Вы тут

Вялікага чалавека і зблізку відаць


Светлыя і тужлівыя згадкі пра сустрэчы з мітрапалітам Філарэтам, Героем Беларусі.


У сакавіцкія дні многія вернікі Беларусі згадваюць Уладыку: бо нарадзіўся ён, тады яшчэ Кірыл Вахрамееў, 21 сакавіка: у 1935-м у Маскве. Але ж колькі зрабіў для нашай Беларусі! Мне пашанцавала: лёс падарыў мне знаёмства з Уладыкам Філарэтам. Сустракаліся мы зрэдку, і сустрэчы былі на першым часе дзелавыя. Але штораз нашыя размовы выходзілі за рамкі простых зносін. Я, прыходзячы да Уладыкі, разумеў: далёка не на кожнае пытанне атрымаю слоўны адказ. Многае спасцігаў, слухаючы голас, які не забыць ніколі, проста ўзіраючыся ў вочы мудрага суразмоўцы, назіраючы за яго паводзінамі, жэстамі, за рэакцыяй на мае эмоцыі… Пасля сустрэч вяртацца да штодзённай працоўнай мітусні не хацелася. Часам ішоў я ў парк, садзіўся на лаўку, паглыбляўся ў сябе, па драбніцах згадваў, аналізаваў сустрэчу, кожнае слова Уладыкі ў часе якой было да месца.

Чаму наканавана было нам стаць на пэўны час дзелавымі партнёрамі, калі можна так сказаць? І разважаць не бяруся. На тое, відаць, была вышэйшая воля. Уладыка Філарэт аказаўся тым чалавекам, якога я сапраўды чакаў. Верыў, што ён з’явіцца, і знаёмства тое стане лёсавызначальным. Цяпер магу дакладна сказаць: пад ягоным уплывам змяніліся мае погляды на ­жыццё, паскорылася станаўленне мяне як асобы. Я змог больш глыбока спазнаць сябе, навакольны свет, зрабіць важныя высновы, акрэсліць свой далейшы жыццёвы шлях, яго арыенціры... Бо патрапіў пад магутны ўплыў не простага чалавека – духоўнага выхавальніка.

Мітрапаліт Філарэт, памкнёны ў неба

Першае знаёмства прадвызначыла, відаць, усе далейшыя нашы стасункі з Уладыкам. Ён прыняў мяне па маёй просьбе. Як ніхто іншы, ён умеў слухаць і, што немалаважна, умеў чуць. У часе той сустрэчы, магчыма, чакаў, што пачну я гаварыць аб праблемах, для вырашэння якіх захочу атрымаць яго дабраславенне. Пачуўшы, аднак, што прыйшоў я не прасіць, а прапанаваць сваю дапамогу, знайсці пункты судотыку ў дзейнасці грамадскай арганізацыі “Беларускі фонд сацыяльнай абароны былых вайскоўцаў” і Беларускай праваслаўнай царквы, ён, падалося мне, трохі нават здзівіўся. Але не перабіваў. Адчуваўся велізарны досвед яго стасункаў з людзьмі. Слухаў засяроджана, потым узняў вочы і ўважліва глядзеў на мяне. Я чакаў пабачыць на ягоным твары ўсмешку. А ён сказаў: першы раз бачыць чалавека перад сабой, які нічога ў яго не просіць... І толькі тады ўсмешка такі азарыла яго высакародны твар. Пасля мы вярталіся да той сустрэчы. І ўспаміналі ягоныя словы, і ўжо разумелі адзін аднаго.

Першым вялікім агульным праектам, у якім пашчасціла мне паўдзельнічаць, было будаўніцтва ў Мінску Духоўна-адукацыйнага цэнтра БПЦ. Уладыка надаваў праекту вялікае значэнне. Узнікала шмат праблем, асабліва фінансавых. Дапамагалі дзяржава і камерцыйныя структуры. Помніцца беражлівае, душэўнае стаўленне Уладыкі да кожнага чалавека, які прапаноўваў сваю дапамогу. Як правіла, ён сам сустракаў такіх людзей у холе Епархіі, праводзіў да сябе ў кабінет і спакойным ціхім голасам расказваў пра свае планы. Ён не прасіў – проста гаварыў. І не пачуць яго было немагчыма!

Назваць Духоўна-адукацыйны цэнтр нерукатворным помнікам Уладыку нельга: яго ж будавалі людскія рукі. Але значэнне той вялікай будоўлі ў жыцці БПЦ немагчыма пераацаніць! Я бачыў, колькі працы, сіл, здароўя ўкладваў Мітрапаліт у часе праектавання і будаўніцтва цэнтра. Усё рабілася дзеля таго, каб прыўзняць духоўную адукацыю ў краіне на новы ўзровень. І Уладыка разумеў, што ўкладанне сродкаў у адукацыю ёсць доўгатэрміновыя інвестыцыі ў праваслаўе, у будучыню мільёнаў людзей.

Я тады займаўся пытаннямі сацыяльнай абароны вайскоўцаў. Сітуацыя ў 90-я гады ў гэтай сферы была вельмі складанай. Развал СССР, скарачэнне Узброеных сіл выклікалі шэраг праблем у жыцці афіцэраў: забеспячэнне жыллём, грамадзянства, перавучванне, працаўладкаванне... У тых умовах людзі мелі патрэбу найперш у маральнай падтрымцы. І мы, афіцэры ў адстаўцы, вырашылі рэалізаваць праект па стварэнні Фонду духоўнага адраджэння. Такім чынам хацелі даць жыццёвы імпульс тэрыторыям “вызваленых” ваенных гарадкоў, дзе сітуацыя была найскладанай. Паводле праекта прадугледжвалася будаўніцтва ў тых гарадках невялікіх цэркваў, арганізацыя работы цэнтраў сацпадтрымкі звольненых афіцэраў і членаў іх сем’яў, стварэнне таксама невялікіх вытворчасцяў – а значыць, і новых працоўных месцаў. Уладыка не проста падтрымаў ідэю – ён актыўна ўключыўся ў працу, прапанаваўшы назваць Фонд у гонар святога велікамучаніка Георгія Перамаганосца. Які быў анёлам і апекуном некалькіх вялікіх будаўнікоў рускай дзяржаўнасці ды і ўвогуле рускай ваеннай сілы.

Распрацавалі ўстаноўчыя дакументы. Падпісалі: Уладыка Філарэт і я, кіраўнік грамадскага аб’яднання. Знайшлі фундатараў. Праца пайшла. Ды, на жаль, не ўдалося нам давесці праект да лагічнага завяршэння. Але ж праца побач з Уладыкам не была марнаю: шмат чаму мяне навучыла. І я выказаў яму вялікую падзяку за сумесную дзейнасць, віншуючы з 75-гадовым юбілеем. Уручыў юбіляру вялізны букет, па колькасці пражытых гадоў, яго любімых белых руж.

Час ішоў, мы ўжо рэдка сустракаліся. А Уладыка тым не менш цікавіўся лёсамі людзей, якія стаялі ля вытокаў праекта. Помніцца, як па запрашэнні Уладыкі наведваў і я Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр, храм Афанасія Брэсцкага. Пасля царкоўнай службы, як правіла, былі трапезы. Я шчыра ганарыўся, што маё месца было побач з Уладыкам. Па ходзе сустрэчы ён часта звяртаўся да многіх прысутных, прасіў іх падзяліцца думкамі, праблемамі. Часта ў яго каментарах былі ноткі вытанчанага гумару, атмасфера здавалася нязмушанай. Ды адчувалася, што паводзяць сябе людзі, прысутныя на трапезе, крыху скавана, і асабліва святары. Тады я шмат чаго не разумеў. І стараўся неяк падняць агульны настрой, звяртаючыся да Уладыкі з рознымі пытаннямі. Часам, пэўна, і не зусім карэктнымі: як кажуць, занадта мірскімі. Неяк пры чарговым такім пытанні настаяльнік храма айцец Аляксандр, які сядзеў побач, гучна назваў мяне па імені па бацьку. Я зразумеў: раблю штосьці не так. Напрыканцы трапезы я запытаў святара пра тое. Айцец Аляксандр патлумачыў: сваімі пытаннямі я часам правакую Уладыку. Бо, адказваючы на іх, Уладыка – як Першасвятар – фармулюе свой пункт погляду на гэтую праблему. І гэта ўжо ­становіцца нормай закону для ўсёй Беларускай праваслаўнай царквы. Што не заўжды правільна... Я быў вельмі ўдзячны айцу Аляксандру за тое, што пасвяціў мяне ў такія тонкасці царкоўнага жыцця.

У Епархіі было некалькі маіх асабістых сустрэч з Уладыкам. Пасля заканчэння адной з іх Уладыка, праводзячы гасцей, кудысьці адлучыўся. Мы стаялі на 2-м паверсе, не ведаючы, што рабіць. З’явіўся ён нечакана, і ў руках трымаў невялікую ікону Збавіцеля – з дабраславеннем Патрыярха Алексія і Уладыкі Філарэта. Ён уручыў ікону мне і сказаў: гэта яго падарунак майму сыну Міхаілу, якому споўнілася 18 гадоў. Мяне глыбока крануў такі ўчынак. Гэта ж па ходзе размовы за сталом Уладыка, пачуўшы пра паўналецце сына, палічыў патрэбным прайсці ў свой кабінет па ікону ды ўручыць яе мне для сына.

Мы ўсе памятаем, як Мітрапаліт Філарэт напрыканцы 2013-га па стане здароўя адышоў ад спраў кіравання Епархіяй. Ды не ўсе ведаюць, што і пасля таго ён часам праводзіў літургіі ў Епархіі. То была знакавая падзея для кожнага прыхаджаніна БПЦ. Аднойчы і я быў на такой літургіі. Здароўе Уладыкі на той час паслабела, ён быў пад пастаянным наглядам урачоў. Шмат рабілі для падтрымання здароўя Уладыкі, ведаю, урачы Ваеннага шпіталя ў Мінску, якім кіраваў тады палкоўнік медслужбы Святаслаў Савіцкі. Уладыка заўсёды з вялікай цеплынёй гаварыў пра гэты калектыў. Калі я зайшоў у Епархію, падняўся на 2-гі паверх, там ужо ішла служба. Уладыка Філарэт праводзіў літургію. Было вельмі шмат людзей. Усім хацелася ў такія хвіліны быць побач са сваім духоўным пастырам. Пасля заканчэння службы я выйшаў у калідор, бо прыкінуў: на гэты раз сустрэчы з Уладыкам пэўна што не будзе. І раптам убачыў: ён ідзе праз натоўп людзей. Было бачна, што стаміўся. Я пайшоў насустрач. Ён убачыў мяне, мы рухаліся насустрач адзін аднаму, спыніліся, абняліся. І я спытаў: “Уладыка, гады не дадаюць здароўя?”. Ён паглядзеў на мяне, нічога не сказаўшы. На твары была лёгкая ўсмешка, але вочы – з тугою. Відаць, пагадзіўся са мной. Я распавёў яму аб маючым адбыцца вяселлі сына. Бачыў, цяжка яму, і праводзіў Уладыку да дзвярэй у ягоны пакой. Тады ж яго сакратар папрасіў мяне крыху пачакаць. Праз некаторы час выйшаў, сказаў: дрэнна стала Уладыку, і ён не зможа выйсці да мяне. І па яго ж просьбе ўручыў мне эксклюзіўны падарунак: ікону святога праведнага Філарэта Міласцівага – для сына, у гонар будучага вяселля.

Я замёр. Мне стала не па сабе... Я разумеў, бачыў: шмат працы ўкладзена ў выраб іконы. Гэта быў вельмі дарагі па значнасці падарунак. І мне раптам здалося, што такім чынам Уладыка дзякуе людзям, з якімі звязваў яго лёс. Можа, дзякуе апошні раз. Развітваецца... Я папрасіў перадаць Уладыку мае, майго сына Міхаіла словы падзякі. Узяў падарунак і выйшаў.

