Вы тут

Валожын і ваколіцы: Краязнаўчымі сцежкамі


Праз лёсы землякоў заўсёды цікава адкрываць любую старонку. Паспрабуем зрабіць гэта і на прыкладзе Валожынскага краю… Згадаем тых ураджэнцаў горада і ваколіц, хто бачыў сваю Валожынку ва ўсёй красе. Вішнева, Багданаў, Пяршаі, Лоск, Ракаў, Івянец, Ратынцы, Доры…


Ракаў. Фота: wikipedia.org

Кожнае з паселішчаў здзіўляе сваёй багатай гісторыяй, сваімі адмецінамі. І, канешне ж, — людзьмі. Тут і моўныя залацінкі свае. Гавораць на Валожыншчыне так: «Як гэта ты куплёў і не бачыў што? Аднаго чорта прадоў, другога купіў» (гэта ў Гіліках); «Жалезны ток, свіны пераскок, аўсяны пасад» (загадка з Аўгустова: скаварада, сала, бліны); «Чатыры чатырначкі, пятая лавушачка, шостая — жывушачка» (пра вяроўку, калыску і дзіця загадваюць у Аўгустове).

Пра мову валожынскіх паселішчаў успамінаю заўжды, калі на вочы трапляюць рэпрадукцыі работ разьбяра з гарадскога пасёлка Івянец Апалінарыя Пупко (ён нарадзіўся ў 1893 годзе). Закончыў мясцовае чатырохкласнае народнае вучылішча. «Несцерка» (1965), «Жалейка» (1970), «Ганчар» (1972), «Гусляр» (1978), «Сялянка» (1982) — гэтыя і іншыя работы дыхаюць цяплом, дабрынёю, выпраменьваюць святло як асаблівую энергетыку беларускага дрэва. Столькі маўклівае дрэва можа расказаць, што часам дзіву даешся!.. З яркіх творчых асоб Валожыншчыны — сям’я Паплаўскіх. Так, у вёсцы Далідовічы ў 1949 годзе нарадзілася Ядвіга Паплаўская — кампазітар, эстрадная спявачка, аранжыроўшчык, музыкант. Беларускую кансерваторыю закончыла двойчы — у 1972 годзе па класе фартэпіяна і ў 1988 па класе кампазіцыі. З 1971 года спявала ў ансамблі «Верасы». У 1989 разам з мужам Аляксандрам Ціхановічам стварыла Тэатр песні. Напісала кантату «Сын зямлі», сімфанічную паэму, санату, дзіцячыя п’есы для фартэпіяна, хароў, шэраг рамансаў і песен. А ў вёсцы Сівіца ў 1912 годзе нарадзіўся бацька Ядвігі — Канстанцін Іосіфавіч Паплаўскі, харавы дырыжор, кампазітар, педагог. Доўгія гады працаваў у Дзяржаўным акадэмічным народным хоры Беларусі — галоўным хормайстрам, музычным і мастацкім кіраўніком. У 1967 годзе Канстанцін Паплаўскі атрымаў званне заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі.

З валожынскага Ракава — артыст оперы Вікенцій Фёдаравіч Бруй (нарадзіўся ў 1912 годзе). У перадваенныя гады — артыст Дома Чырвонай Арміі ў Мінску, саліст ансамбля Беларускай ваеннай акругі. У 1944–1948 і 1950–1959 гг. Вікенцій Фёдаравіч працуе салістам хору, а пасля салістам Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. Аматары опернага мастацтва старэйшых пакаленняў, відаць, і цяпер памятаюць ураджэнца Валожыншчыны ў оперных спектаклях «Зорка Венера» Ю. Семянякі, «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Фауст» Ш. Гуно… У 1971 годзе В. Бруя ўганаравалі званнем заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі. Памёр Вікенцій Фёдаравіч у 1985 годзе.

Вішнева. Фота: planetabelarus.by

Аглядаючы розныя вуліцы Валожына, узіраючыся ў маўклівыя абліччы камяніц і старых драўляных дамкоў, ведайце: у гэтым горадзе нарадзіліся вучоныя, пісьменнікі, ваеначальнікі, акцёры… Свае першыя крокі ў Валожыне зрабіла Таццяна Уладзіміраўна Ліхачова (нарадзілася ў 1952 годзе). Закончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1972 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Коласа. Крытыкі адзначаюць яе ролі ў спектаклях «Сымон-музыка» па Я. Коласу, «Пакахай мяне, салдацік» па В. Быкаву, «Дзядзька Ваня», «Вішнёвы сад» А. Чэхава, «Рамэа і Джульета», «Кароль Лір» У. Шэкспіра. Заслужаная артыстка Беларусі Таццяна Ліхачова — уладальнік многіх тэатральных прэмій.

Валожын — радзіма доктара фізіка-матэматычных навук Алега Ігнатавіча Таўгеня (1962–2011). Вельмі рана абараніў доктарскую дысертацыю — у 1993 годзе. Праз два гады атрымаў званне прафесара. У коле навуковых зацікаўленасцяў вучонага былі розныя праблемы, задачы алгебры, методыка выкладання матэматыкі, інфарматызацыя адукацыі. У 2000 годзе Алега Ігнатавіча прызначылі рэктарам Акадэміі паслядыпломнай адукацыі. Заўчасная смерць вучонага-матэматыка і арганізатара педагагічнай справы — непапраўная страта для сістэмы адукацыі Беларусі.

У 1948 годзе ў валожынскай вёсачцы Кацёўшчына нарадзіўся Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі. Быў рэктарам Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А.С. Пушкіна. Болей за дваццаць гадоў выкладаў розныя гістарычныя дысцыпліны ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Працаваў на дыпламатычнай рабоце. Мечыслаў Эдвардавіч займаўся даследаваннямі сацыялістычных пераўтварэнняў у заходніх абласцях Беларусі ў 1944–50 гады,  а таксама — беларуска-польскіх палітычных адносін. Доктар гістарычных навук, прафесар М. Часноўскі напісаў кнігі «Постсацыялістычныя краіны на шляху пераўтварэнняў і еўрапейскай інтэграцыі» (1997), «Краіны Сярэдняй Еўропы ў 1990-я гг.» (2002), «Гісторыя знешняй палітыкі Рэспублікі Беларусь» (2007).

Валожыншчына дала беларускай культуры і яркую сям’ю Янушкевічаў: тры браты — Язэп, Валяр’ян і Фелікс — выхаваны ў прасторы мястэчка Ракаў. Валяр’ян Язэпавіч нарадзіўся ў 1962 годзе. Закончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, а пасля — і творчыя майстэрні Акадэміі мастацтваў СССР у Мінску. Працуе ў станкавай скульптуры, жывапісе. Валяр’ян Янушкевіч — аўтар помнікаў М. Агінскаму ў Маладзечна, хартыі князя Радзівіла ў замкавым парку ў Нясвіжы, станкавых кампазіцый, прысвечаных дзеячам беларускай гісторыі. Фелікс Язэпавіч (нарадзіўся ў 1954 годзе) таксама вучыўся ў тэатральна-мастацкім інстытуце і акадэмічных майстэрнях, але, зразумела, крыху раней. Сярод твораў Ф. Янушкевіча — карціны «Гэй, славяне, Гэй, улане (Партрэт бацькі)», трыпціхі «Кастусь Каліноўскі», «Лёс Рагнеды, ці Сцяна памяці» і іншыя працы, у якіх жывапісец выкладае свае погляды на айчынную гісторыю. Язэп Янушкевіч — кандыдат філалагічных навук, нарадзіўся ў 1959 годзе. Займаецца гісторыяй беларускай літаратуры. Кнігі, якія ён падрыхтаваў, — сапраўдная бібліятэка, што пралівае святло на лёс беларускага прыгожага пісьменства: «Беларускі Дудар» (1911), «У прадчуванні знаходак» (1995), «За архіўным парогам» (2002)…

Валожын, Валожынская старонка — край, вандруючы па якім, можна смела зазіраць у самыя далёкія таямніцы беларускай гісторыі, беларускай культуры. Важна толькі пры гэтым памятаць, што гісторыю стваралі і ствараюць людзі. І звярнуліся мы сёння да біяграфій толькі некаторых ураджэнцаў гэтай старонкі…

Алесь КАРЛЮКЕВІЧ

А ніжэй вы можаце азнаёміцца з цудоўнымі краявідамі Валожыншчыны. Здымкі зроблены нашым фотакарэспандэнтам Анатолем КЛЕШЧУКОМ


Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі?