Вы тут

Саюз пісьменнікаў Беларусі з нагоды стагоддзя беларускага кіно арганізаваў круглы стол


Сёлета беларускае кіно адзначае свой векавы юбілей. Саюз пісьменнікаў Беларусі з гэтай нагоды арганізаваў круглы стол у Доме літаратара, каб пагутарыць на тэму «Месца і роля экранізацый айчынных літаратурных твораў у беларускім кінематографе». Што перашкаджае больш шчыльнаму супрацоўніцтву кінематаграфістаў і літаратараў? У чым прычына таго, што сёння здымаецца мала фільмаў, якія заснаваны на сучасным літаратурным матэрыяле: пісьменнікі невыразна пішуць ці кінематаграфісты мала чытаюць? Якія крокі па збліжэнні мастацкага слова і экрана неабходна і можна зрабіць сёння? На гэтыя і іншыя пытанні паспрабавалі адказаць удзельнікі сустрэчы.


Яўгеній Арэндарэвіч, намеснік старшыні Беларускага саюза кінематаграфістаў:

— Пэўная работа ў нас ужо вядзецца. Зроблены вялікі крок — падпісалі пагадненне аб супрацоўніцтве паміж Саюзам пісьменнікаў Беларусі і Саюзам кінематаграфістаў. Мы працуем у шчыльным партнёрстве з Нацыянальнай кінастудыяй «Беларусьфільм», з Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь. У нас сфарміравалася добрая каманда прафесіяналаў, таму, мяркую, на працягу гэтага каляндарнага года выйдзем на пэўныя вынікі. Дзякуючы ідэі майго партнёра па даволі паспяховай кінавытворчай кампаніі «Белроскино» Аляксея Бязуглага мы экранізавалі твор Івана Пташнікава «Найдорф». 

Такім чынам нарадзіўся міні-серыял «Алёша», які выйшаў 9 мая 2020 года на адным з расійскіх тэлеканалаў. Цяпер таксама распрацоўваецца шэраг праектаў з беларускімі аўтарамі. Спадзяюся, што іх узаемадзеянне з кінематаграфістамі стане яшчэ больш актыўным. Ужо экранізуем адзін з раманаў Мікалая Чаргінца. 

Аляксей Бязуглы, прадзюсар «Белроскино»:

— Мы з радасцю адгукнуліся на ідэю Саюза пісьменнікаў Беларусі правесці такі круглы стол. Упэўнены, што прыйшлі тыя, каму найбольш цікава згаданая тэма, хто сапраўды гэтым жыве. Калі азірнуцца, то найбольш маштабныя і паспяховыя беларускія фільмы ствараліся на базе літаратурных твораў. Да сярэдзіны 90-х гадоў так і адбывалася па інерцыі. Але пасля пачаўся пошук новых фарматаў. У 2012 годзе з’явілася конкурсная сістэма, да якой патрэбна было адаптавацца, бо не заўжды тэма аб’яўляецца загадзя, каб быў час напісаць сцэнарый. Для поўнаметражнага фільма ён можа стварацца і каля года. Можна, канешне, хутчэй, але тады сцэнарый будзе горшы. Такім чынам, тыя, хто піша сур’ёзна, не паспявалі адгукнуцца ці неслі напісанае раней. Перакананы, што сённяшняя сустрэча дапаможа абазначыць нейкія праблемы. Так, мы не вырашым іх усе адразу, але пакладзём пачатак нашаму больш шырокаму супрацоўніцтву.

Крыстына Мельнікава, намеснік начальніка аддзела па кінематаграфіі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь:

— Сапраўды, сёння нам патрэбны якасны сцэнарый для таго, каб стварыць добры фільм. Сёлета мы аб’явілі конкурс сінопсісаў, які аказаўся вельмі папулярны. Паступіла звыш 200 заявак на розныя тэмы. Мы нават не чакалі столькі! Канешне, не ўсе заяўкі былі якасныя, але ёсць з чым працаваць далей. У другі этап выйдзе толькі частка работ. Па самых лепшых будуць стварацца фільмы на працягу найбліжэйшых гадоў. Яшчэ адзін з конкурсаў мы аб’яўлялі, бо патрэбны цікавы сцэнарый пра настаўнікаў. Зразумела, гэта не апошнія конкурсы. Неабходны фільмы і для сямейнага прагляду, і на патрыятычную тэму, і пра сучасных герояў Беларусі. Калі ў кагосьці ёсць цікавыя ідэі, прапаноўвайце. Мы чакаем новых імёнаў, маладых сцэнарыстаў са сваім поглядам. Беларускі кінематограф не стаіць на адным месцы, развіваецца. Мы будзем рады новым знаёмствам, новым сувязям, новым аўтарам і новым творчым праектам.

Сяргей Гіргель, рэжысёр, драматург, сцэнарыст, член Саюза пісьменнікаў Беларусі:

— Мела б сэнс агучыць нейкія момнаты, якія перашкаджаюць у нашым супрацоўніцтве. Не кожная заяўка на конкурс ператвараецца ў добры сцэнарый, а тым больш фільм. Мы ўжо шмат гадоў назіраем сітуацыю, калі аўтар прапаноўвае добрую літаратурную аснову, але з-за адсутнасці ў яго вопыту ўзаемадзеяння, няведання нюансаў вытворчасці фільма мы не можам нармальна наладзіць камунікацыю. Нам важна навучыцца вызначаць слабыя месцы ў працэсе яшчэ напачатку. Вельмі важны станоўчы вопыт. У беларускім кінематографе не хапае разумення, што такое паспяховы фільм. Толькі лянівы за апошнія 20 гадоў не пытаўся: «А дзе нармальнае беларускае кіно?» Возьмем, напрыклад, Кірыла Халецкага і яго «Кіношнікаў». Дзякуючы яму мы ўжо спадзяёмся на новую гэнерацыю маладых рэжысёраў. Але гэта не першы выпадак, калі новая хваля маладых таленавітых рэжысёраў прыходзіць, але потым яны кудысьці знікаюць. Трэба вызначыць, чаму так адбываецца. Вельмі хочацца, каб мы не баяліся шукаць слабыя месцы, каб сёння ў нас быў плюралізм меркаванняў. 

Тады сапраўды можна будзе стварыць тое кіно, якое дойдзе да сэрца гледача. 

Кірыл Халецкі, рэжысёр:

— Калі я збіраўся дэбютаваць у беларускім кіно, перш за ўсё вырашыў набыць кнігі айчынных аўтараў. Я сапраўды хацеў знайсці ў кнігарнях нешта цікавае, але не атрымалася. Не ўсе творы можна экранізаваць. Магу яшчэ абазначыць такую праблему: вялікая колькасць сцэнарыяў звальваецца на кінастудыі аднаму канкрэтнаму чалавеку — рэдактару, якому патрэбна з імі нешта рабіць. І толькі ў яго руках знаходзіцца лёс гэтых гісторый. Я як рэжысёр наогул не ведаю, колькі заявак прыходзіць, што там за жанры і г. д. Мне здаецца, нешта цікавае такім чынам можа згубіцца на этапе адбору. На жаль, мы не ведаем, што можна было экранізаваць. А яшчэ мне здаецца, што, калі Міністэрства культуры аб’яўляе чарговы конкурс з пэўнай тэмай, Саюз пісьменнікаў можа адразу правесці сваю нараду, выбраць найлепшае і прапанаваць, бо ў дадзены момант такога партфеля ў нас няма. Калі я толькі размеркаваўся на кінастудыю, узнікла пытанне, пра што здымаць кіно, мне давялося асвойваць справу драматурга і самастойна ствараць сцэнарый, зразумела, я наступаў на граблі і многа разоў нешта перапісваў. 

Крыстына Мельнікава:

— Кірыл добра абазначыў праблемы, якія ён бачыць як малады рэжысёр. Мне б не хацелася, каб на яго ўсе накідваліся, што ён не знайшоў для сябе нейкую беларускую кнігу. Ён сапраўды сказаў гэта шчыра, як адбывалася. Я пачула, пра што наогул казаў Кірыл. Магчыма, нам патрэбна перагаварыць з кіраўніцтвам нацыянальнай кінастудыі і неяк палепшыць механізм, каб існаваў цэлы аддзел, дзе будуць разглядацца сцэнарыі. Але ёсць яшчэ важны момант: мала знайсці сцэнарыста і добры сцэнарый — патрэбна, каб яшчэ адбылося паразуменне паміж сцэнарыстам і рэжысёрам. Калі яны будуць працаваць у кантакце, то ўсё атрымаецца. Дадам, што ў нас няма мэты проста зняць 5–10 стужак у год. Мы можам стварыць адзін фільм, але вельмі якасны, а не тыя 10, якія лягуць на паліцу. Мы робім усё магчымае, чакаем сцэнарыі ад людзей самых розных прафесій, самага рознага ўзросту.

Алена Турава, кінарэжысёр, сцэнарыст, член Саюза пісьменнікаў Беларусі:

— Кірыл вельмі правільна сказаў, што на нацыянальнай кінастудыі не павінна быць такая вялікая нагрузка на аднаго рэдактара. Ды і фактар суб’ектывізму ніхто не адмяняў, канешне. Патрэбна нейкая група, якая стане рэкамендаваць рэжысёрам штосьці цікавае, бо яны, зразумела, самі такі аб’ём таксама не адолеюць. А калі вяртацца да той тэмы, якой прысвечаны наш круглы стол, то я хачу нагадаць, што цяпер у нас на «Беларусьфільме» экранізуецца вядомы твор Уладзіміра Караткевіча «Чорны замак Альшанскі». У свой час творы Караткевіча, Адамовіча, Быкава былі хітамі літаратуры. Сёння іншы час, на сябе перацягнуў увагу інтэрнэт. Як казаў калісьці Караткевіч, трэба пісаць так, каб кнігу хацелі скрасці з бібліятэкі. Але важна разумець: кніга і сцэнарый — абсалютна розныя рэчы. Гэта я магу дакладна сказаць, бо сёння тут прадстаўляю і Саюз пісьменнікаў, і Саюз кінематаграфістаў. Чытаючы нейкі твор, мы можам атрымліваць асалоду ад апісання ў тэксце, ад прыгажосці «смачных» з пункту гледжання філалогіі слоў. Аднак у сцэнарыі больш дзеяння, гэта ўжо іншы ўзровень успрымання, там маюць значэнне нечаканыя павароты, драматургія. Таму тое, што часам цікава чытаць, у кіно зойме толькі некалькі хвілін. І наўрад ці з гэтага эцюда можна будзе штосьці вычапіць для экранізацыі. А калі казаць, як выбіраецца праект, ці падыходзіць ён, каб здымаць беларускае кіно, гэта не так проста. Акрамя нашых творчых амбіцый і добрага сцэнарыя абмяркоўваецца такі важны момант, як запатрабаванасць, ці пойдзе глядач на гэты фільм. Выключэнне — нацыянальнае кіно, якое важна зняць для нашай краіны, таксама як і дзіцячае, маладзёжнае.

Сяргей Трахімёнак, пісьменнік, доктар юрыдычных навук, прафесар:

— Хачу расказаць аб уласным вопыце супрацоўніцтва. Пару гадоў таму я некалькі сваіх сцэнарыяў адправіў у Міністэрства культуры. Адзін прайшоў спецыяльную камісію і трапіў у план нацыянальнай кінастудыі, а другі, які называўся «Апошняя ноч камбрыга Заслонава», не ўзялі, бо ён аказаўся даволі складаным і дарагім для рэалізацыі. 

Я паспрабаваў прайсціся па прыватных кінастудыях, нават звяртаўся на беларускую чыгунку, бо гэта іх герой, але ўсё зноў упіралася ў грошы. Магчыма, кагосьці гэты сцэнарый яшчэ зацікавіць.

Анатоль Матвіенка, кіраўнік Цэнтра падтрымкі літаратуры пры СПБ:

— Прывяду такі прыклад экранізацыі. Пісьменнік Анатоль Драздоў апублікаваў раман «Гаспадар дракона», пасля чаго з ім звязалася расійская кампанія, якая адразу выкупіла ў яго правы на экранізацыю. Гэта нармальная працэдура, бо ў сістэме кіно існуюць спецыялісты, якія адсочваюць, што папулярна, а што — не. Але не з кожным аўтарам так адбываецца. Мы нездарма тут сабраліся. Трэба прыдумаць нейкі механізм, які б мы рэкамендавалі нашым пісьменнікам. На жаль, у нас не ўсе, хто піша, могуць працаваць у кіно. Можа, толькі ў чалавек пяці з Саюза пісьменікаў ёсць такі вопыт. Некаторыя нават слова сінопсіс не чулі, таму нам патрэбна дапамагчы навучыць гэтаму, перакінуць тэхналагічны мост ад добра прыдуманага тэксту, але абсалютна неадаптаванага, да стварэння фільма. Я не магу адразу прапанаваць гатовыя рашэнні, але варта разумець, што хтосьці напіша 50 старонак, а ў кіно гэта зойме толькі некалькі хвілін. 

