Вы тут

Інтэрнэт, вуліца, сям’я, педагог… Хто насамрэч выхоўвае маладое пакаленне?


Як заахвоціць «лічбавых» дзяцей у век спажывальніцтва да духоўнага самаразвіцця і маральнага самаўдасканалення? Як выхаваць любоў да Бацькаўшчыны, імкненне рабіць дабро і паляпшаць навакольны свет? Ці могуць педагогі канкурыраваць з гаджэтамі? Якія каштоўнасці фарміруюць цывілізацыю? Гэтыя і многія іншыя пытанні аказаліся ў цэнтры ўвагі ўдзельнікаў міжнароднай канферэнцыі «Духоўнае, грамадзянскае і патрыятычне выхаванне ў Саюзнай дзяржаве», арганізаванай Акадэміяй паслядыпломнай адукацыі ў вочна-дыстанцыйным фармаце.


У мерапрыемстве ўзялі ўдзел прадстаўнікі навуковай грамадскасці, кіраўнікі сістэмы адукацыі, педагагічныя работнікі ўстаноў вышэйшай, агульнай сярэдняй і дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі з Беларусі і Расіі — звыш 450 спецыялістаў. На канферэнцыю было даслана больш за 170 матэрыялаў, для ўдзелу ў ёй арганізавана звыш 350 кропак падключэння, што сведчыць аб актуальнасці ўзнятай тэмы для абодвух бакоў.

«Усё стала значна складаней....»

— У апошнія гады шэраг даследчыкаў кажа аб духоўнай дэзарыентацыі соцыума. Прыярытэты маладога пакалення, яго светаадчуванне змяніліся. Гэта звязваецца з цывілізацыйнымі, сацыякультурнымі, эканамічнымі і палітычнымі працэсамі, якія адбываюцца, трансфармацыяй каштоўнасных арыенціраў у грамадстве ў цэлым. Сучасны свет мае шэраг унутраных супярэчнасцей, якія аказваюць істотны ўплыў на духоўны стан моладзі, — разважае прафесар кафедры педагогікі і менеджменту адукацыі Акадэміі паслядыпломнай адукацыі, доктар педагагічных навук Галіна Нікалаенка. — Крытычным момантам, які вызначае складанасць сітуацыі, з’яўляецца глыбокі разрыў паміж тэхнічнымі магчымасцямі чалавека і яго маральным развіццём. Усё стала значна складаней, чым раней, чым у мінулым і пазамінулым стагоддзі. ХХІ стагоддзе дыктуе чалавецтву, якое сутыкнулася з пагрозай глабальнай катастрофы, гістарычную змену светапоглядных парадыгмаў у грамадскім развіцці, і ў першую чаргу гаворка ідзе пра парадыгму духоўнасці.

Выхаванне падрастаючага пакалення ў сучасных умовах — асабліва актуальная, адказная і надзвычай складаная задача. Прычым духоўна-маральнае, грамадзянскае і патрыятычнае выхаванне непарыўна звязаны паміж сабой і павінны быць арганізаваны ў сістэме адукацыі як цэласны працэс.

Асабістая свабода і сацыяльная адказнасць

— Засцерагчы маладое пакаленне ад знешняга ўплыву сёння вельмі складана. Але сфарміраваць «імунітэт» можна і трэба, — падкрэслівае дырэктар мінскай гімназіі № 1 імя Ф. Скарыны Наталля Бушная. — Агульнавядома, што чалавека выхоўваюць школа, сям’я і соцыум. Сённяшні соцыум для асобы, якая сталее, — гэта не толькі вуліца і двор, а яшчэ і гаджэт са шматлікімі дадаткамі, падпіскамі на каналы і ўсім тым, што прапануе сеціва. На дзяцей абвальваюцца плыні інфармацыі, абараніць ад якіх цалкам мы не можам, як і кантраляваць гэты працэс. Для таго каб соцыум з некіраванымі інфармацыйнымі патокамі і негатыўнымі ўплывамі не перакрэсліў усё тое, чаму вучыць школа, неабходна аб’яднаць намаганні сям’і, школы і грамадства. Роля школы ў гэтым працэсе заключаецца ў аб’яднанні намаганняў усіх суб’ектаў выхавання.

«Падзеі апошніх гадоў паказалі, што недахоп ведаў пра сацыяльную рэчаіснасць, пра дасягненні грамадства суправаджаецца размываннем у маладога пакалення культурных каштоўнасцяў, разбалансаваным разуменнем асабістай свабоды і сацыяльнай адказнасці. Сёння сям’я адчувае няпросты ўплыў з боку розных знешніх фактараў турбулентнага свету. Сям’я, як вядома, з’яўляецца першаснай і найважнейшай формай сацыялізацыі чалавека, захавання і трансляцыі каштоўнасных прыярытэтаў, якія адлюстроўваюць традыцыі, гісторыю, культуру грамадства. Умацаванне інстытута сям’і, яе здольнасці да самазахавання на аснове ўстойлівых маральных сувязяў, якія дазваляюць маладому пакаленню выпрацоўваць і рэалізоўваць жыццёвыя планы, — адна з найважнейшых задач патрыятычнага выхавання», — лічыць Наталля Бушная.

Сёння, па яе словах, беларускія школы атрымалі магутны метадычны інструмент выхавання — факультатыўны курс «Асновы духоўнай маральнасці і патрыятызму». Глыбіня паняцця прыгажосці і гармоніі свету разглядаюцца ў ім праз прызму прыгажосці прыроды, чалавека і яго душы, прыгажосці слова, думак, творчасці, чалавечых учынкаў і адносін. А дабрадзейнасць як «дабрыня, якая ўвайшла ў звычку», раскрываецца праз такія важныя асабовыя якасці, як вера, надзея, каханне, развага, устрыманасць, працавітасць. Гэта не можа не прыцягваць дзяцей.

На думку Наталлі Бушной, сёння недастаткова быць творцам — неабходна навучыцца працаваць у камандзе. Таму адной з найважнейшых выхаваўчых задач сучаснай школы становіцца развіццё ў вучняў здольнасці творча працаваць у калектыве. Творчасць — не проста стварэнне арыгінальнага прадукту, а перш за ўсё арыентацыя на карыснасць і значнасць таго, што ты робіш, для соцыума і грамадства. Сацыяльная згуртаванасць, якая фарміруецца ў працэсе калектыўнай творчай справы, накіравана на фарміраванне сацыяльнай адказнасці. Актуальнымі формамі такой актыўнасці выступаюць не аднаасобныя конкурсы, а такія, дзе патрабуюцца калектыўныя намаганні. Дасягненне мэты адбываецца ў прасторы ўзаемадзеяння з інтарэсамі іншых людзей і калектыву ў цэлым.

— Расія і Беларусь перажываюць няпростыя часы, таму ў рамках Саюзнай дзяржавы важна выпрацаваць агульныя падыходы да выхавання падрастаючага пакалення, наладзіць бесперапынны дыялог. І ў нас ёсць пляцоўка для такога дыялогу, якая актыўна працуе ўжо два гады, — гэта Асацыяцыя школ Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь. Знамянальна, што адным з шасці напрамкаў дзейнасці асацыяцыі выступае духоўна-маральнае выхаванне. Нам удалося не толькі абмяняцца вопытам, але і арганізаваць шэраг сумесных падзей, рэалізаваць некалькі праектаў у рамках праваслаўнага календара, — кажа Наталля Бушная. — Сёння не стаіць пытанне, хто павінен трансляваць маральныя арыенціры і грамадзянскую пазіцыю, калі нашы дзеці бавяць вольны час не з добрай кнігай, а з гаджэтамі, калі яны арыентуюцца не на меркаванне дарослых, а на інфармацыю, якую знайшлі ў інтэрнэце. Безумоўна, усе разам, але вызначальная роля належыць педагогу. І нягледзячы на тое што перад сучасным настаўнікам стаіць шэраг самых розных задач, адной з найважнейшых з іх з’яўляецца задача асобаснага самаўдасканалення.

Лепш спрачацца, чым упусціць магчымасці…

— Добра, што паступова прыходзіць усведамленне — першую бітву за сэнсы мы прайгралі. Людзі нарэшце задумаліся аб выхаванні, ідэалогіі, аб сваім прызначэнні ў гэтым свеце як народа, — звярнуўся да ўдзельнікаў канферэнцыі старшыня Сінадальнага аддзела Беларускай праваслаўнай царквы па супрацоўніцтве са свецкімі ўстановамі адукацыі, кандыдат багаслоўя протаіерэй Фёдар Поўны. — Тут усплывае адвечнае пытанне: што рабіць? Вяртацца да сваіх каштоўнасцяў і выхоўваць новае пакаленне ў сваёй, спрадвечнай, традыцыі? Але ж грамадства забылася, што ёсць ісціна! Як паказвае досвед, кожны чалавек укладвае ў паняцці традыцыі, духоўнасці, маральнасці і патрыятызму сваё асабістае разуменне. Увесь свет уяўляе сабой цэльнасць, космас, арганізаваную адзіную прастору. І толькі чалавечы розум падзяліў яго на працэсы і вылучыў адукацыю і выхаванне ў асобны кірунак. Можа быць, метадычна гэта апраўдана, але для дзіцяці, падлетка няма розніцы, дзе яго навучаюць ці выхоўваюць — для яго гэта адно жыццё, яго дзяцінства, яго юнацкасць. У дзіцяці павінна быць суцэльная карціна свету, разуменне сябе ў гэтым свеце. Таму нам важна аб’яднаць тое, што мы некалі падзялілі.

— Навука патрабуе навуковасці ад любой гіпотэзы. Але і Царква можа патрабаваць багаслоўскай дакладнасці, калі ідуць развагі аб духоўнасці, — падкрэслівае Фёдар Поўны. — Як жа прыйсці да згоды? Бо зноў падзел працэсаў і аддзяленне інстытутаў адзін ад аднаго прыводзіць да таго, што лебедзь, рак і шчупак цягнуць у розныя бакі. Толькі ўжо не воз, а юнага чалавека расцягваюць на часткі.