Мне здавалася тады, што бачыў я Уладыку ў апошні раз. Але ж не! Хоць ён цяжка пераносіў абвастрэнне хваробы, па маёй просьбе прыняў мяне. Я ўвайшоў у знаёмы пакой. Святло згашана. Паўзмрок. Цішыня. Вельмі гнятлівая, страшная. Уладыка сядзеў, накрыты пледам, у крэсле і, здавалася, драмаў. Пры маім з’яўленні падняў галаву, расплюшчыў вочы і паглядзеў на мяне. Павіталі адзін аднаго. Я, не адрываючыся, глядзеў у яго вочы. У іх было глыбокае разуменне таго, што адбываецца. Ён уважліва слухаў мой аповед, у якім на гэты раз было шмат болю. Але быў і шчаслівы момант: у мяне нарадзіўся ўнук! І я паказаў Уладыку фота Даніка на тэлефоне разам з маім сынам – яго бацькам. Уладыка доўга глядзеў на фота. Потым дабраславіў фота і падаў знак памагатаму. Той прынёс кнігу “Митрополит Филарет из рода Вахромеевых. ЖИЗНЬ НА ПУТИ ПРАВДЫ”, якая прысвечана 75-годдзю Высокапраасвяшчэннага Філарэта (Вахрамеева), Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.

Ён доўга трымаў кнігу ў руках. Пачаў гартаць старонкі. Вельмі павольна, узіраючыся ў фатаграфіі. Перад яго вачыма нібы прабягала яго жыццё. Ён сышоў ва ўспаміны. Я ціха назіраў за ім. У горле стаяў камяк. Уладыка маўчаў. Потым, дабраславіўшы, перадаў кнігу мне, майму сыну Міхаілу, майму ўнуку Даніілу і сказаў на развітанне: “Усё будзе добра!”. Я пажадаў яму здароўя…

Гэта была мая апошняя сустрэча з вялікім чалавекам: Уладыкам Філарэтам. Пад яго духоўным кіраўніцтвам Беларусь выходзіла з эпохі бязбожжа ў эпоху хрысціянскай веры, дзяржаўнай незалежнасці: па сутнасці, з кастрычніка 1978-га па 25 снежня 2013-га ён быў на чале Беларускай праваслаўнай царквы. Памёр ганаровы Патрыяршы экзарх Беларусі, Герой краіны мітрапаліт Філарэт у 85-гадовым узросце: 12 студзеня 2021 года. І цяпер гісторыя Беларускай праваслаўнай царквы прадаўжаецца ўжо без яго.

Справа ад Уладыкі – Віктар Пракаповіч

Сёння мне вельмі не хапае Уладыкі ў рэальным жыцці: адчуваю тое ўсім нутром, душой. Чаму? Як тут адкажаш… Калісьці ў невялікім мястэчку Любань у сям’і Міхаіла і Алены Пракаповічаў нарадзіўся маленькі чалавек Віктар. Наперадзе ў яго было цэлае жыццё. Бацькі зрабілі ўсё, каб ён адбыўся. Але ж тое было мірское жыццё, у якім вельмі цяжка прыйсці да таго, каб нават задаць сабе пытанне: навошта было табе дадзена гэтае жыццё? Але ж вось у маім лёсе з’явіўся чалавек, які сваім жыццёвым прыкладам дапамог мне расплюшчыць вочы. Тады і пытанне ўзнікла ў мяне, і адказ на яго – таксама з’явіўся. І ўсё маё жыццё змянілася – дзякуючы таму, што ў ім і цяпер ёсць, і заўжды будзе Уладыка Філарэт.

Віктар ПРАКАПОВІЧ, афіцэр запасу
Фота: БелТА

Выбар рэдакцыі

Жыллё

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Пра ўсе тонкасці правядзення капітальнага рамонту расказалі спецыялісты.

Рэгіёны

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Удзельнікі «Цягніка Памяці» папярэдніх гадоў дзеляцца сваімі ўражаннямі ад праекта.

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.