Людміла Перагудава, галоўны рэдактар часопіса «На экранах»:

— Усе мы памятаем, што спачатку было слова не толькі ў Бібліі, але і ў нашым кіно. На дзяржаўным узроўні ўзнімалася праблема добрых сцэнарыяў, але яна да гэтай пары не вырашана. Я хачу выказаць сваё захапленне тым, як на сябе цяпер амаль усю нагрузку па пошуку сцэнарыяў узяў адзін аддзел Міністэрства культуры. Гэтую работу павінна была б рабіць Нацыянальная кінастудыя «Беларусьфільм». На жаль, да гэтай пары няма тэматычнага плана. Калі хтосьці скажа, што гэта не сучасна, маўляў, перажыткі Савецкага Саюза, буду спрачацца. Тэматычны план вельмі неабходны для таго, каб мы маглі мець персанальную адказнасць і не ўспаміналі раптам, што надыходзіць нейкі важны юбілей. На маю думку, дзякуючы конкурсам сцэнарыяў Міністэрства культуры з’явілася некалькі новых імёнаў. Так, там ёсць плагіят, ёсць не ўсё, што можна выкарыстаць, але ёсць і цікавае. Я асабіста чытаю кожную работу, бо баюся нешта прагледзець. На асабістым вопыце ведаю, што такое пакуты сцэнарыста. Памятаю, як сама праходзіла мастацкі савет. Спачатку мне казалі, каб знайшла рэжысёра. А калі ён ужо быў, казалі, каб шукалі грошы. У выніку тэмы, якія маглі нашымі стаць даўно, ажыццявіліся на нейкім расійскім канале. Не хочацца разбірацца, чаму так адбылося тады. Давайце жыць сённяшнім днём! Паколькі мы знаходзімся ў Доме літаратара, хачу агучыць, што Саюз пісьменнікаў чамусьці наогул не прадстаўлены ў конкурсе, які праводзіць сёлета Міністэртсва культуры. Мне падаецца, што павінен быць асобны конкурс для нашых літаратараў. Я буду зноў настойваць на сваім: найлепшае ў беларускім кіно за сто гадоў яго існавання — менавіта экранізацыі. Гэта работы Турава, Пташука, Рубінчыка, Нікіфарава, Рыбарава, Зайцава... А яшчэ, на маю думку, не варта хапацца толькі за вялікія поўнаметражныя стужкі. Можна стварыць якасную маленькую анімацыю, як калісьці зрабілі да 70-годдзя вызвалення Беларусі «Лыжку для салдата» па творы Янкі Маўра. Няма маленькіх жанраў, ёсць вялікая літаратура. Мы цяпер шукаем новыя імёны. Але не варта забываць і класікаў. 

Я лічу, што патрэбны асобны конкурс экранізацый. Варта прапанаваць некалькі імёнаў, некалькі кніг для экранізацый на выбар таму ж Кірылу Халецкаму, які не знайшоў для сябе добрую кнігу. 

Сяргей Гіргель, рэжысёр, сцэнарыст, член Саюза пісьменнікаў Беларусі:

— Сёння ў нас ёсць гістарычны шанц стварыць сапраўдную калабарацыю Саюза пісьменнікаў з Саюзам кінематаграфістаў плюс Міністэрства культуры і нацыянальная кінастудыя. Калі ў нас будзе гульня ў аўтарытэты, што было, што ёсць, нічога не атрымаецца. Індустрыя цяпер працуе інакш, чым раней. На жаль, ужо нельга пісаць сэрцам. Сёння час сінтэтычнага мастацтва. Так, кіно павінна быць пра людзей і для людзей, але цяпер выкарыстоўваецца індустрыяльны падыход. Інакш мы толькі згубім час і не атрымаем добры вынік. Канешне, ніхто не кажа забыцца пра творчасць, але варта думаць пра паспяховае кіно. Прапаную менавіта такі тэрмін — не камерцыйнае, а менавіта паспяховае кіно. На жаль, крэдыт даверу з боку маладых рэжысёраў і сцэнарыстаў у нас мінімальны, таленавітых людзей скупляюць расійскія студыі. І маладым здаецца, што яны рэалізавалі сябе. Але праз пяць гадоў аказваецца, што яны нічога не зрабілі, а разменьваліся на нейкія дробязі, толькі распісвалі дыялогі, а глядач іх нават не ведае. Патрэбна прыдумаць нейкі механізм, каб наладзіць дыялог паміж пісьменнікамі, сцэнарыстамі, рэжысёрамі і Міністэрствам культуры, каб не згубіць новае пакаленне. І, канешне, было б добра ператварыць пісьменнікаў у сцэнарыстаў, калі ў іх ёсць такое жаданне. 

Алена Турава:

— Пісьменнік не абавязаны быць сцэнарыстам. Аднак літаратары могуць дапамагчы сцэнарыстам сваімі парадамі. Мне здаецца, што лепш за Саюз пісьменнікаў цяпер ніхто не ведае, што самае запатрабаванае і цікавае ў сучаснай літаратуры. Калі б нейкая група ўзяла на сябе гэтую работу — рэкамендаваць нам, напрыклад, раз на год пэўную колькасць твораў, з гэтага можна было б пачаць. Мы б пачыталі рэзюмэ і выбралі некалькі, якія можна экранізаваць. І такім чынам атрымаўся б нейкі партфель кінастудыі для далейшай работы.

Сяргей Гіргель:

— Наша задача, каб добрыя творы аказваліся на экране. А як мы гэта назавём — экранізацыя, адаптацыя — не так важна. Некаторыя праекты мёртвыя ўжо на этапе заяўкі, бо ў іх няма нейкага зерня, душы. Хачу зноў вярнуцца да таго, што ў нас ёсць якасная літаратура! Калі Кірыл Халецкі не знайшоў для сябе беларускую кнігу для экранізацыі, значыць, у той дзень ён не дабраўся да сваёй кнігі. Але яна ёсць! Старшыня Саюза пісьменнікаў Беларусі Алесь Карлюкевіч пры нашай сустрэчы падарыў мне некалькі цікавых кніг. Гэта добрая літаратура! Асабліва звярнуў бы вашу ўвагу на Алега Ждана і яго «Мужчынскае каханне». Гэта прыгоды рэпарцёра газеты, які закахаўся ў дзяўчыну. Мне гэты твор нагадаў Даўлатава. Гісторыя вельмі душэўная, але скончылася на самым цікавым месцы. Чаму б не паспрабаваць зрабіць працяг у кіно? З гэтым матэрыялам можна працаваць, бо тут ёсць персанажы. Рэкамендую твор для стварэння на нашым тэлебачанні серыяла пад назвай «Дарагая рэдакцыя». Чаму б не? Колькі прыгод у беларускіх журналістаў! Напрыклад, як маладых спецыялістаў размяркоўваюць, як яны робяць першыя крокі ў прафесіі, дадаць туды лінію кахання, штосьці крышачку крымінальнае. І вось вам цудоўны серыял. 

Крыстына Мельнікава:

— Сёння мы ўсе пытанні, канешне, не вырашым. Важна, што мы нарэшце сустрэліся і нагадалі пра самае важнае. Саюз пісьменнікаў і Саюз кінематаграфістаў былі створаны нездарма. Аб’яднанні для таго і існуюць, каб людзі разам нешта прыдумвалі і паляпшалі, дзяліліся сваімі думкамі, выпрацоўвалі нейкі алгарытм узаемадзеяння. На мой погляд, у нас яшчэ ёсць праблема пераемнасці пакаленняў. Мне здаецца, што цяпер не хапае яшчэ большай патрымкі маладых і таленавітых спецыялістаў. Ім патрэбны крэдыт даверу, нейкі час на станаўленне, бо без гэтага ніяк. Трэба браць над імі шэфства, дапамагаць, падказваць. Нават калі яны памыляюцца, гэта нармальна. Мяркую, што сённяшні круглы стол абазначыў шэраг праблем. Пераканана, што гэтая сустрэча не апошняя. Пэўныя крокі ўжо робяцца. Аднак нам патрэбны ініцыятыўныя людзі. Мы заўжды гатовы падтрымаць цікавыя пачынанні.

Ірына ПРЫМАК

Фота Кастуся ДРОБАВА

Выбар рэдакцыі

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Памяць

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Беларуская наступальная аперацыя пачалася 23 чэрвеня 1944 года.