму таварыству. Аднак Ілья Рэпін абараняў яго ад нападкаў калег, верыў у талент і энергію творцы. Прыгадваецца гісторыя з карцінай Філіпа Малявіна «Бабы» (1899), якая выклікала непаразуменне з-за неадпаведнасці канонам. Ілья Рэпін заступіўся за вучня, і ў рэшце рэшт работа атрымала залаты медаль на Сусветнай парыжскай выстаўцы. У фондах НММ яе, вядома, няма, затое прысутнічаюць «Баба ў сарафане» (1900-я),«Старая» (1915), «Аўтапартрэт. Два накіды» (1900-я), «Стары манах» (1890-я) і «Хлопчык на мядзведжай шкуры» (1897). 

Філіп Малявін «Хлопчык на мядзведжай шкуры», 1897 г.

Барыс Анісфельд «Змярканне ў алешніку», 1906 г. (?)

Ілья Рэпін «У верхнім ярусе тэатра»,  1876 г. (?)

Адным з самых любімых вучняў Ільі Рэпіна стаў Ісаак Бродскі. Цяжка сказаць, што іх аб’ядноўвала — усё ж жывапісцы былі непадобныя. Лічыцца, што Ісаак Бродскі прыцягнуў увагу выдатнымі здольнасцямі і апантанасцю мастацтвам — тым, што настаўнік больш за ўсё цаніў. Між тым мастацтвазнаўцы лічаць, што ўплыў Рэпіна выявіўся ў імкненні Ісаака Бродскага да прастаты, праўдзівасці, дакладнасці і строгасці ў перадачы натуры, у пагардзе да прыблізнасці, выпадковасці, фармальных рашэнняў. Гэта відаць і па некалькіх работах на выстаўцы: «Феерверк» (1913), «Ялта ўначы» (1913—1917), «Мацярынства» (1919). Дарэчы, паміж мастакі склаліся сяброўскія адносіны, якія працягваліся да самых апошніх дзён жыцця Ільі Яфімавіча. 

Яўгенія ШЫЦЬКА

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Адукацыя

Ірына Старавойтава: За гады суверэнітэту ў Беларусі сфарміравалася свая школа стварэння падручнікаў

Ірына Старавойтава: За гады суверэнітэту ў Беларусі сфарміравалася свая школа стварэння падручнікаў

«Для таго, каб стаць падручнікам, матэрыялы, падрыхтаваныя аўтарамі, праходзяць шмат этапаў экспертызы, абмеркаванняў на дыялогавых пляцоўках з педагогамі, узгадненняў, апрабацыю ва ўстановах адукацыі». 

Рэгіёны

З чым едзе Брэстчына на сёлетні Форум рэгіёнаў

З чым едзе Брэстчына на сёлетні Форум рэгіёнаў

Вобласць падрыхтавала ладны пакет прапаноў удзельнікам форуму.

Памяць

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Беларуская наступальная аперацыя пачалася 23 чэрвеня 1944 года.