Значыць, трэба за адным сталом збірацца ўсім зацікаўленым асобам: духавенству, настаўнікам, метадыстам, кіраўнікам устаноў, аддзелаў адукацыі, культуры і ідэалогіі. Кожнай са структур трэба мець магчымасць рэагаваць на выклікі часу аператыўна, а не пастфактум. Мы знаходзімся на стадыі, калі нараджаецца новае — Асветніцкія саветы. Іх стварэнне не прэрагатыва аднаго чалавека, павінна быць саборнае меркаванне. Асветніцкі савет — адна з найбольш эфектыўных формаў супрацоўніцтва царквы, дзяржавы і грамадскіх інстытутаў. Толькі ёсць адна абавязковая ўмова: трэба, каб у Асветніцкі савет уваходзілі неабыякавыя людзі. Лепш часам спрачацца, чым пасіўна глядзець на ўпушчаныя магчымасці, якія, дзякуючы незацікаўленасці, прасочваюцца скрозь пясок.

Усё, што тычыцца дзяцей, не можа быць пасіўным, нават з-за таго што самі дзеці — гэта вечны рухавік, гэта энергія маладосці і пазнання свету. Я жадаю ўсім унутранага агню, мноства ідэй, ініцыятыў, умення слухаць адзін аднаго і знаходзіць агульныя кропкі. Мы павінны быць разам, таму што ў адзінстве — сіла. І мы павінны нанава вучыцца быць разам: Расія і Беларусь, царква і дзяржава, настаўнікі і бацькі, дарослыя і дзеці. Менавіта так нараджаецца новая, моцная і жывая будучыня. Мы не маем права страціць душу і Ісціну...

Алег Дзячэнка, намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці, рэктар Акадэміі паслядыпломнай адукацыі:

— Сёння, ва ўмовах новых глабальных выклікаў, рызык і пагроз, патрэбу ў глыбокім вывучэнні маюць працэсы, якія адбываюцца ў духоўным жыцці нашага грамадства. Да таго ж і жыццё ставіць нямала пытанняў маральнага зместу, многія з якіх абмяркоўваліся ў ходзе работы міжнароднай канферэнцыі «Духоўна-маральнае, грамадзянскае і патрыятычнае выхаванне ў Саюзнай дзяржаве».

Тэма гэтая вельмі далікатная і патрабуе ўзважанага падыходу. Канцэптуальна мы выбудоўваем духоўны складнік жыцця грамадства на аснове нашых хрысціянскіх традыцый і маралі. Таму адна з надзённых задач — больш поўна раскрыць гуманістычны патэнцыял традыцыйных форм хрысціянства, якія ўвабралі ў сябе як агульначалавечыя маральныя каштоўнасці, так і нормы паводзін людзей і адносін паміж імі, якія народжаны беларускім народам у шматвяковай барацьбе за сваё выжыванне ў складаных умовах прыроднай і сацыяльнай рэчаіснасці, няпростага, заўважу, суіснавання з іншымі этнічнымі і рэлігійнымі супольнасцямі.

Па сваёй унутранай духоўнай прыродзе беларусы з’яўляюцца калектывістамі. Нормам нашай традыцыйнай маралі супярэчаць эгаізм, сябелюбства і своекарыслівасць. Мы цэнім насамрэч чалавечыя адносіны паміж людзьмі, узаемадапамогу, добразычлівасць, сумленнасць, прастату і сціпласць у асабістым і грамадскім жыцці. І моладзь неабходна вучыць гарманічна спалучаць асабістыя і грамадска-дзяржаўныя інтарэсы, з пазіцый нацыянальных інтарэсаў дакладна ацэньваць усе грамадскія з’явы, адстойваць ідэалы і духоўныя каштоўнасці нашага народа.

Другой найважнейшай задачай з’яўляецца фарміраванне ў кожнага чалавека глыбокай павагі да гісторыі сваёй краіны, да зямлі, дзе нарадзіўся і вырас, пачуцця гонару за гістарычныя здзяйсненні беларускай дзяржавы і асабістай адказнасці за сучаснае і будучае Айчыны. У сувязі з гэтым асаблівае значэнне набывае грамадзянскае і патрыятычнае выхаванне моладзі, фарміраванне гатоўнасці ўсімі сіламі абараняць суверэнітэт, незалежнасць і тэрытарыяльную цэласнасць Беларусі, а калі спатрэбіцца, то і аддаць сваё жыццё за яе.

Надзея НІКАЛАЕВА

Фота Лізаветы ГОЛАД

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Шалям засталося прыкласці зусім няшмат намаганняў, каб жаданая мэта была дасягнута.

Грамадства

Камандзір вядзе за сабой

Камандзір вядзе за сабой

Пяцікурснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Е. Полацкай быў удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны — 2023».

Моладзь

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Яе песні займаюць першыя радкі ў музычных чартах краіны, пастаянна гучаць на радыё і тэлебачанні.