Вы тут

Яны малююць карціны, ствараюць музыку, пішуць раманы і... вучацца


Штучны інтэлект сёння выкарыстоўваецца ў розных галінах: рэкламе, прамысловасці, дызайне і нават медыцыне. Ён умее ствараць, размаўляць, прымаць рашэнні і даваць парады, а яшчэ здольны вучыцца і вельмі хутка ўдасканальвацца. Не дзіва, што некаторыя людзі пачынаюць непакоіцца, што з часам ён выцесніць патрэбу ў чалавеку ў пэўных сферах, і гэта сапраўды адбудзецца і ўжо адбываецца. Паўстанне машын нам пры гэтым пакуль не пагражае, але хто ведае... Глабальная і паўсюдная лічбавізацыя набірае абароты, а нейрасеткі ўжо выконваюць мноства функцый за чалавека. Што сёння ўмее штучны інтэлект (ШІ), якія прафесіі ён заменіць цалкам; як адрозніць творы, створаныя чат-ботам, ад таго, што зроблена чалавекам; чым пагражае людзям яго ўменне вучыцца? Пра гэтыя і іншыя аспекты сённяшніх лічбавых магчымасцяў і будучага развіцця нейрасетак расказаў Андрэй Цыган, эксперт па лічбавай трансфармацыі і штучным інтэлекце.


Кропка незвароту пераадолена

Эксперты сведчаць, што па-сапраўднаму ствараць можа толькі чалавек з яго 86 млрд нейронаў, якія дапамагаюць яму крэатывіць. Аднак на тое, што збіраецца зрабіць чалавек, можа паўплываць усё што заўгодна: нечаканы гук, раптоўнае святло, непрыемны пах... Усё гэта змяняе наша ўспрыманне наваколля і ўплывае на творчы працэс. Нейрасеткі, кіруе якімі, дарэчы, чалавек, выконваюць заданні, не абапіраючыся на эмоцыі, але ж іх трэба ўмець накіроўваць.

У аснове любой задачы, якую вырашаюць нейрасеткі, ляжыць унікальная ідэя, а выніку можна дасягнуць, толькі калі чалавек выбудуе арыгінальны лагічны ланцужок і правільна задасць тыя даныя, якія чалавеку неабходна атрымаць у выніку. Што і зрабілі ў кампаніі МТС, калі «папрасілі» нейрасетку прадставіць прадукцыю кампаніі ў выглядзе карцін. У выніку атрымалася цэлая выстаўка незвычайных і даволі прывабных малюнкаў.

— Штучны інтэлект сёння апрацоўвае каля 70 % зваротаў у кампанію і выкарыстоўваецца ў моўнай палітыцы, то-бок ён апрацоўвае ўсе размовы абанентаў з аператарамі і аналізуе, наколькі ў гутарцы былі вытрыманыя эмацыянальны складнік і праўдзівасць інфармацыі, — падзяліўся намеснік генеральнага дырэктара кампаніі МТС па камерцыйных пытаннях Мікалай Булаш. — Мы хочам, каб выкарыстанне тэхналогій з дапамогай нашых прадуктаў, а таксама сэрвісы і паслугі былі камфортнымі і карыснымі, таму з задавальненнем эксперыментуем са штучным інтэлектам. І створаныя арт-аб'екты — таксама частка гэтых памкненняў.

У лістападзе 2022-га ў віртуальнай прасторы з'явіўся ChatGPT — чат-бот са штучным інтэлектам, які можа не толькі гутарыць з суразмоўцам, даваць тлумачэнні і ствараць вершы, але і даваць парады, і нават спрачацца. І літаральна праз месяц спыніўся прыём кніг ад аўтараў фантастыкі, бо 99 % фантастычных кніг цалкам былі напісаны ChatGPT, і людзі пачалі прадаваць іх у інтэрнэце.

— Гэты чат-бот ужо ў сваёй чацвёртай версіі навучыўся здаваць прафесійныя іспыты па прафесіях юрыста, матэматыка, урача гэтак жа, а часам і лепш, чым людзі. Далей — больш, — упэўнены Андрэй Цыган. — Задачы 49 % работнікаў так ці інакш будуць звязаныя са штучным інтэлектам. 7 % бягучай сусветнай занятасці будзе заменена цалкам, а 63 % — дапоўнены (300 мільёнаў працоўных месцаў могуць падвергнуцца аўтаматызацыі). У найбліжэйшы час штучны розум дадасць 4 трлн долараў да сусветнага ВУП. Неў-
забаве ва ўсіх рэзюмэ замест радка «ўпэўнены карыстальнік ПК» будзе напісана «ўпэўнены карыстальнік ChatGPT».

На думку эксперта, людзі падзеляцца на дзве катэгорыі. Адны не захочуць карыстацца ChatGPT і будуць выконваць свае задачы прафесіяналаў, як і раней, а другія пераўтворацца ў дырыжораў, якія кіруюць ансамблем нейрасетак і пры гэтым выконваюць тыя ж самыя задачы ў дзясяткі разоў хутчэй. Кропка незвароту ўжо пераадолена, і трэба навучыцца разумець, як гэта працуе, а не спадзявацца, што яно неяк само сыдзе.

Формула задачы для нейрасеткі

Дык што ж такое штучны інтэлект; чым ён адрозніваецца ад машыннага навучання; якую ролю іграюць нейрасеткі? Штучны інтэлект — агульная навука, а цяпер — падраздзел навукі, які вывучае сістэмы, што могуць рэгуляваць паводзіны чалавека паступальна. Машыннае навучанне — адзін з яго падраздзелаў, які выбудоўвае алгарытмічныя праграмы, што ўмеюць саманавучацца і нешта рабіць, і адзін з відаў машыннага навучання — нейрасеткі. Яны досыць універсальныя, бо для іх не трэба ствараць асобныя алгарытмы для голасу, выявы, тэксту, але нейрасеткі не трэба выкарыстоўваць паўсюль.

— Для вырашэння так званых неінтэлектуальных задач існуюць зразумелы алгарытм і крокі па выкананні. І з такімі задачамі спраўляецца праграмаванне. Даніэль Канеман, нобелеўскі лаўрэат па эканоміцы, даследаваў, што ў мозгу чалавека існуе дзве сістэмы. Сістэма адзін адказвае за тыя рэчы, якія мы робім на аўтапілоце, хутка і не трацім на гэта энергіі, адна яна не ўмее працаваць, калі сутыкаецца з нечым незразумелым. Сістэма два — гэта наша мысленне, якое здольнае аналізаваць сітуацыю, але патрабуе ад чалавека шмат высілкаў (энергіі) на работу, і яна працуе марудна. Дык вось алгарытмічнае праграмаванне і вырашае задачы сістэмы два, за што заўжды плацяць больш, — расказаў эксперт. — А нейрасеткі навучыліся рашаць інтэлектуальныя задачы. Яны патрэбныя, каб паглядзець, што і як, зазірнуць у гісторыю і прыняць рашэнне. Яны фактычна карыстаюцца вопытам усяго чалавецтва, які захоўваецца ў базе сеціва, і на яго падставе рэалізоўваюць ідэю (задачу), якую ім ставіць чалавек.

Тым не менш нейрасеткі з'явіліся не летась. Больш за 50 гадоў таму былі першыя спробы ствараць штучныя нейроны і першыя машыны. Успомніць хоць бы тую ж гісторыю, калі суперкамп'ютар перамог Каспарава ў шахматы. Але ж тут можна было пралічыць аперацыі, а вось сапраўды сур'ёзным дасягненнем стала перамога на конкурсе фотаздымка, створанага нейрасеткай. А ў 2017-м кампанія Google паказала работу-трансформер, на якой сёння заснаваны ўсе нейрасеткі. Як інфармацыя апрацоўваецца ў іх, не скажа нават сам распрацоўшчык, бо яны самі навучаюцца, перабудоўваюцца і прыстасоўваюцца да бягучай сітуацыі.

— Любая задача для нейрасеткі даецца па формуле. Бяруцца зыходныя звесткі: малюнак, тэкст, музыка, іншы кампанент. Пасля ўказваецца, што чалавек хоча з гэтага атрымаць: музыку, відэа, кнігу. І вось пад гэта падбіраецца алгарытм машыннага навучання, — тлумачыць Андрэй Цыган. — Для выканання такой задачы ChatGPT-3,5 мае 175 мільярдаў параметраў.

Суразмоўца, творца, кансультант...

Штучны інтэлект у выглядзе ChatGPT чацвёртай версіі здольны ў любы час згенерыраваць адказ на пытанне карыстальніка. Ён можа прадказваць наступнае слова на падставе папярэдняга, і такіх слоў, звязаных думкай і сэнсам, ён здольны прадказваць тысячы, таму чат-бот і ўмее пісаць цэлыя кнігі. Каб толькі прачытаць усё, што знаходзіцца ў інтэрнэце, чалавеку спатрэбіцца 28 тысяч гадоў. Нейрасетцы трэба значна менш часу, каб ужо выканаць пастаўленую задачу на падставе гэтых звестак, і яна пры гэтым увесь час працягвае вучыцца.

— Нейрасетку папрасілі скласці спіс са 100 ядаў, і яна склала. У пераліку было 12 смяротных ядаў і тры — невядомыя навуцы, — агучыў эксперт. — Цяпер чат-бот давучваюць, што можна, а што — не. Яму тлумачаць, як зрабілі б людзі ў той ці іншай сітуацыі, каб выканаць простыя рэчы, напрыклад вынесці смецце. У нейрасеткі з'явілася пачуццё гумару і нават эмпатыя (суперажыванне). У сярэднім навучанне мадэлі доўжыцца восем месяцаў, і цяпер нейрасетка давучана толькі да 2021 года.

Штучны інтэлект, такім чынам, становіцца суразмоўцам, ён можа ствараць сапраўдныя сцэнарыі кіно (кожная вялікая кінастудыя сёння навучае свае нейрасеткі). Яго можна ўзяць з сабой на нараду, па выніках якой ён складзе алгарытм, як выконваць праект. Яго можна папрасіць стварыць музыку па нейкім фрагменце, і ён зробіць нешта падобнае, але ж сваё, і такім чынам не парушыць аўтарскія правы ўладальніка фрагмента. Ён можа быць бізнес-кансультантам з бязмежным цярпеннем, які здольны дапамагаць бясконца; медыцынскім кансультантам, які можа выказаць меркаванне, што з вамі, калі вы апішаце яму сімптомы; нават рэпетытарам і складальнікам казак. ChatGPT можна давучыць, дадаўшы яму звесткі пра сваю кампанію, каб ён дапамагаў яшчэ лепш.

— Усё, створанае нейрасеткай, павінна маркіравацца, каб было зразумела, што гэты кантэнт створаны штучным інтэлектам. Іншае пытанне — ці трэба карыстальніку ведаць пра гэта, — разважае эксперт. — Аднак на тэкстах і карцінках, якія ствараюцца ШІ, ёсць спецыяльныя дэтэктары, што ствараюцца па пэўным алгарытме, які можна ўбачыць і па ім адрозніць, што згенерыравана чалавекам, а што — не. Але, каб быць шчырым з карыстальнікам, трэба пазначаць, што створана штучным інтэлектам. З іншага боку, заказчык, пэўна, аддасць перавагу прадукту, які створаны ChatGPT або чалавекам у суаўтарстве з чат-ботам, калі ён будзе лепшым за той, што зрабіў спецыяліст з 20-гадовым стажам, але сам, і вынік будзе натуральна горшым. Так што невядома, ці будзе такая абавязковая мэта, — вызначаць, што створана нейрасеткай, а што — чалавекам.

ChatGPT пакуль не робіць нічога з таго, што не ўмее чалавек, аднак ён робіць гэта нашмат хутчэй. Праўда, калі задача будзе пастаўлена няправільна, то і зразумелага выніку таксама не атрымаецца, а фармуляваць свае жаданні і чаканні таксама трэба ўмець. Так што міф, што штучны інтэлект заменіць чалавека, пакуль не спраўдзіцца.

Аднак самі людзі перажываюць, што з часам штучны інтэлект зможа выцесніць 15 прафесій, сярод якіх фінансавыя аналітыкі, пісьменнікі і капірайтары, інтэрфэйс-дызайнеры, матэматыкі... Сам жа штучны інтэлект назваў 86 прафесій, людзей у якіх ён зможа замяніць.

— Навуковае і крытычнае мысленне абароніць чалавека ад «паўстання машын», — супакойвае Андрэй Цыган. — Штучны інтэлект будзе выкарыстоўвацца фактычна ў любой сферы, аднак гэта не азначае, што ён усё цалкам заменіць, але дапаўняць будзе практычна заўжды. Затое штучны інтэлект не зможа замяніць людзей рабочых прафесій.

Трэба, дарэчы, памятаць і пра тое, што скарыстацца ChatGPT могуць і злачынцы, якія з дапамогай тэхналогій змогуць падмануць, згенерыраваўшы голас і выяву іншага чалавека. Так што жыць у лічбавай будучыні (і рэальнасці) усё роўна трэба з розумам, а не кіравацца цалкам магчымасцямі, парадамі і дапамогай штучнага інтэлекту.

Эксперты прагназуюць з'яўленне агульнага штучнага інтэлекту, які для дасягнення пэўнай мэты сам умее ставіць сабе задачы без удзелу чалавека (памятаеце фільм «Тэрмінатар»?), у ліпені 2026-га, так што ў людзей ёсць тры гады, каб падрыхтавацца.

Ірына СІДАРОК

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі?