Вы тут

Выступленне Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі на пасяджэнні VІІ Усебеларускага народнага сходу


Паважаныя дэлегаты Усебеларускага народнага сходу!

Паважаныя госці!

Сёння ў Беларусі сапраўды гістарычны дзень. Думаю, хто гэтага не зразумеў, зразумее з часам. Упершыню ў канстытуцыйным статусе пачынае сваю работу Усебеларускі народны сход сёмага склікання. Упершыню Пасланне Прэзідэнта, з якім па нашай Канстытуцыі кіраўнік дзяржавы павінен звяртацца да народа і парламента раз за год, будзе агучана падчас Усенароднага форуму, што стане ўжо штогадовай традыцыяй.


Фота: БелТА

Я наўмысна пакіну ў сваім дакладзе за дужкамі пытанні развіцця рэальнага сектара эканомікі. Усе тэмы мы дэталёва разабралі на нядаўніх нарадах, якія шырока асвятляліся. Упэўнены, што кожны з вас з імі знаёмы. Адпаведныя даручэнні дадзены. Яны падлягаюць выкананню.

Сённяшняя падзея фактычна дзеліць гісторыю палітычнага жыцця краіны на да і пасля. І гэта — эвалюцыйны рух і развіццё. Гістарычнасць моманту вызначаюць не толькі новы статус, новыя функцыі, новыя паўнамоцтвы вас, дэлегатаў. Важна не што, а як мы робім — як удасканальваем мадэль палітычнага ладу. Не ламаючы ўкладу, не адмаўляючыся ад традыцый — эвалюцыйна, па-беларуску ўзважана, без рэзкіх рухаў, абапіраючыся на меркаванне большасці.

Мы спакойна ставімся да непрымання заходнімі лібераламі нашай мадэлі палітычнага развіцця. Нягледзячы на гэта, самі мы не адмаўляем прагрэсіўныя формы заходнееўрапейскай дэмакратыі. Мы іх інтэгруем. У свой палітычны лад, у сваю культуру, у свой светапогляд, калі яны не супярэчаць нашым прынцыпам і каштоўнасцям.

Ролю механізму зліцця спрадвечных традыцый і сусветнага вопыту кіравання выконвае Усебеларускі народны сход.

Паглядзіце, сёння ў гэтай зале сабраліся прадстаўнікі ўсіх слаёў грамадства, усіх прафесій і статусаў (пра гэта толькі што гаварыў наш Старшыня ЦВК): кіраўнікі, людзі ў пагонах, працаўнікі вёскі, работнікі прадпрыемстваў і сферы паслуг, прадпрымальнікі, педагогі, урачы, дзеячы навукі і мастацтва, спартсмены — сапраўдныя прадстаўнікі народа, упэўнены, патрыёты. Славянскае веча ў яго сучасным абліччы. Па-простаму — народны сход, які цяпер стаіць вышэй за ўсе галіны ўлады, меркаванне якога павінен улічваць і кіраўнік дзяржавы.

Што важна: сярод дэлегатаў Сходу — дэпутаты мясцовых Саветаў, прадстаўнікі грамадзянскай супольнасці, парламентарыі. Мы не адмовіліся ад савецкіх дэмакратычных традыцый, дапоўніўшы іх сучаснымі, якія адпавядаюць духу нашага перыяду і яго гісторыі. І ў гэтым нашая сіла. Сіла, якая фарміруе нацыю, умацоўвае нацыянальную дзяржаўнасць.

Я з гэтага і хацеў бы пачаць. Мы ўзмацняем ролю і статус улады народных прадстаўнікоў. І тут важна зрабіць акцэнт на тым, што мы ў прынцыпе не аддзяляем уладу ад народа. Першы Прэзідэнт, кіраўнікі ўсіх узроўняў — выхадцы з самых простых сем’яў. У Беларусі ёсць толькі адзін шлях да высокіх пасад — праз уменне і жаданне сумленна працаваць на карысць сваёй краіны.

І кім бы мы ні з’яўляліся, тыя, хто знаходзіцца ў гэтай зале, дзе б ні працавалі, паміж намі няма дыстанцыі. Тут ва ўсіх нас адзін статус — удзельнікі Усебеларускага народнага сходу, дэлегаты і запрошаныя. І гэтым дасягненнем нацыянальнай дэмакратыі я ганаруся больш за ўсё.

Мы ганарымся напрацаваным вопытам стратэгічнага планавання. Без малога 30 гадоў Сход шмат у чым вызначаў дзяржаўны ўклад Беларусі. Скажам прама: Першы Усебеларускі народны сход выратаваў нашу краіну.

Усе пяцігадовыя праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця рэалізоўваліся толькі пасля адабрэння дэлегатамі УНС. Настаў час выходзіць на новы ўзровень. І мы зрабілі гэта. З набыццём канстытуцыйнага статусу роля Сходу, кампетэнцыі дэлегатаў павялічыліся шматразова. Цяпер Усебеларускі народны сход зацвярджае ўсе асноўныя праграмныя дакументы, якія вызначаюць эканамічнае развіццё, бяспеку нашай краіны, словам, стратэгічныя пытанні. Падкрэсліваю: стратэгічныя пытанні.

Зразумела, дэлегаты павінны разумець, што ў гэтых дакументах напісана, умець растлумачыць людзям. І не проста растлумачыць — трэба ўключыць грамадства ў палітычны дыскурс. Сёння без гэтага нельга. Не будзем мы размаўляць з нашымі грамадзянамі, з народам, аб глабальных мэтах развіцця дзяржавы — за нас гэта зробяць іншыя. Менавіта адзінае разуменне нацыянальнай стратэгіі павінна яшчэ больш згуртаваць і ўмацаваць нас.

Іншая важная і новая задача УНС — вырашэнне кадравых пытанняў. Цяпер вы, дэлегаты Усебеларускага народнага сходу, будзеце выбіраць суддзяў Канстытуцыйнага і Вярхоўнага судоў, членаў Цэнтральнай выбарчай камісіі. Вам дадзена права аператыўна сабрацца і прыняць рашэнне аб увядзенні надзвычайнага або ваеннага становішча. Дай бог, каб не было нагоды, але місія больш чым адказная. І нават прызнанне легітымнасці выбараў у вашых руках, усіх выбараў.

Усе вашы рашэнні ў іерархіі прававых актаў краіны зоймуць найвышэйшую пазіцыю і набудуць агульнаабавязковы характар. Іх павінны будуць выконваць усе грамадзяне, усе органы і інстытуты ўлады.

Скажу больш. УНС атрымаў выключныя паўнамоцтвы прыпыняць рашэнні любога органа або службовай асобы. Тым самым Сход стане ахоўным буферам ад магчымых небяспечных працэсаў, якія ідуць уразрэз з інтарэсамі грамадства і дзяржавы.

Дэлегаты — гэта і ёсць голас народа, калектыўны розум яго.

Вы не проста ўсеагульны сход. Вы — нацыянальнае сумленне, вы, паўтару, голас народа. У вас няма права на памылку. Вы маеце права толькі на вернасць і адданасць сваёй краіне і нашаму народу. Ваша місія — служэнне ў імя будучыні Беларусі.

Вельмі сімвалічна, што сваю работу Усебеларускі народны сход пачынае з абмеркавання і прыняцця найважнейшых дакументаў, якія забяспечваюць нацыянальную бяспеку.

Беларусь — кампактная краіна. Беларусы — вельмі міралюбівы народ па сваёй прыродзе, які валодае запасам магутнай жыццёвай энергіі. Рэсурс унікальны, які ў розныя перыяды гісторыі дапамагаў выжыць беларускаму народу. Пры гэтым маніякальнае жаданне быць моцнымі гэтага свету нам абсалютна чужое, але мы ведаем, што значыць быць моцнымі ў імя міру. Гэта наша памяць, гэта наш гістарычны досвед, які каштаваў нам вельмі дорага.

Сёлета мы адзначым 80-годдзе вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Пакаленне пераможцаў паказала, што сіла нацый не ў капіталах, не ў вайсковай магутнасці, не ў амбіцыях. Яна ў сапраўдных каштоўнасцях, у імкненні да справядлівасці і веры ў сябе.

Калі на зямлю ступіў вораг, савецкая краіна яшчэ не акрыяла ад разрухі грамадзянскай вайны, людзі не жылі ў раскошы. Але яны перамаглі. Перамаглі ўсю Еўропу — багатую, якая стала пад сцягі нацызму! Сваю краіну ачысцілі ад фашыстаў. І тых, хто яшчэ ўчора глядзеў на савецкі народ пагардліва, мы тады таксама аздаравілі.

Перамаглі, бо ваявалі за родную зямлю. І яна давала сілы: давала сілы на полі бою, сілы перажыць гора, сілы аднавіць разбуранае і сілы не помсціць.

А каго зрабілі мацнейшымі акты запалохвання, такія як бамбардзіроўка Дрэздэна, скінутыя на Хірасіму і Нагасакі атамныя бомбы? Абсалютна бессэнсоўныя і жорсткія. Ганебная старонка ў гісторыі — сотні тысяч мірнага насельніцтва забітыя ў канцы вайны, калі і так было ўсё вырашана. Для чаго? Каб усяму свету заявіць аб сваім панаванні і трымаць планету ў страху.

Я невыпадкова паглыбіўся ў гісторыю. Водгаласы тых скінутых на Германію і Японію бомбаў мы бачылі ў Карэі, В’етнаме, Анголе, Нікарагуа, Панаме, Югаславіі, Іраку, Лівіі, Афганістане, Сірыі. Усё гэта новыя геапалітычныя мэты, за якімі стаяў перадзел рынкаў нафты, газу, рэдкіх металаў і іншых карысных выкапняў. Людзей забівалі за іх!

Паглядзіце, у што ператварылася Лівія. Некалі найбагацейшая краіна. У 2010 годзе, да агрэсіі, валавы ўнутраны прадукт Лівіі ацэньваўся больш як у 75 мільярдаў долараў. Цяпер краіна скацілася да раздробненасці і сыравіннай эканомікі.

У Сірыі за 10 гадоў грамадзянскай вайны, развязанай з мэтай змяніць палітычны рэжым, загінула ўжо больш за 300 тысяч насельніцтва.

На афганскай тэрыторыі зноў адрадзілася ІДІЛ. Вядома, чый гэта праект. Сее гвалт, смерць далёка за межамі сваіх лагераў. Вядома, за чые грошы і з чыёй зброяй.

Дэстабілізацыйныя войны спараджаюць тысячныя натоўпы бежанцаў. Каму гэта выгадна? Тым, хто за акіянам рэжысіруе і глядзіць гэты крывавы баявік даўжынёй у дзесяцігоддзі. Глядзіць і лічыць прыбытак. Заходні транснацыянальны бізнес, у асноўным англасаксы, значна ўзбагаціўся за апошнія гады. Гэта праўда. Але скажыце, сталі Вашынгтон і Лондан мацнейшымі ў плане палітычнай рэпутацыі, аўтарытэту на міжнароднай арэне за гэтыя гады? Не. Наадварот, бачым, як разбураецца вобраз некалі сапраўды ўплывовых дзяржаў. А там недалёка і да эканамічнага краху. Эксперты ўжо на ўвесь голас гавораць аб хісткасці сусветнай доларавай піраміды.

Войны за грошы і дзеля грошай ніколі і нікога яшчэ не рабілі мацнейшымі. Абагачаліся крэдыторы войнаў або на гандлі зброяй, або ўганяючы ў даўгі, як гэта сёння мы бачым на прыкладзе нашай брацкай Украіны.

Чые пазіцыі ўмацавала бойня паміж Ізраілем і Палесцінай? У вайну на Блізкім Усходзе ўцягнуты Сірыя і Ліван. І паглядзіце, як філігранна, тонка робіцца ўсё, каб сутыкнуць Ізраіль і Іран, практычна ядзерныя дзяржавы. Гэта, канешне, далёка ад нас, але далёка толькі геаграфічна. З пункту гледжання інтарэсаў Беларусі, у тым ліку эканамічных, вельмі нават блізка.

Таму цягнуць ачаг напружанасці на поўдзень, каб канчаткова разбурыць еўразійскія рыначныя, культурныя сяброўскія сувязі. Забягаючы наперад, скажу, таму што ў вас можа быць пытанне ў галаве: хто гэта робіць, зразумела. А навошта, а ў імя чаго? А таму што гегемон страчвае сваю гегемонію. А гегемонія ў свеце для іх — гэта вялізнае багацце. Можна нічога не рабіць, маючы станок, друкаваць долар, і гегемонію ў свеце і быць багатымі.

А што на поўначы, на нашых заходніх граніцах? Ці многія з нашых суседзяў сталі сёння мацнейшымі? Напрыклад, Прыбалтыйскія рэспублікі, якія так імкнуліся да сваёй незалежнасці. Ці ўдалося стаць раўнапраўнымі ўдзельнікамі сусветнага палітычнага працэсу? На што яны сёння ўвогуле ўплываюць? Страцілі ўсё, чым ганарыўся ўвесь Савецкі Саюз, — парты, рыбалоўны флот, прамысловасць, энергетычную бяспеку, транзіт, турыстычныя магчымасці. І цяпер коцяцца ўніз. Нават нягледзячы на шчодрыя ўліванні Бруселя. Надта дорага абыходзіцца барацьба з Беларуссю і Расіяй. У 2023 годзе валавы ўнутраны прадукт Літвы і Латвіі знізіўся амаль на 1 працэнт, Эстоніі — на цэлых 3,5.

Палітыкаў, напэўна, гэта і не надта турбуе. Плацяць жа звычайныя грамадзяне. Гэта іх даходы і заробкі падаюць, а цэны і падаткі растуць. Латышы і літоўцы больш за трэць насельніцтва страцілі за гады сваёй так званай незалежнасці.

Варожасць Балтыйскіх дзяржаў у дачыненні да ўсходніх суседзяў прывяла да адмовы ад гісторыі вялікай краіны. Адрэзалі сябе ад крыніцы сілы. Што ні кажы, а менавіта савецкі перыяд для літоўцаў, латышоў, эстонцаў быў «залатым векам» іх развіцця. Дарэчы, дзякуючы савецкай дзяржаве Польшча і Фінляндыя набылі сваю незалежнасць.

І ў гэтай гісторыі, заўважу, нікога з іх ніколі не папракалі фактамі здрады і супрацоўніцтва з фашыстамі. Але ж у іх гісторыі гэта было. Бераглі іх нацыянальную годнасць. А тыя, як высветлілася, усе гады трымалі камень за пазухай.

Тая ж гісторыя з украінскім рэжымам. Падумаць толькі — квітнеючая краіна. Зямля ўрадлівая — паўтабліцы Мендзялеева ў глебе, два моры, шахты, прамысловыя гіганты. Народ творчы, працавіты. Жыві, радуйся і багацей. І багацелі. Толькі вельмі нямногія — у найлепшых традыцыях дэмакратыі па-заходнееўрапейску. Алігархі і ўладатрымальнікі падмялі пад сябе ўсе рэсурсы. Алігархі, атрымаўшы народам створаныя багацці, потым захацелі і ўлады. Так заўсёды было і будзе.

Пайшлі ў палітыку і пачалі ўцягваць у свае разборкі бандытаў і народ. Спачатку падзялілі, потым пачалі страляць адзін у аднаго і спрабаваць перадзяліць. Так было заўсёды ў гісторыі і так будзе. Панесліся майданы. А да іх ужо падключыліся заходнія спецслужбы і пачалі разыгрываць нацыянальную карту. Усё гэта было на вашых вачах. Падкінулі патрэбны вобраз ворага, «вінаватага ў бедах і галечы народа» — Расію, а за кампанію і нас, беларусаў. Мы, бачыце, вінаватыя.

Каляровыя рэвалюцыі не ўзнікаюць і не перамагаюць на голым месцы. Я пра гэта ўжо казаў неаднойчы. Гэта трэба прызнаць. Там, дзе народ даведзены да галечы, а ў вярхоў кішэня трашчыць ад нарабаванага, вывесці людзей на вуліцу і абваліць краіну вялікіх намаганняў не трэба. Дастаткова нагадаць пра рахункі ў замежных банках — уладары самі аддадуць краіну. Прыкладаў — маса. Ад Гаіці да Філіпін.

І ва Украіне не пры Валодзі Зяленскім усё гэта стваралася. І не ён вінаваты адзін у тым, што адбываецца. На маіх вачах ад работы першага прэзідэнта Украіны да апошняга ўсё дзялілі, рабавалі і кралі. Скажу шчыра, я папярэджваў усіх, што гэта дрэнна скончыцца. Бо прыходзілі новыя прэзідэнты, а народ іх ненавідзеў дакладна так, як папярэдніх. Гэтым і скончылася.

Гэта на Беларусь прыйшлося патраціцца. Мільярды кінулі на тое, каб нас прывесці ў парадак. Мы набылі каласальны досвед з таго, што адбылося. Сталі згуртаванай і сталай нацыяй. Мы сапраўды сталі мацнейшымі. Мы тады ў 2020-м паглядзелі на сябе, сваё жыццё і на тое, што нас акружае. Ацанілі, што маглі згубіць. Убачылі сапраўднае аблічча і ўнутраных, і знешніх сапернікаў і ворагаў. Мы да дэталяў вывучылі, як працуе метадычка Вашынгтонскага абкама. На ўласным досведзе. Я заўсёды казаў: урокі, урокі і яшчэ раз урокі. Разумныя людзі аналізуюць, што адбываецца навокал, і здабываюць урокі з таго, што адбываецца. Мы гэта зрабілі.

Уся гэтая «спантанная самаарганізацыя грамадства», так званая, ішла па адным сцэнарыі, пачынаючы з Паўднёвай Амерыкі, Азіі, завяршаючы Казахстанам, Сербіяй, Кыргызстанам, Грузіяй, Малдовай і Узбекістанам.

Схема дзяржпераваротаў не мянялася дзесяцігоддзямі. Нават не паспрабавалі адаптаваць пад нацыянальную спецыфіку краіны, зразумець, хто мы, хто ж яны, там, дзе яны вырашылі ажыццявіць так званую каляровую рэвалюцыю.

Нядзіўна, што пастаноўка галівудскага спектакля з яго карусельнымі перадвыбарнымі чэргамі, — памятаеце, дзяўчынкамі з кветачкамі, чаяваннямі «галодных» з пячэнькамі і іншымі элементамі відовішчнага шоу, — правалілася менавіта ў нас, у Беларусі. Бо не было рэальных сацыяльных прычын для мяцяжу і рэвалюцыйных настрояў. Успомніце, ды і рэвалюцыянераў тых не было!

Жыць да таго моманту беларусы сталі небагата, але значна лепш за ўзровень «чаркі-скваркі». Сёння амаль 60 працэнтаў сябе адносяць да сярэдняга класа. Ну, так, некаторыя разбагацелі і пацягнуліся да ўлады. У нас гэта было, як ва Украіне. Акурат у найлепшых традыцыях таго ўкраінскага сцэнарыя. А за імі пайшлі такія ж, хто за сваё жыццё ніколі не трымаў у руках чаго-небудзь, цяжэйшага за камп’ютарную мыш або мабільнік. Былі і такія, хто не адразу разабраўся, паддаўся эмоцыям.

Важна іншае. На нас тады глядзелі з усіх бакоў свету. Глядзелі і думалі, чым скончыцца ў Беларусі, што не хапае гэтым беларусам? Глядзелі з надзеяй некаторыя. А ў НАТА ўжо паціралі рукі і рыхтаваліся да ваеннай інтэрвенцыі ў заходнія рэгіёны як мінімум. Разлічвалі на хаос і бліцкрыг. Калі б не стойкасць і мужнасць сапраўдных патрыётаў — страцілі б краіну. Не выстаялі б мы тады — натаўскія ястрабы былі б ужо пад Смаленскам. І ўкраінская тэма стала б нашай рэальнасцю. Але мы аказаліся мацнейшымі і згуртаванымі.

Памятаеце, я іх папярэджваў, што мы вельмі любім сваю невялікую, кампактную краіну. Мы яе вельмі-вельмі любім, а «любімую не аддаюць!». Мы іх папярэджвалі.

(Апладысменты)

Ну, мы і не аддалі. І, паверце, не аддадзім, якія б захады яны ні рабілі.

(Апладысменты)

А вось нашы паўднёвыя суседзі не выстаялі. Тое, што Украіна сёння — гэта палігон, на якім вырашаецца лёс, часткова вырашаецца лёс, будучага сусветнага парадку, разумеюць усе.

Найбуйнейшыя ядзерныя дзяржавы няхай і апасродкавана, але ўжо фактычна ваююць на яе тэрыторыі. А ўжо не апасродкавана. А ўлада апусцілася да здзелкі з Захадам, абменьваючы зброю на жыцці ўкраінцаў.

Балюча гэта бачыць, але давайце абстрагуемся, паглядзім на тое, што адбылося, па-філасофску: хто ў гэтым новым вітку супрацьстаяння паміж Захадам і Усходам стаў мацнейшым? Хто? Не мы?.. Але і не яны!

Новыя спробы раздушыць нас, рускіх, беларусаў, славян, знішчыць пачуццё нацыянальнага гонару, культуру згуртавалі і матывавалі на аднаўленне былой моцы. Ды і страсянулі нас добра.

І ўсе, хто глядзяць на ўкраінскую і іншыя геапалітычныя трагедыі, нават калі не гавораць услых, разумеюць: той, хто гатовы служыць любому гаспадару за падачкі, рана ці позна прайграе.

Усе разумеюць, што здрада мінулага, традыцый аслабляе і вядзе да краху дзяржаўнасці. А нехта чакае фіналу, як, напрыклад, Польшча, у якой свой рахунак да Украіны. Памятаеце, з кніжак і кіно, дзякуй богу, Валынскую разню.

Развязка будзе драматычнай. Калі не спынімся. Але яна будзе. І, мяркуючы па ўсім, не выратуе ранейшы парадак.

А Захад, калі хоча застацца ў новым светапарадку адным з цэнтраў сілы, няхай вучыцца ў старажытнага Кітая.

«Супольнасць адзінага лёсу з усім чалавецтвам» — вось узор яднання нацый без шкоды нацыянальным культурам, ідэалогіям, суверэнітэтам. Без прыгнечання і пачуцця перавагі. Без бразгання зброяй. Сілай мудрасці і інтэлекту. Прапанаваны Кітаем праект такога справядлівага светапарадку мае права на жыццё. Больш за тое, нам, беларусам, ён вельмі блізкі.

З тым, што Кітай ператвараецца ў першую эканоміку свету, Амерыка пагадзіцца не можа. Па звычцы спрабуюць размаўляць з пазіцыі сілы. Прапанавалі падтрымку міру і стабільнасці — цытую: «у Тайваньскім праліве, калі Кітай адмовіцца ад падтрымкі расійскага абаронна-прамысловага комплексу». Замуцілі канфлікт, давялі да эскалацыі, цяпер прапануюць паслугі «міратворцы».

Шантаж — слабы аргумент. А вось Кітай адказаць на яго павінен быў і адказаў моцнай пазіцыяй. Цытата: «Не перашкаджайце, не стварайце праблем і не пераходзьце небяспечную рысу». Гэтая заява кітайцаў, спакойных, якія нікуды не спяшаюцца, вельмі дарагога варта.

Свет ужо змяніўся. І не так, як марылі за акіянам. Але чаго яны хочуць? На што разлічваюць? Паслухайце ўважліва, можа, вы пагодзіцеся са мной. ЗША, літаральна некалькі гадоў таму, распачаўшы рэзвую атаку на ўсіх няўгодных адначасова («вось зла» вы ведаеце — ад Беларусі да Паўночнай Карэі, уключаючы Расію, Кітай, Іран і іншыя), дык вось, распачаўшы гэтую атаку на ўсіх, зразумелі, што дапусцілі памылку, аб’яднаўшы непаслухмяную Расію і галоўнага ворага для іх — Кітай. Сваім ціскам яны аб’ядналі гэтыя дзве дзяржавы: Расію з багатымі рэсурсамі і магутным ваенна-прамысловым комплексам і Кітай з вялізным эканамічным і чалавечым патэнцыялам.

Яны зразумелі, што з гэтым саюзам не справяцца. Я гэта ведаю. Мне прыйшлося з вельмі высокапастаўленымі амерыканцамі пяць гадоў таму абмяркоўваць гэтую тэму.

Што рабіць? Дапусцілі памылку. Выйсце знайшлі: канфлікт у Еўропе (ва Украіне ў дадзенай сітуацыі) перакласці на плечы Еўрасаюза і НАТА (грашыма дапамогуць).

Мэта — адцягнуць, утапіць Расію ў вайне з Украінай, аслабіць вайной і санкцыямі (тады Расіі будзе не да саюза з Кітаем, не да адзінства). А тым часам разабрацца з Кітаем, уцягнуць у гэтыя разборкі, калі атрымаецца, «зацікаўленых» (АУКУС — новае НАТА ў Ціхім акіяне, дадаўшы туды Японію і Паўднёвую Карэю).

Вось ключ да стратэгіі Злучаных Штатаў у імя дамінавання ў свеце! Пасля гэта не трэба будзе нікому. Яны ўсіх кінуць, як гэта паказалі ў Афганістане.

Таму на заходніх граніцах мы твар у твар стаім з НАТА. Зацверджаны план разгортвання трохсоттысячнай ваеннай групоўкі на ўсходнім флангу блока. Яны называюць гэта «поясам стрымлівання». Зразумець бы толькі, каго яны збіраюцца стрымліваць?

Палякі разгарнулі на граніцы з намі баявыя падраздзяленні Узброеных Сіл для абароны ад нібыта «масавага пранікнення з беларускай тэрыторыі мігрантаў». Сур’ёзна?

Прафесійныя, узброеныя да зубоў вайскоўцы стаяць на граніцы, каб забіваць жанчын і дзяцей? Бяззбройных людзей, якія ўцякаюць ад вайны! З тых дзяржаў, якія яны спустошылі. Вы бачылі, як яны абараняюць граніцу. Калечаць, забіваюць, а потым падкідваюць трупы і калек нам.

На тэрыторыі Літвы да 2028 года будзе разгорнута фарміраванне брыгаднага ўзроўню Узброеных Сіл ФРГ. Немцы так нічога і не зразумелі. Урокі ім на карысць не пайшлі з той вайны, а таксама сілы і сродкі Аб’яднаных Узброеных Сіл НАТА колькасцю да 5 тысяч чалавек. Да 20 тысяч натаўскіх салдат засяроджана ў Польшчы і краінах Балтыі.

Звяртаюся да старэйшых. Успомніце, нас пасля Другой сусветнай, Вялікай Айчыннай вайны яны, кіраўнікі, эліта Еўропы, называлі акупантамі. А дыслакацыя ў Заходняй Еўропе на пастаяннай аснове больш за 60 з паловай тысячы вайскоўцаў Узброеных Сіл ЗША і больш за 30 тысяч натаўскіх салдат — гэта што?! Гэта не акупацыя. Гэта іншае. Якія палітычныя рашэнні будуць прымаць еўрапейскія лідары пад прыцэлам аўтаматаў амерыканскай групоўкі? Я тут напісаў: пытанне да роздуму. Гэта не пытанне да роздуму. Мы ж ужо бачым, якія яны рашэнні прымаюць і наколькі яны самастойныя.

А самі Злучаныя Штаты? Яны паскоранымі тэмпамі мадэрнізуюць сваю тактычную ядзерную зброю, якая захоўваецца на авіябазах Бельгіі, ФРГ, Італіі, Турцыі, Нідэрландаў. Тактычную. У ваеннай тэрміналогіі гэта называецца «ўдарна-наступальныя магчымасці». Ну, калі дойдзе да стратэгічнай, планета знікне. А ім жа хочацца жыць і кіраваць, як раней, планетай. Таму тактычная.

Ударна-наступальныя кампаненты. Не абарончыя. Дык якія да нас тады пытанні? Што так узбудзіліся, калі мы размясцілі аналагічную па функцыянале зброю на сваіх базах?

Латышы, вядома, дзіўныя. Небагатая ж краіна. Пенсіянеры ледзь канцы з канцамі зводзяць, моладзь бяжыць у пошуках лепшага жыцця. Але на фоне істэрыі вакол пагрозы ядзернай вайны, пра якую ўсе гавораць, трацяць шалёныя грошы на будаўніцтва бетонных блокаў і металічных загарод у пагранічнай паласе. Па прыкладзе Польшчы. Агульны бюджэт названых работ на агароджы складзе каля 300 мільёнаў еўра. Дарэчы, пад шумок у такіх выпадках немалыя сумы асядаюць у кішэнях высокапастаўленых асоб. Мы ўжо бачым гучныя выкрыцці і адстаўкі. Так што я тут нічога не выдумляю.

Зразумела адно: нас вельмі хочуць уцягнуць у вайну. Як ніхто іншы, і я, як галоўнакамандуючы, і нашы ваенныя, спецслужбы гэта бачаць. Пакуль яны нас правакуюць, рыюць акопы, мадэрнізуюць ваенную інфраструктуру, узбраенне. Я ўжо казаў: мы па іншы бок граніцы, тут, будуем мірнае жыццё. Сцены не ўзводзім. Акопы не капаем. Але наша міралюбнасць — не пацыфізм. Я папрашу не блытаць. Па меры росту пагроз будзем прымаць сіметрычныя меры і нарошчваць баявую моц.

І, звяртаючыся да іх, хацеў бы папрасіць: вы не штурхайце нас да асіметрычных мер. Мы павінны быць моцнымі, каб ніхто не адважваўся паставіць нас на калені, як было часта ў нашай гісторыі. Каб нас як футбольны мяч ад варот да варот больш не кідалі: то ў адзін бок, то ў іншы. Мы ні ў кога не просім зямлі, мы ні ў кога нічога не патрабуем. Мы хочам жыць на сваёй зямлі. Наш народ беларускі выпакутаваў гэтае права, і мы яго аддаць нікому не дазволім.

(Апладысменты)

Але пра гэта, паважаныя дэлегаты і запрошаныя, мы пагаворым больш прадметна заўтра, калі будзем абмяркоўваць новыя Канцэпцыю нацыянальнай бяспекі і Ваенную дактрыну. А на фоне ваеннага спектакля на граніцы з Беларуссю (таксама больш падрабязна раскажу заўтра) давайце сумленна адкажам сабе на пытанне: ці ёсць сёння рэальная карысць ад падкантрольных Захаду наднацыянальных структур, якія, як грыбы, разрасліся па ўсім свеце?

Міжнароднае права, АБСЕ, Арганізацыя аб’яднаных нацый, Сусветная арганізацыя аховы здароўя і іншыя не змаглі прадухіліць ніводнага крывавага канфлікту. А іх галоўная задача ў гэтым. Еўрапейскі фонд міру наогул выдзяляе сродкі на вайну ва Украіне. Удумайцеся: не хапае грошай — фонд міру спансіруе забойства людзей. І, як толькі наш Фонд міру, кіраўніцтва яго, паехала ва Украіну, каб дапамагчы дзеткам, неадкладна выкінулі са сваёй кагорты, са сваёй групы. Ну Гасподзь з вамі. Мы перажывём.

Якія рэальныя вынікі дасягнуты падчас правядзення буйных міжнародных форумаў — Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы, саміту «Вялікай дваццаткі», Сусветнага эканамічнага форуму ў Давосе, Кліматычнай канферэнцыі ААН? Здавалася б, цікава ж запрасіць прадстаўнікоў розных пунктаў гледжання, як гэтым выхваляліся на Мюнхенскай канферэнцыі. Ну, запрасіце вы расіян, беларусаў. Мы з Пуціным прыедзем, раскажам, чаго хочам. Як мы хочам ваяваць супраць Еўропы. Не. Ім гэтае меркаванне не трэба.

Эксперты ўсіх масцей гавораць аб ангажаванасці гэтых структур Захадам, менш радыкальныя называюць іх «заложнікамі геапалітычнага супрацьборства». А якая, па сутнасці, розніца — ідэйныя яны глабалісты або «заложнікі»?

Паглядзіце: сітуацыя ж склалася абсурдная. Пагрозы бяспецы ледзь не кожны дзень памнажаюцца, а міратворчая місія міжнародных структур страчваецца. Гэта нармальна для тых, хто пойдзе на ўсё, каб не дапусціць еўразійскага цывілізаванага развіцця. Усё гэта схавана за шырму балбатні. Зусім нядаўні форум па абароне ад гразі планеты, памятаеце (Сусветны саміт па барацьбе са змяненнем клімату ў Дубаі. — Заўв. рэд.). Шырока асвятлялі ў СМІ. Я браў удзел. Мяне абурала і злавала тое, што на трыбуну па чарзе выходзілі амерыканцы, англічане (кароль прыехаў) і вучылі нас, як жыць, як ад цемры абараніць сонца. Вельмі проста. Тады я выступаў, кажу, ну, абараніце простым метадам: спыніцеся ваяваць — і выкіды паменшацца ў разы. А грошы адпраўце тым, хто сёння гаруе і пакутуе. Вось за гэтай балбатнёй яны разлічваюць, што мы не бачым сутнасці.

Вы ўявіце, што будзе з англасаксонскай гегемоніяй, калі ўсю гэту велізарную прастору ад Лісабона да Пекіна звяжа новы Шаўковы шлях?

А што будзе з Еўрасаюзам, грамадзяне якога ўбачаць, што развівацца і жыць у дастатку можна, не гандлюючы сваім суверэнітэтам, не здраджваючы нацыянальным інтарэсам і не забіваючы людзей.

І, як бы амерыканцы ні патрабавалі ад сваіх васалаў, яны па чарзе едуць у Кітай да Сі Цзіньпіна. Гэта пра што гаворыць? Гэта сведчыць аб тым, што дурні дурнямі, а глядзяць далёка. Яны разумеюць, што Кітай не спыніць. І шмат што будзе ў будучыні залежаць ад Кітая.

У прынцыпе, многія пачалі разумець. Польшча ўжо паспрабавала ўзняць пытанне аб прыярытэце нацыянальнага права ў адносінах да права Еўрапейскага саюза. І былі хутка пастаўлены на месца. Але тэма будзе набіраць абароты. Яна не разыдзецца. Не знікне.

Венгрыя робіць, ведаеце якія, заявы. А што значаць акты непадпарадкавання Францыі? Таксама спроба выбіцца з масы паслухмяных краін, хоць неяк заявіць аб сабе.

Міжнародныя пагадненні, інтэграцыйныя саюзы патрэбны. Але такія, якія будуць паважаць нацыянальныя суверэнітэты, выбудоўваць узаемадзеянне ўдзельнікаў праз дыялог, кансэнсус, пошук кампрамісаў. Бяспека павінна быць роўнай і агульнай для ўсіх краін планеты.

Згодны з экспертамі, якія сцвярджаюць, што сістэмы супрацоўніцтва і бяспекі можна і трэба будаваць у рамках кантынента — Вялікай Еўразіі.

Абсалютна ўпэўнены, што прыкладам мірнага і стваральнага парадку дня стануць правераныя гадамі нашы саюзніцкія адносіны з Расіяй. Я б нават сказаў, што Саюзу Расійскай Федэрацыі і Беларусі ўдалося апярэдзіць сённяшнія тэктанічныя зрухі ва ўсіх сферах. І цяпер менавіта наш час!

(Апладысменты)

Моцныя суверэнныя дзяржавы — моцны саюз. Вось формула поспеху любой інтэграцыі. Час падштурхнуў нас з расіянамі да вырашэння найважнейшай задачы. Мы маем намер дасягнуць тэхналагічнага суверэнітэту ў рамках Саюза, захоўваючы нацыянальныя інтарэсы. І мы ўпэўнена гэта робім і рухаемся да жаданага выніку.

Наша саюзнае будаўніцтва — узор саюза суверэнных народаў. І гэта мадэль мае шанцы на поспех і пашырэнне ўдзельнікаў. Падкрэсліваю: ніякага гвалту і ніякага паглынання!

(Апладысменты)

Такім жа сур’ёзным рэсурсным, гаспадарчым і транзітным патэнцыялам валодае Еўразійскі эканамічны саюз. Ён можа прэтэндаваць на тэхналагічнае і інтэлектуальнае лідарства ў рэгіёне.

Набірае вагу Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва, дзе мы ўжо летам будзем выступаць у статусе паўнапраўнага члена.

Каб мець уяўленне аб перспектывах дадзенай структуры, дастаткова паглядзець, колькі месца на карце свету займаюць дзяржавы-ўдзельніцы і назіральнікі. З такім размахам і не трэба быць ваенным блокам на ўзор НАТА, каб быць стрымлівальным элементам любой агрэсіі.

Ды і не ў маштабе сіла. ШАС — гэта размова на роўных. Усе, хто стаміўся ад гегемоніі Амерыкі, у тым ліку краіны Лацінскай Амерыкі, Глабальнага Поўдня, глядзяць на гэту структуру з павагай. А БРІКС — гэта ўжо іншая геаграфія і іншы маштаб уплыву на сусветны парадак дня.

Няма сумненняў: ШАС і БРІКС — прагрэсіўная сусветная большасць. Гэта выклік ідэалогіі глабальнай уніфікацыі. Месца Беларусі менавіта там, побач з народамі, якія прадстаўляюць розныя культуры, але аб’яднаныя імкненнем да міру і развіцця.

Тэма Глабальнага Поўдня, вядома, жахліва гучыць для Еўропы, якая старэе. Гуманітарны і міграцыйны крызіс, справакаваны барацьбой за ўплыў у рэгіёне, нарастае. Вы ведаеце, кім гэты крызіс справакаваны. Але і гэта няважна.

Эксперты прагназуюць сур’ёзныя змены і без таго безаблічнай агульнаеўрапейскай ідэнтычнасці пад націскам мігрантаў на працягу нейкіх 20 гадоў. Для Еўропы гэта катастрофа.

Няма ўжо часу строіць з сябе неакаланізатара, чапляцца за страчаны імідж белага ўладара. Ды і не ўладары вы ўжо! Нават на сваёй зямлі.

Грамадзянам Еўрасаюза зараз бы вярнуцца да традыцыйных каштоўнасцяў, пачаць дзяцей нараджаць, умацоўваць інстытут класічнай сям’і. Ім бы ўпісацца ў новыя прагрэсіўныя структуры ўзаемадзеяння з Усходам. Гэта наш агульны Еўразійскі кантынент.

Але куратарам з Вашынгтона больш падабаецца ідэя адпраўляць еўрапейскіх салдат ва Украіну. У авангардзе перспектывы стаіць, або першай на чарзе, Францыя. Як кажуць, без каментарыяў.

Надыходзіць час моцных. Не агрэсіўна моцных, а моцных духам.

Сапраўдная моц вымяраецца імкненнем станавіцца лепшым, рабіць свет лепшым, прымаць яго нацыянальную, канфесійную, ідэалагічную разнастайнасць, дапамагаць тым, хто слабейшы. Мы, беларусы, так разумеем сілу нацыі.

Якія мы, сучасныя беларусы, хто трэць стагоддзя цвёрда стаіць пад інфармацыйным, санкцыйным «агнём»? Безумоўна, развіваючыся ў сітуацыі пастаяннага ціску і агрэсіі, мы загартаваліся.

А ўвогуле, гістарычнае развіццё беларускага народа насуперак абставінам і ёсць той унікальны шлях, прычым даўжынёй у стагоддзі. Мы — нацыя моцная. Што павінны рабіць у першую чаргу, каб захаваць гэты статус? Усё проста: трэба станавіцца яшчэ мацнейшымі.

У аснове асноў — моцная эканоміка. Але і яна — наступства правільнага геапалітычнага выбару.

Памятаеце афарызм пра савецкае мінулае, які нарадзіўся на фоне разрухі 90-х? Тыя, хто апладзіраваў ліберальным рэформам, і ў нас таксама, ганіў савецкую сістэму, раптам сталі відушчымі і пачалі ўспамінаць: як добра мы дрэнна жылі. Каб не прыйшлося калі-небудзь сказаць гэтак жа аб нашым з вамі часе, параўноўваючы яго з якой-небудзь чарговай гуманітарнай катастрофай, давайце сапраўды прызнаем: мы ніколі яшчэ так не жылі добра, як сёння!

(Апладысменты ў зале.)

Вядома, маглі б і лепш. Але ў нас няма таго, што ёсць, напрыклад, у Эміратах і Расіі.

(Апладысменты ў зале.)

Прызнаем, каб не кідацца ў рэвалюцыйныя трансфармацыі. Не для гэтага трэць стагоддзя таму мы адводзілі народ ад прорвы. І адвялі.

Сёння рэальныя грашовыя даходы беларусаў у 10 разоў перавышаюць узровень сярэдзіны 1990-х. Я зараз буду называць лічбы не нашы, іх. Ведаю, якая будзе рэакцыя на гэты тэзіс. Некаторыя панапісваюць, што за 30 гадоў у 10 разоў — гэта не так ужо шмат. Але падкрэслю: рэальныя даходы, падмацаваныя рэальнымі магчымасцямі купляць, зберагаць, адпачываць.

Так, санкцыі рост стрымалі. Так, без іх, гэта значыць, у абдымку з тымі, хто іх увёў супраць нас, з Захадам і Амерыкай, быў шанц разбагацець. Але не ва ўсіх. Выключна ў лічаных беларусаў. Мы ж рабілі ўсё, каб не дапусціць расслаення грамадства, празмернага расслаення на бедных і багатых. Няхай не кожны гэта разумее, не ўсе прымаюць, але мы рабілі тое, што абяцалі народу. І мы гэта зрабілі! Як умелі і як маглі. І няхай пасля нас зробяць лепш іншыя!

Ведаючы, як ніхто іншы, геапалітычныя рызыкі, сувымяраючы нашы геаграфічныя, рэсурсныя магчымасці з тымі намаганнямі, якія мы разам прыклалі, я ганаруся нашымі дасягненнямі.

Дзякуй вам усім, хто ў 1990-я выводзіў краіну з крызісу, адводзячы яе ад прорвы.

(Апладысменты ў зале.)

Так, можна шмат расказваць аб тым, як у гады станаўлення суверэннай Беларусі мы харчаваліся бульбай і хлебам. Мяса і рыба былі святочнымі стравамі. Бананы і мандарыны ўвогуле бачылі раз на год. І тое не ўсе. А сёння?..

Фінансавыя магчымасці беларусаў (як кажуць эканамісты, пакупніцкая здольнасць даходаў) выраслі ў разы. Калі ласка, на прыкладах. Не нашы лічбы.

У сярэдзіне 1990-х даходу хапіла б прыкладна на 20 кілаграмаў ялавічыны ці свініны, калі б іх можна было дастаць. А сёння гэта больш за 100 кілаграмаў (рост у 4–5 разоў). Тады даступна было 13–14 кілаграмаў сыру ці сметанковага масла, калі дастанеш, сёння з лішкам не 13, а 46–48 кілаграмаў (рост больш як у 3 разы).

Гэты пералік невычэрпны.

Можна казаць пра тое, што яшчэ трэць стагоддзя назад сучасная бытавая тэхніка для нас была раскошай, на тэлевізар гадамі збіралі, на асабістым аўто ездзілі выключныя людзі, а сёння гэтыя «выключныя людзі» маюць машыны на розныя выпадкі жыцця: для прагулкі, на рыбалку, ну, і іншых мэт.

Дарэчы, у 90 годзе мінулага стагоддзя ў нашых грамадзян было ў карыстанні крыху больш за паўмільёна аўтамабіляў, а ў 2023 годзе, у мінулым, — звыш 3 мільёнаў (у пяць з паловай раза больш). Гэта значыць, на кожнага трэцяга жыхара краіны, уключаючы немаўлят, прыпадае аўтамабіль. Што важна: беларусы ўсё больш могуць сабе дазволіць і дазваляюць пакупку новай машыны. Ужо чэргі сталі.

А пры падтрымцы Кітайскай Народнай Рэспублікі, удумайцеся ў гэта, мы змаглі стварыць уласны легкавы аўтамабіль. У 2023 годзе выраблена і рэалізавана амаль 70 тысяч аўтамабіляў. І такія ж чэргі, і нарасхват гэтыя аўтамабілі, якія мы пастаўляем на экспарт. Хто б мог падумаць!

Успамінаючы 1990-я, можна таксама шмат казаць пра тое, як не хапала кваліфікаваных урачоў, педагогаў, навукоўцаў, якія рванулі на рынкі гандляваць, каб выжыць. Як трухлелі жыллё, школы, бальніцы і не будаваліся новыя. Мы і марыць аб гэтым тады не маглі.

А за перыяд з 1994 да 2022 года амаль у два разы павялічылася колькасць амбулаторна-паліклінічных арганізацый, і цяпер гэта 2660 устаноў.

У сферы аховы здароўя Беларусь займае адно з вядучых месцаў у свеце па даступнасці медыцынскіх паслуг для насельніцтва. Заява СААЗ. Яшчэ 10 гадоў таму перасадка органаў чалавека ў краіне была гістарычнай падзеяй, сёння гэта шырока распаўсюджанае бясплатнае для беларусаў медыцынскае ўмяшанне. Больш як паўтысячы такіх аперацый праводзім штогод не толькі ў сталіцы, але ўжо і ў абласных цэнтрах.

За тры дзесяцігоддзі мы дабіліся (без ілжывай сціпласці) неверагодных вынікаў у сакральнай тэме нараджэння немаўлят. Сусветная арганізацыя аховы здароўя. Можна па праве ганарыцца тым, што мы змаглі скараціць мацярынскую смяротнасць больш як у 6 разоў, гэта яны кажуць. Смяротнасць немаўлят — у пяць з паловай. І маем адны з самых нізкіх паказчыкаў у Еўропе і свеце.

А дзякуючы ЭКА толькі за апошнія 5 гадоў на свет з’явіліся больш за 4 тысячы маленькіх беларусаў.

За гэтымі сухімі лічбамі — сотні тысяч шчаслівых мацярынскіх сэрцаў і радасных усмешак немаўлят.

А для маладых і будучых мамачак адзначу, што Беларусь займае 20-ю пазіцыю ў рэйтынгу самых камфортных для мацярынства краін. На гэты камфорт мы працавалі па ўсіх кірунках: пачынаючы ад будаўніцтва ўстаноў дашкольнай і школьнай адукацыі, медыцынскіх, спартыўных, развіццёвых цэнтраў, заканчваючы распрацоўкай агульнаадукацыйных праграм.

Мы ўвялі ў эксплуатацыю 170 тысяч вучнёўскіх месцаў ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі, 55 тысяч месцаў — у дашкольных. За 30 гадоў дасягнулі амаль стапрацэнтнай забяспечанасці малышоў месцам у дзіцячым садку. У пачатку 1990-х толькі каля паловы дзетак ішлі ў першы клас з дзіцячага садка.

Вядома, я разумею, што для тых, хто не бачыў таго жыцця, ну, дапусцім 1990-х, хто нарадзіўся ў дабрабыце, такі экскурс у гісторыю не кранае. І гэта добра. Гэта значыць, што нам, старэйшаму пакаленню, ёсць што прадставіць маладому пакаленню ў год нашага 30-годдзя.

Мы не проста пераадолелі цяжкасці, якія зваліліся на нашы плечы. Мы зрабілі гэта хутка і якасна — так, што пакаленне 30 плюс сёння пераканана: беларусы заўсёды жылі дакладна так, як цяпер. Ды нам у радасць, што ў іх такое жыццё. Дзеля гэтага мы і працавалі.

І мне ў радасць ведаць, што беларусы могуць сабе дазволіць мець зберажэнні. Толькі ў банках, па даных на пачатак гэтага месяца, на рахунках насельніцтва захоўваецца без малога, гэтыя звесткі можна праверыць, 30 мільярдаў рублёў. У сярэднім гэта прыкладна па тысячы долараў на кожнага жыхара краіны. І дома, думаю, пад падушкай, як у народзе кажуць, схавана, як у нас гавораць, на чорны дзень. «Бедна» жывём.

Пры гэтым Беларусь з’яўляецца краінай з нізкім узроўнем сацыяльнага расслаення насельніцтва па даходах. Па маім глыбокім перакананні, менавіта так і павінна выглядаць цывілізаваная высокаразвітая краіна. Краіна роўных магчымасцяў.

Беларусь кардынальна змяніла свой сацыяльны статус. З групы краін з нізкім узроўнем чалавечага развіцця перамясцілася ў групу з вельмі высокім узроўнем, дзе ўпэўнена займае сваю пазіцыю ўжо больш за 10 гадоў. Удумайцеся: усяго за нейкія 30 гадоў мы гэта зрабілі.

