Вы тут

Нават сапсаваную родную купюру абмяняюць на новую


Памятаю, як у дзяцінстве мама казала, што грошы — вельмі брудны прадмет. Што абавязкова трэба мыць рукі пасля «зносін» з імі. За апошнія 30 гадоў грошы ў нас у краіне неаднаразова мяняліся, але ад гэтага чысцейшымі не сталі. Акрамя таго, аказалася, што грошы могуць пакрыцца цвіллю або ржой. А калі купюру банальна неспадзявана парвеш? Напрыклад, бабуля майго калегі па рабоце захоўвала валюту ў не зусім чыстым месцы, дзе яны пацямнелі. Вось мы і вырашылі разабрацца, як можна абмяняць сапсаваныя банкноты. Спецыялісты аднаго камерцыйнага банка патлумачылі нам, што можна зрабіць.


Нашы банкноты не самыя небяспечныя

У нашай краіне 5-рублёвая папера, магчыма, з'яўляецца самай распаўсюджанай і бруднай купюрай, якую вы калі-небудзь трымалі ў руках. Даследчыкі-эпідэміёлагі выявілі на іх 34 віды патагенных мікраарганізмаў, якія выклікаюць пнеўманію, менінгіт і шмат іншых непрыемных хвароб.

Аднак амерыканскія аднадоларавыя купюры яшчэ больш брудныя і «жывыя». Як устанавіла група навукоўцаў з універсітэта Нью-Ёрка, на гэтых банкнотах жыве амаль чатырыста відаў небяспечных мікраарганізмаў. Больш за ўсё — бактэрый, ад якіх узнікаюць вугрысты сып і іншыя запаленні скуры, мікраарганізмаў, асацыіраваных з вагінальным трактам, мікробаў з поласці рота і хваробатворных вірусаў. Але самыя густанаселеныя — бразільскія рэалы: на іх знайшлі больш за тры тысячы мікробных разнавіднасцяў.

Акрамя бактэрый, на грошах жывуць споры грыбоў і ўзбуджальнікі практычна ўсіх гельмінтозных захворванняў (прасцей кажучы, глісты). Часам сустракаюцца фрагменты ДНК хатніх жывёл і часціцы наркотыкаў. Па даных амерыканскіх таксіколагаў, амаль на 80 % дробных купюр ёсць сляды какаіну, трапляюцца таксама апіяты і амфетаміны.

Век іх нядоўгі

Тэрмін жыцця банкнот, як патлумачылі ў Нацыянальным банку Беларусі, у першую чаргу залежыць ад іх наміналу. Напрыклад, купюры наміналам 5—20 рублёў у сярэднім знаходзяцца ў абароце ад 6 месяцаў да 1 года, ад 50 да 100 рублёў — каля 3 гадоў. А вось банкноты коштам 200, а тым больш 500 рублёў працягнуць да 5 гадоў і больш. Такая вялікая разбежка тлумачыцца проста: чым драбнейшая купюра, тым часцей яе выкарыстоўваюць пры размене, тым хутчэй яна перамяшчаецца з кашалька ў кашалёк.

Мабыць, самай «жывучай» паперай з'яўляецца амерыканская валюта. Па звестках Федэральнай рэзервовай сістэмы ЗША, тэрмін службы аднадоларавай банкноты складае прыкладна 22 месяцы. 5 долараў «жывуць» 24 месяцы, 10 долараў — 18, 20 долараў — 25, 50 долараў — 55. Банкнота ў 100 долараў з'яўляецца «доўгажыхаром» і цыркулюе з рук у рукі 60 месяцаў.

Гэтую наяўнасць лепш не мыць

Як вядома, банкноты выраблены са спецыяльнай паперы, таму аднолькава баяцца як вільгаці, так і залішняга цяпла. Долары, напрыклад, складаюцца з ільняной ніткі (25 %) і баваўнянай (75 %). Калі вы пралілі некалькі кропель вады на гэтую купюру і адправілі яе ў пакет, будзьце гатовыя да таго, што на ёй утвараецца цвіль. А калі вы схавалі заначку за батарэяй? Грошы могуць перасушыцца і стаць ломкімі.

Спецыялісты адзначаюць, што некаторыя банкноты ўтрымліваюць металічныя ніткі, таму з-за захоўвання ў няўдалым месцы (дзе пастаянная волкасць) яны могуць пакрыцца плямамі ржы. Або папросту пачаць гніць. Захоўваеце грошы ў кнігах? Таксама не лепшы выбар спецыяльнага «памяшкання». Там з часам купюры могуць прыліпнуць да старонак кніг, і тады на іх аддрукуецца фарба. Натуральна, такую купюру могуць не прыняць.

Але самая рэальная і крыўдная праблема — памыць грошы. Нават калі такія банкноты «выжывуць» у працэсе мыцця, будуць пашкоджаны іх ахоўныя пласты, і ва ўльтрафіялеце такія грошы будуць выглядаць як падробленыя. З-за парушэння ахоўнага пласта пакутуюць і тыя купюры, па якіх прайшліся прасам. Так што лепш мяты варыянт, чым сапсаваны.

З вышэйпералічанага робім выснову. Калі мы не хочам убачыць на сваіх «крэўных» цвіль або заломы ад сухасці — захоўваеце іх у цёмным сухім памяшканні з умеранай вільготнасцю ў 40—60 %.

Беларускі рубель прымуць, нават калі ён «кульгавы»

Як тлумачаць спецыялісты, галоўнае, каб нашы банкноты не былі пашкоджаныя больш чым на 45 %. Так што, нават калі траціна купюры была адарваная, у вас ёсць усе шанцы абмяняць яе на новую па намінале без камісіі.

Таксама банкі прымуць купюры, злепленыя скотчам (толькі калі гэта часткі адной банкноты, з супадальным нумарам), пашкоджаныя агнём, вадой і хімікатамі, размаляваныя і працёртыя. Улічвайце, што ступень пашкоджання банкноты вызначаецца індывідуальна ў кожным канкрэтным выпадку.

Якія банкноты абмяняць не атрымаецца?

Аплаціць з дапамогай сапсаванай банкноты паслугі або абмяняць яе на новую можна толькі ў банку. Будзьце гатовыя да таго, што першапачаткова грошы правераць на сапраўднасць — гэта абавязковая працэдура. А ўжо пасля спецыялісты вызначаць плацежнасць. Паводле інструкцыі Нацбанка, прымаюцца:

  • зношаныя банкноты з пацёртасцямі, нязначнымі забруджваннямі;
  • купюры з надрывамі (у тым ліку злепленыя празрыстай ліпкай стужкай), невялікімі адтулінамі, праколамі, адарванымі кутамі і бакамі;
  • грошы, якія пацямнелі або змянілі афарбоўку, былі пашкоджаны агнём, вадой або хімікатамі (калі пашкоджанні дазволяць супрацоўнікам банка праверыць купюру на сапраўднасць);
  • банкноты, якія з-за ўздзеяння маглі стаць больш або менш стандартнага памеру;
  • купюры з вытворчымі дэфектамі.

Галоўнае, што трэба ўлічваць, — банкноты страчваюць сваю плацежнасць пры пашкоджанні 45 % плошчы. Напрыклад, ваша дзіця выпадкова разрэзала купюру наміналам у 50 беларускіх рублёў на некалькі частак. Калі вы зможаце скласці з кавалачкаў 55 % або больш ад цэлай банкноты, у вас усе шанцы абмяняць яе на новую.

Калі банкноты моцна пашкоджаныя, супрацоўнікі банка прызнаюць іх неплацежнымі і адбіраюць ва ўладальніка без кампенсацыі.

У замежнай купюры нават плямка — праблема

Замена пашкоджанай валюты — еўра, долараў ЗША, расійскіх рублёў і швейцарскіх франкаў — называецца інкасай замежнай валюты. Праверка і абмен такіх банкнот ажыццяўляецца за працэнт — ад 2 да 15 % ад наміналу.

Але апошнім часам большасць беларускіх банкаў не дае такую паслугу. Звязана гэта з немагчымасцю вяртання сапсаваных банкнот эмітэнту: Еўра — у Еўрапейскі цэнтрабанк, долары — на іншы кантынент. Пры гэтым варыянты яшчэ ёсць: адзін камерцыйны банк абменьвае дэфектныя швейцарскія франкі, долары і еўра з камісіяй у 15 % ад сумы.

Ступень плацежнасці замежных банкнот вызначаецца банкамі самастойна, і стандарты ў кожнага могуць адрознівацца. Таму, калі вам адмовілі ў адным банку, паспрабуйце прынесці пашкоджаныя купюры ў іншы.

Без праблем прымаюць валюту з нязначнымі дэфектамі, а таксама банкноты, якія можна лёгка ідэнтыфікаваць, — на іх захаваліся нумар, серыя, вадзяны знак і іншыя ахоўныя элементы. Калі грошы моцна пацярпелі (разарваныя, абпаленыя, зафарбаваныя, патрапаныя інтэнсіўным мыццём), абмяняць іх можна толькі з дапамогай працэдуры інкаса. Банк накіруе банкноты на экспертызу. Вынікі прыйдзецца пачакаць нейкі час. Калі банк пацвердзіць сапраўднасць і плацежнасць пашкоджанай замежнай купюры, яе можна замяніць на аналагічную або атрымаць кампенсацыю ў беларускіх рублях па дзеючым курсе за вылікам камісіі за паслугу.

Мяняем манеты на купюры

У банках Беларусі можна без камісіі абмяняць беларускія манеты на купюры. Не ўсюды ахвотна аказваюць такую паслугу, але, тым не менш, такая магчымасць ёсць.

Напрыклад, у Беларусбанку растлумачылі, што з гэтай мэтай можна звярнуцца ў любое аддзяленне банка па ўсёй краіне. У філіялах дзейнічае электронная чарга, дзе трэба выбраць аперацыю, атрымаць талончык і чакаць, калі вас абслужаць.

Паводле інфармацыі кантакт-цэнтра Ашчадбанка, у любым аддзяленні гэтага банка па ўсёй Беларусі таксама можна абмяняць беларускія манеты на купюры. Прычым камісія за такі абмен не спаганяецца.

Камісія спаганяецца банкамі толькі ў выпадку абмену замежных манет на замежныя купюры. Напрыклад, калі вы прывезлі з Італіі 100 еўра ў манетах, то размяняць манеты на купюру ў 100 еўра таксама можна ў любым аддзяленні банка, аднак за такі абмен спаганяецца камісія.

Неліквідныя манеты

Што ж рабіць, калі манеты раптам падрапаліся, зацерліся, пагнуліся або разламаліся?

Паводле спецыяльнай інструкцыі галоўнага банка краіны, гэты дакумент вызначае два тыпы манет — «плацежныя» і «неплацежныя». Першыя могуць не прыняць у краме, але павінны абмяняць у банку за грошы ці ў Нацбанку бясплатна. Такім чынам, якія манеты лічацца плацежнымі?

1. Манеты, якія маюць нязначныя пашкоджанні ў выглядзе:

  • дробных драпін, саскобаў металу, пацёртасцяў, кропкавых выбоін, задзірын;
  • агульнага пацямнення паверхняў, лакальных плям, адсутнасці бляску паверхняў.

2. Пашкоджаныя манеты, якія маюць:

  • змены першапачатковай формы і памераў (скрыўленыя, пляскатыя);
  • скажэнні малюнкаў і надпісаў (літарных і лічбавых), зробленыя староннімі прадметамі, напластаванні металаў, сплаваў, лакафарбавых матэрыялаў і іншых пакрыццяў;
  • сляды ўздзеяння высокіх тэмператур і агрэсіўных асяроддзяў (аплаўленне металу, уздуцце або адслаенне павярхоўнага пласта металу, расколіны, каразійныя разбурэнні металу);
  • дэфекты прадпрыемства-вытворцы.

Манеты з усімі вышэйпералічанымі дэфектамі, як патлумачылі ў Нацыянальным банку, можна абмяняць на новыя. Неплацежнымі будуць лічыцца манеткі, якія ўжо выведзены з абароту або не захавалі цэласнасць (падзеленыя на часткі, якія страцілі частку, якія маюць скразныя адтуліны). Іх на новыя абмяняць нельга.

Што рабіць, каб ваша багацце не сапсавалася?

Самы бяспечны варыянт — захоўваць грошы ў банку (натуральна, ва ўстанове, а не ў шкляной тары). Калі цяпер наяўныя вам не патрэбныя, банкаўская картка і дэпазіт для доўгіх зберажэнняў змогуць закрыць усе патрэбы.

А яшчэ сёння ўсе грошы можна падзяліць на дзве групы — наяўныя і безнаяўныя. З наяўнымі ўсё зразумела. Безнаяўныя грошы нельга пакратаць, яны не маюць формы — ні папяровай, ні ў выглядзе манет. Безнаяўныя грошы — грошы, якія існуюць толькі ў выглядзе запісаў на рахунках у банках. Чалавек, які мае права распараджацца гэтымі грашыма, называецца ўладальнікам рахунку.

Адным з інструментаў доступу ўладальніка да рахунку з'яўляецца банкаўская плацежная картка, якая лёгка змяшчаецца ў кашальку.

Апошнім часам шырокае распаўсюджванне атрымліваюць і электронныя грошы, якія ўяўляюць сабой адзінкі кошту, што захоўваюцца ў электронным выглядзе, выпушчаныя ў абарачэнне ў абмен на наяўныя або безнаяўныя традыцыйныя грошы. Яны выкарыстоўваюцца ў якасці сродку плацяжу для разлікаў як з арганізацыяй, якая выпусціла гэтыя адзінкі кошту, так і з іншымі арганізацыямі або нават грамадзянамі.

Сяргей КУРКАЧ

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.