Вы тут

Школьныя абеды могуць быць здаровымі і смачнымі


«Наша задача — накарміць дзяцей як дома»

У «Звяздзе» ад 20 красавіка было апублікавана інтэрв’ю з намеснікам камітэта па адукацыі Мінгарвыканкама Глебам Лаўрыновічам аб выніках рэалізацыі пілотнага праекта па арганізацыі школьнага харчавання ва ўстановах адукацыі Мінска. Літаральна на другі дзень мы накіраваліся ў сталічную гімназію № 13, якая адной з першых уключылася ў гэты праект. Што нядзіўна: гімназія-наватар імкнецца заставацца на перадавых пазіцыях. Кіраўніцтва і педагагічны калектыў гімназіі — за любую разумную навінку. «Але не за навінку дзеля навінкі, а за тое, што можа палепшыць адукацыйны працэс», — удакладняе дырэктар установы адукацыі сенатар Марына Ілына.

Свежая, духмяная, карысная —  такую выпечку гатуюць для дзяцей кожны дзень.Свежая, духмяная, карысная —  такую выпечку гатуюць для дзяцей кожны дзень.

На момант нашага прыезду ў гімназіі было ціха — ішлі ўрокі. Да вялікага перапынку, калі дзеці абедаюць, заставалася хвілін пятнаццаць. Мы вырашылі скарыстацца гэтай паўзай і наведаць самае «смачнае» месца — харчаблок, ці, як прывыклі яго называць дзеці, — школьную сталоўку. Суправаджала нас у гэтай экскурсіі намеснік дырэктара па выхаваўчай рабоце Анастасія Баранава.

У сталовай панавалі звыклыя гукі і пахі. Група вучняў у поўнай «баявой» амуніцыі —шапачках, фартухах і пальчатках — аб чымсьці ціха гутарылі, чакаючы адмашкі накрываць на сталы.

— Гэта дзяжурныя, мае памочнікі, — распавядае Анастасія Яўгенаўна. — Штодня мы адкрываем дзяжурства ў восем раніцы, з лінейкі. Дзяжурныя змяняюцца кожны дзень. За 10–15 хвілін да канца ўрока яны ідуць у сталовую, на свае працоўныя месцы, каб накрыць сталы. І прыбіраюць іх, калі гімназісты ўжо паядуць. Дзяжурства дзецям падабаецца. Я ж з задавальненнем назіраю, як яны працуюць, — сур’ёзна і адказна.

І вось справа зроблена, сталы накрыты. Сёння на абед у гімназіі грэчка, сасіскі, салата са свежых памідораў і кампот з цытрусавых. Празвінеў званок, і сталовая хутка напоўнілася дзецьмі. Мяркуючы па інтэнсіўным бразганні сталовых прыбораў аб талеркі, апетыт яны ўжо нагулялі.

— Мы так і разлічылі графік харчавання, каб дзеці да часу прыёму ежы паспелі прагаладацца, з’елі ўсё і з апетытам, — усміхаецца мая суразмоўніца.

— Смачна? — пытаемся ў школьнікаў. У адказ яны дружна ківаюць і паказваюць вялікі палец.

Пакуль гімназісты з задавальненнем паглынаюць абед, мы разважаем аб культуры харчавання.

— Харчовыя звычкі, якія атрымліваюць у дзяцінстве, захоўваюцца да канца жыцця, —кажа Анастасія Яўгенаўна. — Нам важна ў школе стварыць такое асяроддзе, якое б дапамагло прывіць вучням разуменне таго, што ёсць правільнае харчаванне. Харчаблок гімназіі працуе па адзіным двухтыднёвым меню. Падабраныя ў ім стравы, на мой погляд, нават больш карысныя і збалансаваныя, чым хатнія. Калі гаспадыня, імкнучыся надаць ежы большы смак і водар, выкарыстоўвае розныя прыправы і спецыі, то ў стравы для школьнікаў мы не дадаём нічога, акрамя солі.

Я заўважаю, што на сталах няма першага.

Марына Ільіна са сваім намеснікам Анастасіяй Баранавай.

— Вельмі вялікі працэнт дзяцей супы не ядуць, — тлумачыць намеснік дырэктара. — Але гэта не значыць, што яго няма ў меню. Мы варым першыя стравы, але пад заказ — на тую колькасць рабят, якія з’ядуць іх гарантавана.

У пацвярджэнне гэтых слоў да раздатачнай падыходзіць юнак і просіць наліць яму малочны суп, які сёння ў меню.

— Нарэшце мы адаптавалі пералік страў да смакавых прыхільнасцяў дзяцей, — працягвае Анастасія Яўгенаўна. — Ажыццявіць гэта нам дапамагло новае кухоннае абсталяванне. Дзякуючы параканвектаматам ежа набывае зусім іншую якасць. Мы перасталі пячы — кухары гатуюць на пары, вараць, тушаць, запякаюць. І ўсё гэта атрымліваецца не толькі карысным, але і надзіва смачным. У нас нават не вельмі ўпадабаная дзецьмі паравая гародніна расхопліваецца як гарачыя піражкі.

Дарэчы, аб піражках. Каля буфета сабралася невялікая чарга.

— Няўжо не наеліся? — здзіўляюся я.

— Сёння аўторак, а гэта значыць, кухары прыгатавалі найсмачнейшую піцу. Ёсць і разнастайная салодкая выпечка, але яна прадаецца кожны дзень. Піцу пякуць раз на тыдзень. І яна настолькі прыйшлася дзецям даспадобы, што яны аўторкі чакаюць з нецярпеннем.

Уся выпечка тут гатуецца таксама ў параканвектаматах. Так што можна не турбавацца аб здароўі дзяцей.

Сталовая паступова пусцее, і дзяжурныя прымаюцца за прыборку. Адходаў практычна няма, а гэта значыць, што кухары спрацавалі на «дзясятку». Чарговы раз.

— У гімназіі навучаецца 1200 чалавек, — падводзіць вынік намеснік дырэктара. — Ахоп дзяцей гарачым харчаваннем — стапрацэнтны. Якасцю і падборам страў задаволены дзеці і іх бацькі. Гэта той вынік, якога мы дабіваліся.

Звініць званок на чарговы ўрок, і ў школе на 45 хвілін зноў усталёўваецца цішыня. Прыдатны час, каб даведацца пра ацэнку пілотнага праекта ў прыватнасці і рацыёну школьнікаў у цэлым у кіраўніка ўстановы адукацыі.

— Сёння для мяне як для дырэктара гімназіі пытанне харчавання дзяцей адно з прыярытэтных. Бо гаворка ідзе аб падрастаючым пакаленні. Таму, калі эксперымент па школьным харчаванні толькі пачалі запускаць і ў нас спыталі, ці не зможам у ім паўдзельнічаць, мы адказалі, што не проста зможам, а вельмі жадаем. Наша імкненне віталі і Міністэрства адукацыі, і Мінгарвыканкам — там добра ведаюць гімназію і тое, што наша ацэнка будзе максімальна сумленнай і справядлівай, — расказала Марына Іьіна.

Пераацаніць значнасць праекта, на думку кіраўніка ўстановы, цяжка. Бо харчаванне дзяцей — гэта сацыяльна значны напрамак. І іх здароўе шмат у чым вызначае правільны, збалансаваны набор прадуктаў у меню, а таксама тое, як гэтыя прадукты прыгатаваны. Калі дзіця сытае і здаровае — лепш успрымае не толькі школьную праграму, але і з задавальненнем удзельнічае ў іншых мерапрыемствах.

— Нагрузка на вучняў гімназіі каласальная, — працягнула дырэктар. — І гэта не таму, што мы іх так нагружаем. Яны самі працуюць на вынік: апроч асноўных заняткаў нашы навучэнцы наведваюць факультатывы, аб’яднанні па інтарэсах. Актыўна займаюцца спортам, удзельнічаюць у алімпіядах рознага ўзроўню і перамагаюць. Таму здаровае і паўнавартаснае харчаванне — не даніна модзе, а жыццёвая неабходнасць.