Давайце сумленна. Аснова для развіцця ў нас ёсць. Мы забяспечылі макраэканамічную збалансаванасць, фінансавую стабільнасць, аднавілі дынаміку эканамічнага росту, нарасцілі вялікі экспартны патэнцыял.

У краіне ў поўнай меры вырашаны пытанні харчовай бяспекі. Узровень самазабяспечанасці Беларусі малаком і малочнымі прадуктамі складае звыш 260 працэнтаў. А што такое 260 працэнтаў? Гэта магчымасць накарміць дзве з паловай Беларусі.

Па іншых паказчыках — амаль паўтары Беларусі можам забяспечыць мясам і мясапрадуктамі.

Мы ўваходзім у пяцёрку лідараў сярод краін СНД па сярэднедушавой вытворчасці збожжа і агародніны.

А памятаеце, як мы ў 1990-я збожжа ў Чэхіі куплялі, каб накарміць людзей. І тыя нашчадкі збеглых, дакладней, іх бацькі, сцяной стаялі супраць і прасілі Чэхію не даваць нам збожжа. Цытую: «Хай яны там падохнуць». Але мы выжылі.

Больш за тое. Мы гатовы ўносіць свой важкі ўклад у забеспячэнне харчовай бяспекі ва ўсім свеце. За гэта, як вы ведаеце, выступае і Генеральны сакратар Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.

Мы значна прасунуліся ў пытаннях забеспячэння энергетычнай незалежнасці. Беларуская атамная станцыя — гэта наш моцны брэнд і наш суверэнітэт. І гэта якасць нашага жыцця, якая забяспечваецца развіццём электражылля, электратранспарту, скарачэннем выкідаў парніковых газаў на 7 мільёнаў тон. Лічба ўнушальная.

У галіне жыллёвай палітыкі, у прыватнасці ў пытаннях дапамогі ў будаўніцтве і набыцці жылля, мы захоўваем прыярытэт за сем’ямі з дзецьмі, у першую чаргу шматдзетнымі, жыхарамі малых гарадоў і пасёлкаў, сем’ямі, якія не маюць уласнага жылля, ваеннаслужачымі. Гэта практыка будзе працягнута. Амаль мільён сем’яў (мільён сем’яў!) палепшылі жыллё за гэтыя гады. Сотні тысяч кватэр пабудаваны з дзяржаўнай падтрымкай. Камфортныя і сучасныя.

І калі ў 1995 годзе ў добраўпарадкаваных кватэрах і дамах пражывала крыху больш як палова насельніцтва — сёння мы блізка падыходзім да стапрацэнтнага паказчыка (94). Рост у паўтара раза. Пры гэтым у сельскай мясцовасці паказчык павялічыўся не ў паўтара раза, а ўтрая. Па прадстаўленых мне даных, доля сем’яў, якія ўказалі на задаволенасць сваімі жыллёвымі ўмовамі, складае амаль 90 працэнтаў. Вы мае падыходы ведаеце. Лічба вельмі добрая, але павінна быць вышэйшай.

А нехта наогул пачаў жыць з размахам. І ў цэлым мы пабудавалі з вамі найпрыгажэйшыя гарады, мяняем глыбінку. Мадэрнізавалі і ўзвялі нямала спартыўных збудаванняў сусветнага класа. Сярод іх — Нацыянальны алімпійскі стадыён «Дынама», спартыўна-відовішчны комплекс «Мінск-Арэна» з веладромам і канькабежным стадыёнам, спарткомплексы «Чыжоўка-Арэна», «Стайкі», «Раўбічы», вяслярныя каналы ў Брэсце і Заслаўі.

Гэта інфраструктура дазволіла нам паспяхова правесці шматлікія чэмпіянаты свету і Еўропы, Другія Еўрапейскія гульні, а ў мінулым годзе — Другія Гульні Садружнасці.

Будаўніцтва многіх культурных аб’ектаў стала сапраўды народным. Мы разам будавалі Нацыянальную бібліятэку, новы будынак музея Вялікай Айчыннай вайны, разам будуем Рэспубліканскі маладзёжны патрыятычны цэнтр у Брэсцкай вобласці, мадэрнізавалі і перааснасцілі ўсе існуючыя аб’екты культуры. Пляцовак для выступлення нашых культурных работнікаў больш чым дастаткова. Ідзі і паказвай сваё майстэрства. А мы, калі вы нас зацікавіце, будзем прыходзіць і купляць вельмі дорага білеты, якія вы будзеце прадаваць. Так, як гэта робіць наш Вялікі тэатр, па-мойму.

Што важна: за тры дзесяцігоддзі мы амаль у два разы павялічылі працягласць дарог, пры гэтым у паўтара раза павялічыўся кіламетраж дарог з цвёрдым пакрыццём і на 1 студзеня 2024 года склаў амаль 80 тысяч кіламетраў. Мы звязалі хуткаснымі дарогамі сталіцу практычна з усімі абласнымі цэнтрамі. Траса Мінск — Полацк — Віцебск з’яўляецца завяршальным (праектам. — Заўв. рэд.). Думаю, у найбліжэйшыя гады мы гэта зробім, нават год. Усё гэта — наш агульны поспех.

Мы захавалі і прымножылі наш прамысловы патэнцыял. МАЗ, БЕЛАЗ, МТЗ, «Гомсельмаш», іншыя. Аб’ём прамысловай вытворчасці з сярэдзіны 1990-х да 2023 года павялічыўся ў чатыры разы.

Пішуць, што па суадносінах цана — якасць нашы суседзі параўноўваюць беларускі трактар МТЗ з безадмоўным аўтаматам Калашнікава. Дзякуй. Вельмі прыемна.

Дзякуючы сучасным нафтаперапрацоўчым прадпрыемствам у нас ёсць якаснае і даступнае паліва. А быў час, калі не ведалі, як заправіць і вывесці на палі ўборачную тэхніку.

Мы маем сур’ёзныя кампетэнцыі ў глыбокай дрэваперапрацоўцы. Выпускаючы прадукцыю з высокай дабаўленай вартасцю, сталі прыкметным канкурэнтам па цэлым спектры прадукцыі: ад запалак да мэблі і цэлюлозы. Ну таму супраць нас, і гэтага сектара найперш, Захад увёў санкцыі. Мы для іх — моцныя і непатрэбныя канкурэнты.

Прычым за час развіцця галіны, за гады незалежнасці мы павялічылі плошчу ляснога масіву амаль на мільён гектараў. Сёння лясы пакрываюць 40 працэнтаў тэрыторыі Беларусі. А памятаеце, колькі шуму рабілі нашы так званыя барацьбіты за экалогію?

Ну ці не космас усе нашы дасягненні? Так, мы касмічная дзяржава. Космас наш! І гэта не афарызм.

(Апладысменты.)

Палёт Марыны Васілеўскай для Беларусі не просты імідж, паказушны палёт. Гэта сімвалічны акорд. Гэта вяршыня, да якой мы ішлі з савецкіх часоў.

Мы шмат і эфектыўна працавалі на касмічныя праграмы, калі гісторыя засваення космасу яшчэ толькі пачыналася. Мы захавалі навуковыя калектывы ў гады суверэннага развіцця і значна прасунуліся наперад у касмічных тэхналогіях сёння. Мы запусцілі на арбіту першы беларускі касмічны апарат у 2012 годзе. Цяпер там тры нашы спадарожнікі.

Кампетэнцыі Беларусі ў гэтай сферы запатрабаваны іншымі краінамі. З Расіяй сумесна працуем над праектам па стварэнні новага беларуска-расійскага касмічнага апарата з дакладнасцю вышэй за папярэдні амаль на парадак.

Яшчэ адзін фактар. Калі (я пра гэта ўжо казаў) мы пачыналі будаваць атамную станцыю, я прасіў расіян, каб больш беларусаў там працавалі. Для чаго? Для таго, каб навучыцца і гэтым тэхналогіям. І мы навучыліся. Мы сёння з расіянамі па ўсім свеце, дзе яны захочуць, усюды, дзе яны будуюць атамныя блокі, мы з імі працуем разам. Гэта поспех інтэлектуальна развітой нацыі.

(Апладысменты.)

