Вы тут

Пра што пісалі беларускія пісьменнікі Аляксандру Аўчарэнку


Імя, асоба Аляксандра Іванавіча Аўчарэнкі былі добра вядомыя ўдзельнікам беларускага літаратурнага працэса ў 1960-1980-я гады. Нарадзіўся ён у студзені 1922 года ў Туркестанскай АССР у сяле Грыгор’еўка (цяпер тэрыторыя Кыргызскай Рэспублікі). Закончыў Маскоўскі педагагічны інстытут імя Н. К. Крупскай. Доктар філалагічных навук. Працаваў у Інстытуце сусветнай літаратуры. Загадваў сектарам Поўнага Збору твораў М. Горкага ў 1965 — 1988 гг. Вельмі шмат пісаў пра нацыянальныя літаратуры Савецкага Саюза. Відаць, ці не найболей — пра творчасць беларускіх празаікаў. Двума выданнямі (у 1971 і 1978 гг.) выйшла яго манаграфія «Сучасны беларускі раман». Шмат сіл і часу Аляксандр Іванавіч аддаў працы ў Савеце па беларускай літаратуры Саюза пісьменнікаў СССР. Усе гэтыя акалічнасці і накладвалі пячатку на стасункі Аляксандра Іванавіча з беларускімі пісьменнікамі, найперш — з вядомымі і сёння стваральнікамі беларускай прозы другой паловы XX стагоддзя. 


Фота: pixabay.com

Дочкі літаратуразнаўца — доктар філалагічных навук Вольга Аляксандраўна, спецыяліст па партугальскай і англійскай літаратуры, перакладчык, і Алена Аляксандраўна, журналіст-міжнароднік, беражліва захоўваюць творчую спадчыну, архіўныя матэрыялы, звязаныя з іх бацькам. Дзякуючы Вользе Аляксандраўне і Алене Аляксандраўне, удалося пазнаёміцца з лістамі беларускіх пісьменнікаў, адрасаванымі Аляксандру Аўчарэнка. Хто быў сярод яго карэспандэнтаў? Максім Танк, Іван Шамякін, Іван Мележ, Іван Навуменка, Іван Чыгрынаў, Анатоль Кудравец, Аркадзь Савелічаў... Зазірнём на рукапісныя і машынапісныя старонкі некаторых лістоў, якія ішлі з Мінска. 

Іван Пятровіч Шамякін: «Дарагі Аляксандр Іванавіч! Хутка я дакрочыў да сваіх 60. З сумам набліжаюся да юбілейных урачыстасцяў. Адна радасць — надзея на сустрэчу з сябрамі, з добрымі людзьмі. 

Буду шчаслівы бачыць цябе на вечары і за святочным сталом. Іван Шамякін». Відавочна, што на тыя самыя ўрачыстасці афіцыйна запрашае Аўчарэнку і кіраўнік пісьменніцкага Саюза Максім Танк (ліст яго датаваны 19 студзеня 1981 г.): "«Паважаны Аляксандр Іванавіч! 30 студзеня 1981 года народнаму пісьменніку Беларусі, дэпутатау Вярхоўнага Савета СССР, старшыні Вярхоўнага Савета БССР, члену-карэспандэнту Акадэміі навук БССР, лаўрэату Дзяржаўнай прэміі СССР і БССР Івану Пятровічу Шамякіну спаўняецца 60 гадоў. У гэты дзень у Беларускім дзяржаўным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы адбудзецца агульнагарадскі ўрачысты вечар, прысвечаны юбіляру. 

Рады будзем бачыць Вас на гэтай урачыстасці...» 

Ёсць і такі ліст ад народнага пісьменніка Беларусі Івана Шамякіна, але без даты..: «Дарагі Аляксандр Іванавіч! Ад усяго сэрца жадаю, каб год, у якім мы ўваходзім, быў для цябе плённым і шчаслівым. 

Мне званіла А. І. Часнакова, што ты зрабіў артыкул пра мой раман. Вялікі дзякуй! 

Але ў мяне яшчэ адна просьба (сквапны чалавек!): скажы, калі ласка, сваё важкае слова ў „Роман-газете“. Гусеў і Пацыенка <неразборл.> што парадуюць мяне выданнем да майго юбілея, бясследна зніклі і мне невядомы лёс майго дзіцяці. Іван Шамякін». Што да артыкула, то, пэўна, размова — пра артыкул Аляксандра Аўчарэнкі «Голас памяці» (надрукаваны 28 студзеня 1981 года ў «Литературной газете»). Публікацыя — як водгук на змешчаны ў «Дружбе народов» напрыканцы 1980 года раман Івана Шамякіна «Возьму твою боль». Гэты ж твор выйшаў і ў «Роман-газете», але крыху пазней. І ўсё ж — у юбілейны для беларускага пісьменніка год... А. Аўчарэнка пра творчасць Івана Шамякіна пісаў і ў манаграфіі «Сучасны беларускі раман», і ў пасляслоў’і да кнігі «Сэрца на далоні», якая выйшла ў перакладзе на рускую мову ў Маскве ў 1969 годзе. А яшчэ ў артыкуле «Сучасная беларуская проза» ў часопісе «Наш современник» — дванаццаты нумар за 1970 год. Тады ў полі зроку крытыка аказаўся раман «Снежныя зімы». 