У рэалізацыі праекта па арганізацыі школьнага харчавання ўдзельнічалі некалькі ведамстваў краіны: Міністэрства адукацыі, Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю, Міністэрства аховы здароўя. Было ўцягнута шмат спецыялістаў, на набыццё сучаснага абсталявання затрачаны немалыя бюджэтныя сродкі. «Мы таксама не засталіся ўбаку — супрацоўнічалі з работнікамі камбіната школьнага харчавання. Уносілі свае прапановы і ацэньвалі меню. Вялікую тлумачальную работу праводзілі з дзецьмі. Расказвалі ім аб здаровай ежы, аб тым, што яна можа быць не толькі карыснай, але і смачнай, а стравы з яе — прывабнымі, — дадала Марына Ільіна. — Гэта таксама вельмі важна. Мы падымалі гэту тэму на класных гадзінах, уроках здароўя, наладжвалі выставы і кірмашы карысных страў. Усё гэта спрацавала на вынік, лічу, максімальна добры. Эксперымент паказаў, што школьнікаў можна карміць якаснай, здаровай і смачнай ежай. І, што немалаважна, пры гэтым улічваць іх перавагі. Наша задача — накарміць дзяцей як дома. І з гэтым выдатна спраўляюцца кухары харчаблока».

З асаблівай цеплынёй Марына Аляксандраўна адгукаецца аб загадчыцы вытворчасці Святлане Мацкевіч:

— Мама траіх дзяцей пра тое, як і што яны павінны есці, ведае не па чутках. Святлана Васільеўна сама падабрала кухараў і стварыла такія ўмовы, што яны не адзін год працуюць зладжанай і гарманічнай камандай. Гатуюць ад душы. І дзеці гэта цэняць. А яшчэ — утульную, амаль хатнюю атмасферу школьнай сталовай, дзе іх сустракаюць усмешкай, добрым словам і смачнай ежай. Таму працаўнікі харчаблока для іх — не безаблічныя кухары і буфетчыцы, а цёця Света, цёця Іра...

— Фактычна яны — работнікі камбіната школьнага харчавання, — кажа Марына Аляксандраўна. — Але для мяне яны і нашы работнікі таксама. Мае функцыі як кіраўніка, вядома, назіраць. Але чалавечыя ўзаемаадносіны не менш важныя. Яны для калектыву гімназіі не чужыя, таму абавязкова віншуем працаўнікоў харчаблока з асабістымі святамі. А напярэдадні 8 Сакавіка з самай раніцы я на кухні з букетамі кветак і абавязкова цёплымі, шчырымі словамі падзякі і віншаванняў. Калі ў іх узнікаюць пытанні ці здараюцца праблемы, дапамагаю іх вырашаць. Як любому члену нашага калектыву.

Алена ВІНАГРАДАВА

Фота Лізаветы ГОЛАД


Паўнавартасны абед на перапынку

Згодна з рэкамендацыямі, прыём ежы адбываецца праз 2,5 гадзіны пасля пачатку заняткаў. Галоўны акцэнт зроблены на рацыёне. З’явіліся новыя стравы, якія прайшлі апрабацыю ў ходзе рэспубліканскага пілотнага праекта і ўключаны ў тэхналагічныя зборнікі.

Сярэдняя школа ў аграгарадку Путрышкі прасторная і сучасная, хоць і пабудавана амаль паўстагоддзя таму. Такі праект у Гродзенскім раёне не тыпавы — падобных усяго некалькі. Штогод вядзецца рамонт. Летась, напачатку новага навучальнага года, асаблівая ўвага аддавалася абсталяванню харчовага блока і сталовай.

У школе займаюцца 217 вучняў, і ўсе ахоплены харчаваннем. Абеды бясплатныя, але гэта не адзіны фактар наведваць школьную сталоўку. Па словах Зінаіды Мельнічак, якая адказвае за школьнае харчаванне, дзецям падабаецца новы рацыён з незвычайнымі назвамі. Напрыклад, марскія нагетсы, мітболы з сырам (з курынага філе), тварожныя шарыкі, запяканка «дзень-ноч». Нечаканым вынікам эксперымента стала ўвядзенне ў рацыён супоў.

— Да верасня мінулага года ў нас не варылі супы. Але практыка паказала, што дзеці не адмаўляюцца ад іх. Вядома, ёсць выпадкі, калі той ці іншы вучань не хоча есці, напрыклад, гарохавы суп, хоць іншыя ядуць з задавальненнем. Між тым заўсёды ёсць магчымасць перагледзець меню. Калі мы бачым, што тая ці іншая страва не вельмі падабаецца і большасць ідзе ў адыходы, звяртаемся да тэхнолагаў і кажам, што такая ежа не ў прыярытэце. Тады страва замяняецца, — расказала Зінаіда Мельнічак.

Ежа гатуецца згодна з тэхналагічнымі картамі, якія складае спецыяльная група, яна працуе пры аддзеле адукацыі райвыканкама. Тут распрацоўваюцца прыкладныя рацыёны на два тыдні для ўсіх школ раёна. Меню складаецца ў адпаведнасці з рэкамендацыямі рэспубліканскага зборніка, які выпушчаны па выніках пілотнага праекта. Разам з тым, школам даецца свабода ў выбары найбольш аптымальных графікаў арганізацыі харчавання.

На думку Зінаіды Мельнічак, патрабаванні да школьных абедаў узраслі. Дадзенае пытанне праходзіць пастаянны маніторынг у КДК. Неаднаразова праблема разглядалася і на ўзроўні ўрада. Гэта апраўдана, бо правільны прыём ежы з’яўляецца важным складнікам здароўя дзяцей.

— Сутнасць эксперымента яшчэ і ў тым, што школьнікам 5–11 класаў прапануецца паўнавартасны абед. У яго ўваходзіць салата, суп, гарнір з рыбнай альбо мясной стравай, напой. Гэта вельмі якасная трапеза, — лічыць суразмоўца.

Некалькі гадоў таму школа набыла параканвектамат, які дазваляе гатаваць ежу з захаваннем карысных рэчываў. Дарэчы, усе школы Гродзенскага раёна сёлета будуць забяспечаны параканвектаматамі.

А вось пельмені з кетчупам і хот-догі ў Путрышскай школе не прапаноўваюць. Лічаць, што школьнікаў трэба прывучаць да здаровага харчавання на пастаяннай аснове. Гэту пазіцыю падтрымліваюць і бацькі вучняў. Значную работу праводзіць школьны савет па харчаванні, які прымае меры па фарміраванні культуры харчавання, праводзіць анкетаванне дзяцей і бацькоў. Як правіла, істотных заўваг няма, абсалютная большасць задаволена станам, які склаўся ў выніку эксперымента.

Новы падыход у харчаванні прадугледжвае большы аб’ём ужывання ў рацыёне садавіны і агародніны. Значную дапамогу школе ў гэтым аказвае мясцовая гаспадарка — вучэбна-вопытны сельскагаспадарчы кааператыў «Путрышкі». Усе віды агародніны і садавіны, якія тут вырошчваюць, паступаюць на стол школьнікаў у выглядзе салатаў альбо гарніраў. У гаспадарцы адгукаюцца на просьбы школы. Напачатку эксперымента з дапамогай СВК «Путрышкі» закуплены новы посуд. Дарэчы, прадпрыемства па выніках мінулага года вызначана найлепшым па эканамічных паказчыках і занесена на Рэспубліканскую дошку Гонару.

Субяседніца звяртае ўвагу і на прафесіяналізм кухараў. Бывае, што меню тое ж самае, але ў розных школах гатуецца па-рознаму. У Путрышках, кажа жанчына, усе стравы вельмі смачныя. У цэлым, адзначае Зінаіда Мельнічак, эксперымент можна лічыць удалым, бо вучні пачалі лепш есці. Колькасць адходаў зменшылася, аб чым сведчаць штодзённыя запісы ў спецыяльнай кнізе. Ды і самі дзеці пачынаюць лепш разумець важнасць здаровай ежы.

Маргарыта УШКЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Культура

Чым сёлета будзе адметны фестываль песні і паэзіі ў Маладзечне?

Чым сёлета будзе адметны фестываль песні і паэзіі ў Маладзечне?

Арганізатары і ўдзельнікі свята запэўніваюць — знайсці сабе адпачынак па душы зможа кожны.

Экалогія

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

Агульная плошча звалак у Беларусі займае каля 4 тысяч гектараў. 

Грамадства

Ірына Даўгала: Сям’я для беларусаў застаецца найвышэйшай каштоўнасцю

Ірына Даўгала: Сям’я для беларусаў застаецца найвышэйшай каштоўнасцю

«Сям’я закладвае ў чалавеку мараль, здольнасць спраўляцца з выпрабаваннямі, патэнцыял для развіцця, яна навучае любові, самаахвярнасці, культуры».