Гэта вынік таго, што мы зрабілі айчынную адукацыю па-сапраўднаму народным набыткам. Зрабілі яе якаснай і даступнай кожнаму. І кожны год, як вы памятаеце, мы на ўзроўні Прэзідэнта пастаянна вярталіся да пытанняў адукацыі. Для чаго? Каб кожнаму, дзе б ён ні жыў — у маленькай вёсачцы, у раённым цэнтры ці ў Мінску, — стварыць роўныя ўмовы для паступлення. Каб усе дзеткі — і механізатараў, і настаўнікаў, і ўрачоў, і кіраўнікоў — мелі роўныя ўмовы.

Невыпадкова расце колькасць замежных студэнтаў. Сёлета ў нас навучаюцца звыш 30 тысяч. Гэта ў тры разы больш, чым 15 гадоў таму.

І невыпадкова Беларусь стаіць у адным шэрагу з краінамі, якія дасягнулі высокага ўзроўню адукацыі.

Ну, і на заканчэнне: які сацыяльна-эканамічны дабрабыт можа быць, калі не гарантавана бяспека людзей? Я часта кажу: калі мы, нашы дзеці, нашы сем’і не могуць жыць спакойна, калі дзеткі не могуць выйсці на вуліцу, калі свішча і ўзрываецца, гудзе з усіх бакоў, калі паветраныя трывогі, сірэны раніцай, уначы, у любы час палохаюць дзяцей, — навошта ўсё гэта, пра што я казаў? Гэта нічога не варта. Калі няма нармальнай бяспекі для жыцця ў грамадстве.

(Апладысменты.)

Памятаеце, 1990-я. Калі, перасякаючы граніцу пад Смаленскам, амаль усе не даязджалі да граніцы пад Брэстам, накіроўваючыся ў Еўропу і назад. Таму ў 90-я мы жорстка і хутка разабраліся з бандытызмам. Чакаць не сталі.

Думаю, што тыя, хто з’ехаў сёння ў прагрэсіўную Еўропу і ў Амерыку, гэта дасягненне нашай бяспекі ацэньваюць па заслугах. Не толькі я, і вы таксама ведаеце, што там робіцца на вуліцах — мы бачым. Мы ж успрымаем сваю бяспеку як данасць. Ну і дзякуй богу.

Вельмі няпроста было, але мы зрабілі ўсё, каб вырас аўтарытэт абаронцы Айчыны. Памятаеце, у сярэдзіне 1990-х нашы ваенныя не тое што ў пагонах — ветэраны Айчыннай вайны з ордэнамі, медалямі баяліся выйсці на вуліцу. Але ж гэта было на вашых вачах. Палова, большая палова гэтай залы тое памятае.

Мы спынілі гэтыя настроі ў грамадстве. І зрабілі гэта ў многім дзякуючы развіццю нацыянальнай эканомікі, што дае магчымасць своечасова вырашаць у тым ліку пытанні сацыяльнай абароны людзей у пагонах.

Таму мы ўвесь час жывём, не задумваючыся аб тым, як у абстаноўцы эскалацыі і напружанасці забяспечваецца неабходны ўзровень ваеннай бяспекі нашай краіны. Думаю, заўтра вы гэта пачуеце і зразумееце, хто яшчэ не зразумеў.

А ён, гэты ўзровень, забяспечваецца гатоўнасцю нашай арміі да абароны, аховы нацыянальных інтарэсаў.

Тое, як функцыянуе дзяржаўная сістэма рэагавання на акты тэрарызму, дзейнасць тэрарыстычных арганізацый, незаконных узброеных фарміраванняў і масавыя беспарадкі, на шчасце, большасць з нас ведае толькі па фільмах. Словам, жывём мірна і спакойна. І, на наша шчасце, маладыя беларусы таксама ўпэўнены, што так было заўсёды.

Ды і тое, як змянілася крымінальная статыстыка, таксама не заўважылі. Знізіліся ўзровень злачыннасці, узровень крыміналізацыі грамадства. Амаль напалову (са 120 тысяч чалавек у 2004 годзе да 70 тысяч у 2023-м). 120 тысяч за 10 год да 70 тысяч. Пры тым, вы ж разумееце, што ў нас адносіны да правапарушальнікаў вельмі жорсткія.

Па нашых дарогах перамяшчацца стала больш бяспечна, як вам ні дзіўна гэта. У сем разоў скарацілася колькасць фактаў кіравання транспартнымі сродкамі ў стане ап’янення. Калі ў 2004 годзе іх было 79 тысяч, у 2023-м, як ні дзіўна — 11,5 тысячы. 79 і 11 тысяч. Але яшчэ п’яніц на дарогах хапае.

З 1990 да 2023 года практычна ў тры разы знізілася колькасць дарожна-транспартных здарэнняў. Хоць колькасць аўтамабіляў і тых, хто бяздумна сядзіць за рулём, павялічылася значна. Я ўжо казаў. У 2020 годзе Сусветная арганізацыя аховы здароўя паставіла Беларусь на 2-е месца ў свеце (пасля Ісландыі) сярод краін з найменшай аварыйнасцю.

Менш сталі гінуць людзі не толькі на дарогах, але і пры пажарах, на вадаёмах, вытворчасці. Не буду паглыбляцца ў статыстыку, бо за ўсімі лічбамі — лёсы нашых людзей.

Хацелася б дасягнуць ідэалу, які азначае адсутнасць такой статыстыкі ў прынцыпе. Але гэта ўтопія. А мы ўсё роўна павінны да яе імкнуцца, да гэтай утопіі.

Нам яшчэ шмат чаго трэба зрабіць.

У нас дастаткова падстаў для гонару. Будзе яшчэ больш. А работы ў нас яшчэ больш. Будзе самая жорсткая дысцыпліна — будзе і вынік! І калі мы не хочам сядзець у акопах, то павінны працаваць адказна. Кожны на сваім месцы. Шчыра. Напружана. Так, як умеем. Мы ўжо не адзін раз перасягнулі сябе ва ўсіх сферах. А ў Год якасці павінны зрабіць немагчымае.

Сёння, як ніколі, важна захаваць патэнцыял моцнага (адзінага) народа, моцнай і квітнеючай Беларусі (дзяржавы для народа) — у імя міру!

(Апладысменты.)

Гэты патэнцыял напрацоўваўся дзесяцігоддзямі. І не толькі намі. У яго ўкладзены каласальныя намаганні савецкага пакалення. У нас няма права падвесці ні сябе, ні тых, на чыіх плячах мы стваралі суверэнную дзяржаву.

Паважаныя дэлегаты!

Мы павінны быць моцнымі, каб захаваць мір у сваёй краіне, захаваць традыцыі, захаваць духоўны стрыжань.

Мы павінны быць моцнымі, каб мець магчымасць абараніць слабых, дапамагчы ўсім, хто мае патрэбу ў нашай дапамозе.

Мы павінны быць моцнымі, каб нас чулі на міжнароднай палітычнай арэне. І наш голас гучыць у свеце і будзе гучаць.

Мы разам прайшлі вельмі цікавы шлях да фарміравання сваёй нацыянальнай дэмакратыі — шэсць усебеларускіх народных сходаў, чатыры ўсенародныя рэферэндумы. Стварылі аснову грамадзянскай супольнасці — супольнасці моцнай і патрыятычнай.

Вядома, я разлічваю на наша агульнае імкненне да эканамічнага, навуковага, сацыяльнага, духоўнага і культурнага развіцця, якое складаецца з працы, інтэлекту, таленту і маральнай сілы кожнага.

У нашай Радзімы, акрамя нас, нікога няма. Толькі мы ведаем, якой павінна быць будучыня Беларусі, якой павінна быць наша краіна, як зрабіць яе мацнейшай. Толькі мы гэта ведаем і ніхто іншы!

Так, было цяжка. Але будзе не лягчэй. Але будзе цікава, бо мы выбралі моцную, суверэнную, незалежную, мірную Беларусь. І ў гэты складаны, супярэчлівы час трэба выстаяць! Мы павінны гэта зрабіць. Час выбраў нас!

(Апладысменты.)

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Такое рознае малако... Каму якое падыходзіць?

Такое рознае малако... Каму якое падыходзіць?

«Малако — паўнавартасны прадукт харчавання, а не напой, гэта важна ўлічваць».