Вы тут

Талін «правальваецца» ў галечу


Сацыяльна-эканамічная сітуацыя ў Эстоніі пагаршаецца хуткімі тэмпамі. Усё большая колькасць людзей у краіне знаходзіцца ў стане абсалютнай беднасці. Адна з галоўных прычын гэтага — значны рост кошту тавараў і паслуг, паведаміў Дэпартамент статыстыкі Эстоніі. За год колькасць людзей, якія жывуць у абсалютнай беднасці, павялічылася больш чым у 2,5 раза — з 18 да 48 тысяч. Такім чынам, эканамічны спад у гэтай прыбалтыйскай краіне стаў адным з найглыбейшых, а інфляцыя — адной з самых хуткіх у Еўрапейскім саюзе. Што ж адбываецца ў Эстоніі?


Горш за ўсіх

Сёлета ў трэцім квартале эканоміка Эстоніі скарацілася ў супастаўных цэнах на 3,9 працэнта ў гадавым вылічэнні, паведаміў «Інтэрфакс» са спасылкай на Дэпартамент статыстыкі краіны. Кіраўнік рабочай групы нацыянальных рахункаў у гэтым ведамстве Роберт Мюйрсеп адзначыў, што, нягледзячы на пэўнае запаволенне росту цэн, ажыўлення ў эканоміцы не назіраецца. У параўнанні з апублікаванай у кастрычніку экспрэс-ацэнкай, памер спаду быў значна перагледжаны ў бок пагаршэння. «Калі ў другім квартале ў эканоміцы з’явіліся некаторыя прыкметы ажыўлення (ВУП Эстоніі ў другім квартале ў гадавым вылічэнні ўпаў на 2,9 працэнта супраць 3,2 працэнта першым квартале — „Зв“.), то ў трэцім квартале спад паскорыўся да ўзроўню папярэдніх перыядаў. Зніжэнне працягнулася як у частцы дабаўленай вартасці, так і ў паступленні падаткаў», — адзначыў Мюйрсеп.

Найбольшы негатыўны ўплыў на эстонскую эканоміку ў трэцім квартале аказвалі транспарт і складская гаспадарка, паколькі там сітуацыя ў параўнанні з папярэднімі кварталамі пагоршылася яшчэ больш з прычыны цяжкасцяў у знешнім гандлі. «Амаль такія ж слабыя паказчыкі адзначаюцца ў апрацоўчай прамысловасці. Акрамя таго, значны адмоўны ўплыў аказалі галіны інфармацыі і сувязі, а таксама прафесійнай, навуковай і тэхнічнай дзейнасці. Абедзве галіны часта былі рухавікамі эканомікі Эстоніі. Адчувальнае зніжэнне таксама адзначана ў дабаўленай вартасці ў будаўніцтве», — заўважыў Мюйрсеп.

Прыватнае спажыванне эстонцаў у трэцім квартале зменшылася на 2,4 працэнта. Больш за ўсё знізіліся выдаткі спажыўцоў на адзенне і абутак. Акрамя таго, значна скараціліся выдаткі на добраўпарадкаванне дома і прадметы хатняга ўжытку, алкаголь і тытунь, а таксама на адпачынак і культуру.

У сваім апошнім восеньскім прагнозе Еўрапейская камісія (ЕК) прадракае Эстоніі 2,6-працэнтны эканамічны спад — найвялікшы ў Еўрапейскім саюзе. Паводле ацэнкі ЕК, эканоміка прыбалтыйскай краіны сёлета ўпадзе з-за прыватнага спажывання, змяншэння інвестыцый, пагаршэння становішча асноўных гандлёвых партнёраў, а таксама змяншэння запасаў. Еўрапейская камісія прагназуе 9,4-працэнтны рост цэн у гэтым годзе (адзін з самых высокіх у ЕС). На думку ЕК, дэфіцыт дзяржаўнага бюджэту сёлета павінен вырасці да 2,9 працэнта валавога ўнутранага прадукта. У цэлым дзяржаўны доўг Эстоніі павінен вырасці з 19,2 працэнта ВУП у гэтым годзе да 23,2 працэнта да 2025-га.

АЭСР таксама прагназуе спад эстонскай эканомікі на 2,6 працэнта (ранейшы прагноз — зніжэнне на 1,3 працэнта). Банкаўскія аналітыкі чакаюць глыбейшага эканамічнага крызісу, чым чакалася раней. Swedbank і SEB лічаць, што эстонскі ВУП у гэтым годзе знізіцца на 2,5 працэнта, Lumіnor — на 2 працэнта.

У крутым піке

Пагаршаюцца паказчыкі не толькі ВУП, але і знешняга гандлю. Паводле даных Дэпартамента статыстыкі, у верасні экспарт тавараў з Эстоніі скараціўся ў гадавым параўнанні на 24 працэнты (да 1,5 мільярда еўра), а імпарт — на 22 працэнты (да 1,7 мільярда еўра). Прычым падзенне экспарту і імпарту адзначалася на працягу ўсяго трэцяга квартала. Істотнае зніжэнне адзначана ў тавараабмене з дзяржавамі, якія не ўваходзяць у ЕС: экспарт у гэтыя краіны скараціўся на 41 працэнт, імпарт з іх — на 44 працэнты.

Узровень беспрацоўя павялічыўся да 7,6 працэнта (па стане на лістапад 2023-га), што складае звыш 50 тысяч чалавек, паведаміла ERR.

Як адзначыў кіраўнік аддзела маркетынгу партала па працаўладкаванні CV keskus Хенры Аувяэрт, колькасць вакансій на рынку працы Эстоніі ў параўнанні з мінулым годам скарацілася на 20-30 працэнтаў. Паводле даных Дэпартамента статыстыкі, узровень беспрацоўя бесперапынна расце. Па словах аналітыка ведамства Тэа Васільевай, прадпрыемствы ствараюць менш працоўных месцаў. Яна адзначыла, што рост колькасці беспрацоўных сведчыць аб тым, што эканоміка ў стане спаду.

Кіраўнік аддзела маркетынгу партала па працаўладкаванні Карла Одэр адзначыла, што прадпрыемствы зараз прыпынілі свае планы росту і перасталі актыўна набіраць персанал. Гэта азначае, што канкурэнцыя за працоўнае месца становіцца ўсё больш жорсткай. Сітуацыя ўскладняецца крызісам у будаўнічай галіне Фінляндыі. Справа ў тым, што ў гэтай сферы працуе шмат эстонскіх рабочых, якія вымушаны з’язджаць. Існуе вялікая імавернасць таго, што пасля вяртання дадому далёка не ўсе з іх змогуць працаўладкавацца.

На думку эканамічнага аналітыка банка LHV Хейда Вітсура, падмурак цяперашняга спаду эканомікі Эстоніі быў закладзены некалькі гадоў таму, і ў першым паўгоддзі 2024-га краіну чакае складаны «перыяд карэкцыі». «Было зразумела, што той рост цэн, які ў нас быў і які мы не здолелі прадухіліць, акажа разбуральнае ўздзеянне на эканоміку ў доўгатэрміновай перспектыве. І калі часам сітуацыя станавілася крыху лепшай, то варта адзначыць, што такія галіны, як апрацоўчая прамысловасць, будаўніцтва, заўсёды знаходзіліся ў вельмі складаным становішчы. Незалежна ад таго, што часам у гандлі ці нейкім іншым сектары справы паляпшаліся, цяжкасці ў апрацоўчай прамысловасці і рэальнай эканоміцы па-ранейшаму дамінуюць, і мы яшчэ не пераадолелі гэтыя наступствы. Так што цэны, энергетычныя праблемы — гэта тое, што працягне аказваць негатыўны ўплыў на эканоміку», — заўважыў Вітсур.

Паводле меркавання эксперта, у Эстоніі была магчымасць пазбегнуць такога рэзкага падзення эканомікі, але ёй не скарысталіся. «Мы сапраўды вельмі цесна звязаны з замежнымі партнёрамі, і, па меры таго як мы дазваляем усяму даражэць, наша канкурэнтаздольнасць зніжаецца на найважнейшых для нас рынках. А калі да гэтай цяжкай сітуацыі дадаць, што Эстонія стала даражэйшай, чым іншыя краіны, то праблема павялічваецца ўдвая», — адзначыў аналітык. Па яго меркаванні, «рэальная эканоміка больш не можа вярнуць заробкі на ранейшы ўзровень».

Даўгі — 370 мільёнаў еўра

Як лічыць галоўны эканаміст банка Lumіnor Лен Уускюла, такое рэзкае падзенне эканомікі зусім не дзіўнае. Ён адзначыў, што прамысловая вытворчасць згарнулася яшчэ мацней, пацярпеў і эстонскі экспарт на асноўных рынках. «Спынілася пятая частка вытворчасці, пакутуе транспартная сфера, паколькі сама перапрацоўчая прамысловасць менш вырабляе і экспартуе, а расійскі транзіт зніжаецца з кожным месяцам», — сказаў Уускюла. На яго думку, у першай палове наступнага года перамен да лепшага не адбудзецца.

Даследаванне банка SEB сведчыць аб тым, што пачуццё ўпэўненасці ў заўтрашнім дні буйных эстонскіх прадпрымальнікаў самае нізкае за апошняе дзесяцігоддзе. Толькі чвэрць з іх лічаць бізнес-асяроддзе ў краіне спрыяльным. Як адзначаюць аналітыкі, засмучае і той факт, што эстонскія прадпрымальнікі значна больш песімістычна глядзяць у будучыню, чым латвійскія ці літоўскія. Гэта прамое следства непрафесійных дзеянняў урада.

На думку эканамічнага аналітыка банка SEB Міхкеля Нестара, жыццё ў Эстоніі стала занадта дарагім. «Даныя сведчаць, што ў кастрычніку індэкс спажывецкіх цэн быў амаль на 5 працэнтаў вышэй, чым годам раней. У адрозненне ад многіх іншых краін, кастрычніцкі паказчык інфляцыі быў нават вышэйшы, чым у верасні, калі спажывецкія цэны ўзраслі на 4 працэнты ў гадавым вылічэнні», — адзначыў Нестар.

Усё больш эстонцаў улазяць у даўгі. Згодна з аналізам, праведзеным OU Kredііdіregіster і Aktіva Fіnance Group, запазычанасць маюць 224 тысячы чалавек. Агульная сума павялічылася з 280 мільёнаў да 370 мільёнаў еўра. Сярэдняя сума доўгу за паўгода ўзрасла з 3600 да 4400 еўра, паведаміла Aktіva. Сярод людзей, якія адчуваюць цяжкасці з выплатамі, доля мужчын прыкладна 66 працэнтаў. Колькасць людзей, якія маюць даўгі, хутчэй за ўсё павялічваецца ва ўзроставай групе 18–25 гадоў.

Сацыяльны генацыд

Спад працягваецца амаль два гады, адзіная мэта рэфармістаў — прыняць да Калядаў законапраекты аб павышэнні падаткаў, заўважыў старшыня парламенцкай фракцыі цэнтрыстаў Танэль Кійк. «Цэнтрысцкая партыя не давярае цяперашняму ўраду, не давярае прэм’ер-міністру Каі Калас і яе палітыцы, якая заключаецца ў павышэнні падаткаў і іншых рашэннях, якія прывядуць да яшчэ большага збяднення насельніцтва. У сітуацыі, калі эканоміка падае, мы мусім знайсці магчымасць дапамагчы людзям і прадпрыемствам. Аднак дзяржава ўзяла курс у супрацьлеглым кірунку», — адзначыў Кійк.

Па яго словах, Цэнтрысцкая партыя сабрала 30 тысяч подпісаў пад петыцыяй за адстаўку кіраўніка ўрада. «Для людзей непрымальная палітыка, у выніку якой яны бяднеюць, прадпрыемствы банкруцяцца, паглыбляюцца эканамічны і дэмаграфічны крызісы, палітыка, якая не прапануе ніводнага рашэння, а, наадварот, робіць сітуацыю значна горшай, — заўважыў Кійк.

Парламентарый адзначыў, што павышэнне падатку з абароту, якое ўступіць у дзеянне ў пачатку 2024 года, ужо адбіваецца на людзях. «Амаль кожны дзень мы атрымліваем паведамленні аб падаражэнні паслуг і плацяжоў па крэдытах. Калі ўлічыць эканамічны спад, падаражанне жыцця і рост беспрацоўя, то зразумела, што самыя складаныя часы яшчэ наперадзе», — лічыць Кійк.

«Уся гэтая палітыка, якую ў нас чамусьці называюць ліберальнай, ужо прывяла Эстонію на мяжу сацыяльнай катастрофы, — заўважыў дэпутат Рыйгікогу Аляксандр Чаплыгін. — Колькасць грамадзян, якія пражываюць у беднасці, перавысіла 330 тысяч. Больш за палову сукупнай маёмасці эстонскіх хатніх гаспадарак засяродзілася ў руках усяго 5 працэнтаў сем’яў. Астатнія 95 працэнтаў сем’яў, як вы разумееце, змушаныя здавольвацца аб’едкамі з панскага стала. Як лічыць парламентарый, новыя падатковыя рашэнні ўрада яшчэ больш паглыбяць сацыяльную прорву, якая падзяляе грамадства: бедныя стануць яшчэ бяднейшымі, багатыя — багацейшымі. «Гэта можна назваць сацыяльным генацыдам, калі ўрад забівае сярэдні клас і ўганяе сотні тысяч чалавек у канчатковую галечу», — перакананы Аляксандр Чаплыгін.

Адстаўка прэм’ер-міністра Эстоніі Каі Калас магла б вырашыць палітычны крызіс у краіне. Такое меркаванне выказаў прэзідэнт рэспублікі Алар Карыс, паведаміла ERR. Ён таксама распавёў, што адстаўку дзейнага прэм’ера падтрымліваюць прадстаўнікі і лідары палітычных партый, у тым ліку і не апазіцыйных. У Эстоніі большая частка жыхароў выступае за адстаўку Каі Калас з пасады прэм’ера. Паводле даных апытання, праведзенага на гэтым тыдні сацыялагічнай службай Norstat, адстаўку лідара Партыі рэформаў Каі Калас з пасады прэм’ер-міністра падтрымлівае 71 працэнт жыхароў Эстоніі. У параўнанні з папярэднім апытаннем,праведзеным месяц таму, доля тых, хто падтрымлівае адстаўку цяперашняга кіраўніка ўрада, узрасла на тры працэнтныя пункты.

Стала вядома, што парламент Эстоніі прыняў дзяржаўны бюджэт на 2024 год з рэкорднымі выдаткамі на абарону, якія плануюцца ў памеры 3,2 працэнта ВУП. Аб гэтым паведаміла ТАСС са спасылкай на партал ERR. Перадаецца, што ў наступным годзе абаронны бюджэт упершыню перавысіць 3 працэнты ВУП. На гэтыя мэты мяркуецца накіраваць больш за 1,3 мільярда еўра. Як бачым, прыярытэты афіцыйнага Таліна разыходзяцца з патрэбамі простых людзей, якія ўжо даведзены да адчаю.

Пётр ДУНЬКО

Выбар рэдакцыі

Культура

Стасся Корсак: «Заставайцеся індывідуальнымі»

Стасся Корсак: «Заставайцеся індывідуальнымі»

Юная артыстка, якая арганічна падае сябе ў розных вобразах і жанрах. 

Жыллё

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Пра ўсе тонкасці правядзення капітальнага рамонту расказалі спецыялісты.