Іван Навуменка звяртаўся да Аляксандра Аўчарэнкі ў той час, калі Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі рыхтаваў дзсяцітомны Збор твораў народнага пісьменніка Беларусі Івана Мележа. Сапраўды, у архіве маскоўскага даследчыка захоўвалася некаторая эпісталярыя ад Мележа. А яшчэ — кнігі з аўтографамі, агульны здымак. На фатаграфічнай выяве: Аўчарэнка, Мележ і Навуменка. На зваротным баку — цёплы і крышачку іранічны надпіс Івана Паўлавіча: «Аляксандр Іванавіч, бачыце, як засяроджана слухае Вас І. Мележ і як рашуча ён настроены. Пра што гаворыць гэты рашучы выгляд, чым ён „пагражае“? Вось загадка? 

На памяць пра сустрэчу ў Мінску. Да новых сустрэч! І. Мележ. 13. 10. 73. Мінск». З аўтографамі ў сямейным архіве Аўчарэнкаў — раман І. Мележа «Мінскі напрамак». 

Свае кнігі дарылі Аляксандру Аўчарэнка і Іван Чыгрынаў (мінскае выданне «Плачу перапёлкі» ў перакладзе на рускую мову; і кніга, і аўтограф — з 1975 года), і Анатоль Кудравец («Сачыненне на вольную тэму»: разам з кнігай Анатоль Паўлавіч адправіў кароткі лісток: «...Высылаю Вам даўно абяцаную кнігу. Выдавецкія валы так марудна ходзяць, а падагнаць іх не можа нават крытыка. Буду рады пачуць пра кнігу Ваша важкае слова. Усяго Вам найлепшага. Анатоль Кудравец. 5.06. 85 г.»

Лісты Івана Гаўрылавіча Чыгрынава болей разгорнутыя, у іх навідавоку — жаданне падзяліцца развагамі, перажываннямі... У снежні 1978 года аўтар раманаў «Апраўданне крыві» і «Плач перапёлкі» дасылае крытыку навагодняе віншаванне... Але паспявае сказаць у паштоўцы і пра тое, што «Я Вас доўга чакаў ў Амерыцы, меркаваў, разам выступім ва <неразборл.> універсітэце. Цяпер вось, пасля трохмесячнага знаходжання там, вярнуўся дахаты. Наноў прызвычайваюся да ўсяго ранейшага. Шкада толькі, што моцна паадстаў у пісанні. Увогуле пісьменніцкі час, так званы „чысты“, што называецца, сыходзіць у пясок і тады, калі рыхтуешся ехаць некуды, і тады, калі знаходзішся там, ну, адпаведна, і тады, калі вяртаешся аднекуль, а пасля абжываешся... Словам, наспеў час садзіцца за стол. 

У нас усе чакаюць Ваш артыкул у „Новом мире“ N 12.

А што з выступленнем у „Правде“? Вы ж збіраліся выступіць там з артыкулам…

Мы тут вылучылі Вас перад інстанцыямі на атрыманне звання заслужанага работніка культуры БССР...» 

З аднаго з лістоў вынікае, што А. Аўчарэнка чытаў беларускую прозу і ў арыгінале, на беларускай мове. У 1983 годзе «Маладосць» друкуе — у трох нумарах — раман Івана Чыгрынава «Свае і чужынцы». Беларускі празаік адпраўляе Аляксандру Іванавічу нумары «Маладосці»... І піша крытыку, якому давярае: «... Вы заўсёды чыталі мае раманы ў арыгінале, дык і цяпер вырашыў паслаць Вам часопісы... Будзе здароў’е (Чыгрынаў ведаў, што ў яго адрасата былі праблемы са зрокам. — К. Л.) і ахвота — прачытайце. 

Даўно я Вас не бачыў. Але вось у нас гавораць пра сумеснае пасяджэнне савета па беларускай літаратуры і савета па перакладх. Можа быць, да нас нават прыедзеце. Хаця, канешне ж, кожнаму правінцыялу хочацца ў Маскву. 

Я Вас абдымаю і кланяюся жонцы. Не хварэйце. Ваш Іван Чыгрынаў. 23. 3. 83 г. Мінск». 

У лютым 1986 года Іван Гаўрылавіч падрабязна піша пра падрыхтоўку да чарговага пісьменніцкага з’езда. І выказвае спадзяванне, што Аляксандр Іванавіч прыедзе ў Мінск... Напрыканцы заўважае: «Чытаю выступленні Алены Аляксандраўны ў „Комсомолке“. Перадавайце ёй прывітанне». Размова — пра дачку Аляксандра Іванавіча, на той час журналістку «Комсомольской правды» Алену Аўчарэнка. 

... Час паказвае, што для паўнавартаснага развіцця нацыянальнай літаратуры заўжды патрэбны шырокія стасункі, увага да здзейсненага з розных бакоў. Творчасць вядомых беларускіх літаратараў Івана Шамякіна, Івана Чыгрынава, Анатоля Кудраўца, Івана Мележа, іх паплечнікаў складвалася ва ўмовах, калі ад напісанага, надрукаванага быў розгалас. Ён складваўся з розных фарматаў. І савецкае, рускае літаратуразнаўства адыгрывала ў гэтым працэсе істотную ролю. 

Кастусь ЛЕШНІЦА

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі?