Вы тут

Падарожжа ў Гудзевіцкі музей


Стаю каля музея літаратуры і краязнаўства ў Гудзевічах, дзе слаўнае мінулае сутыкнулася з цяжарам сучаснага і — трэба ж! — яго перамагло. Знайшліся і спонсары, і праграмы развіцця, а з імі — вялікія грошы. Зрабілі рамонт, купілі еўрапейскае абсталяванне. І сёлета вясковы музей, які размяняў шосты дзясятак, прапаноўвае нам ужо якасна іншую, камфортную вандроўку ў этнаказку.

Уладзімір Караткевіч, Васіль Быкаў, Іван Мележ, Пімен Панчанка ў свой час атрымалі гудзевіцкія паясы і закладкі ў падарунак. Што і казаць! Класікі беларускай літаратуры ведалі дарогу ў гэтую старажытную вёску ў Мастоўскім раёне, што на Гродзеншчыне. Часта ступалі яны па гэтых сцежках у барвах бэзу. А сёння такая магчымасць ёсць у вас.


Топ-5

Гудзевіцкі музей — гэта 10 залаў у асобным будынку і хатка, сапраўдная, перавезеная з суседняй вёскі. Гэта вялікая тэрыторыя з ляском і пляцоўкай для правядзення фэстаў і гульнявых праграм. Але найперш — багацце, адзначанае залатой пробай часу. І музею ёсць чым не проста здзівіць сучаснага ўзброенага ўсёведным інтэрнэтам госця, а ўразіць. Якія ж каштоўныя экспанаты хаваюць гэтыя сцены і што абавязкова ўвойдзе ў топ-5?

Любіце літаратуру? Калі ласка, у музейнай бібліятэцы сярод кніг ХІХ і пачатку ХХ стагоддзя — паверце і праверце — ёсць рэдкае выданне «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча. А палымяным паклоннікам Уладзіміра Караткевіча будзе прыемна даведацца, што ў музеі выстаўлена аўтаручка, якой ён напісаў «Каласы пад сярпом тваім». Тут наогул захоўваецца безліч сакрэтаў ліставання беларускай эліты, і не толькі літаратурнай. Экскурсаводы раскажуць і пра першых касманаўтаў Пятра Клімука і Уладзіміра Кавалёнка.

Многія ладзяць паломніцтва ў Гудзевічы дзеля этнаграфічнага аддзела — хаткі і рэчаў, што ў ёй знаходзяцца: качарга, рагачы, абіякі, спарыш, кацуба. Не можаце растлумачыць значэнне і паловы з гэтых слоў? Тады вам дарога ў Гудзевічы. Думаю, наведвальнікаў рассмяшаць многія гісторыі пра нетрывіяльнае выкарыстанне хатніх прадметаў. Так, чапяла — выгнутая акурат як па спіне мужчыны палка, якой жонка не толькі падымала з печы патэльню, але і выхоўвала мужа.

У топ-5 экспанатаў пачэснае месца займае падвойны дыван 1898 года — канкурэнт слуцкіх паясоў. А яшчэ — адзіны ў сваім родзе беларускамоўны глобус з віленскай гімназіі. Усяго больш за 16 тысяч прадметаў, у тым ліку рэдкая ікона. І гэта толькі малая доля музейных цікавінак, якія зберагаюць Гудзевічы, вёска, вядомая з ХVІ стагоддзя. Як гаворыць за шклом старажытная грамата часоў унука Ягайлы, «здаўна прыслухаючыся да царквы святое прачыстае панны нашай у Гудзевічах».

У пошуку грошай

Прыслухацца да новых павеваў у справе турызму вясковы музей вырашыў сам і пачаў актыўны пошук грошай, бізнес-партнёраў і духоўных аднадумцаў. «Музей мае даўнюю гісторыю развіцця. І для свайго часу ўзнікнення, калі ў 1968-м яго адкрылі ў адным маленькім пакойчыку, — гэта было «ах». Калі ў 1984-м пад музей аддалі чатыры пакойчыкі, — гэта таксама было «ах». Было «ах», калі адкрылі дзве залы лёну і ткацтва. Калі будынкі паміж сабой злучылі, з'явіліся залы пра гісторыю вёскі, народную медыцыну. Так, усё паасобку гэта безумоўна было «ах». Але ў цэлым музей патрабаваў рэканструкцыі, бо ствараўся фрагментарна. Не было агульнага бачання экспазіцыі», — адзначае дырэктар Кацярына Басінская.

Хто шукае, а не аплаквае бедны бюджэт культурных устаноў, той знаходзіць. Актыўнасць дапамагла музею трапіць у адзін з праектаў міжнароднай тэхнічнай дапамогі Польшча — Беларусь — Украіна. З Захаду прыйшоў новы трэнд — цікавасць да этнічнага. І музеі беларускага памежжа атрымалі шанц з разбегу ўскочыць у бурную турыстычную дзейнасць, павысіць прывабнасць трансгранічнага рэгіёна, якім заўжды былі Мастоўшчына і Гродзеншчына ў цэлым. Ці не закапаў у зямлю свой шанц гудзевіцкі музей?

Да Сымоніхі, да Лявоніхі

«З'явілася інфраструктура прыёму гасцей: зона гардэроба, сувенірная прадукцыя, санвузел. Мы ўжо банальна не папросім наведвальнікаў схадзіць у лясок, аніякага экстрыму, — жартуе дырэктар музея. — Зрабілі рамонт, рээкспазіцыю ключавых залаў, рэканструкцыю народных строяў. Апошнія мы зараз актыўна выкарыстоўваем у сваёй працы. Калі раней у музеі былі экскурсіі толькі аглядныя або тэматычныя, то цяпер платныя паслугі пашырыліся. І мы ладзім гульнявыя праграмы, модна кажучы — анімацыю».

Дзяцей вабіць праграма «У гасцях у Сымоніхі і Лявоніхі», дзе можна паўдзельнічаць у конкурсах з песнямі, загадкамі, танцамі пад жывы гук. На Каляды музей калядуе, на Масленіцу запрашае на бліны з гарбатай. Тэрыторыя музея дазваляе зрабіць зоны для адпачынку, нават падтрымаць апошні піск моды — квэсты.

«Найчасцей нашы наведвальнікі — школьнікі, асабліва вучні пачатковых класаў. І для іх вандроўка, скажам, з Гродна ў Гудзевічы — гэта вялікае свята, — дзеліцца Кацярына Басінская. — Мы ж размешчаны ўбок ад цэнтральнай трасы, своеасаблівы апендыкс, як тут жартуюць мясцовыя. Таму заўжды раім узбагаціць маршрут: наведаць па дарозе музей вавёркі ў Бераставіцы, музей камянёў у Вялікіх Эйсмантах, музей Баграціёна ў Ваўкавыску. А наша анімацыя — якраз і будзе той цікавінкай, якую сучасныя дзеці вельмі хочуць».

Чакае і актуальная навінка — вытворчы турызм. Дзяцей, што ад калыскі жывуць у каменных джунглях, цікавяць прырода і вёска. Аглядныя экскурсіі па Гудзевічах, наведванне малочнатаварнай фермы і мехдвара, каб убачыць трактары і камбайны, — перспектыва ў год роднай зямлі. Гавораць, можа такая экскурсія падштурхне кагосьці, каб пераехаць у вёску працаваць?

Гудзевічы запрашаюць

Практычны кірунак музея — ткацтва. 50 гадоў таму ў Гудзевічах ім пачала займацца Вера Белакоз, жонка Алеся Белакоза, стваральніка музея. Сёння для прыезджых груп ладзяцца майстар-класы. Калі ў гасцей ёсць час, тут паказваюць, як працуюць на малых і вялікіх кроснах, даюць паспрабаваць выткаць штосьці сабе на памяць.

Кожны год у другія выхадныя чэрвеня Гудзевічы запрашаюць у летнюю школу «Майстэрня падвойнага ткацтва». За тры дні ёсць чаму павучыцца і ёсць як адпачыць пад народную музыку ў добрай кампаніі. Многія едуць сюды з іншых куткоў Беларусі з начлегам. Галоўнае — папярэдзіць, бо гасцініцы ў Гудзевічах пакуль няма. Летам жа можна размясціцца ў палатках на тэрыторыі музея. Рамантыка, ці не так?

Бум

У 2015 годзе гродзенскі аддзел адукацыі правёў нараду, дзе прысутнічалі дырэктары школ. Выявілася, вучні часта падарожнічаюць за мяжу, як правіла ў Беласток. Калі параўноўваліся Беласток і Вільня, усё роўна выбіраўся Беласток. Прааналізаваўшы гэтую справу, аддзел адукацыі парэкамендаваў кожную пятую экскурсію ладзіць за мяжу, чатыры — рабіць па Беларусі.

«І вось ў 2015—2016 гадах у нас здарыўся бум. Экскурсіі ішлі бесперапынна. Сёлета ж турыстычны спад. І не толькі з-за варыятыўнасці рэкамендацый, але і больш жорсткіх патрабаванняў да дакументацыі. Грашовы складнік таксама не апошнюю ролю іграе», — гаворыць Кацярына Басінская. У сваю чаргу хочацца нагадаць, што білет для дзяцей у гудзевіцкі музей каштуе — увага! — 1 рубель, анімацыя — 2 рублі.

Гэта гісторыя не пра тое, што музей у Гудзевічах святкуе паўвекавы юбілей, і не пра тое, што падарожжа па роднай зямлі — гэта танна, цікава і модна. Гэта гісторыя пра тое, як вясковы музей спяшаецца за часам, асвойвае новыя тэхналогіі, пашырае паслугі, думае пра інтэрактыўнасць, запазычвае ўсё самае лепшае ад суседзяў, знаходзіць праграмы і не перастае шукаць новыя дзверы. Шукае партнёраў і сяброў, удзельнічае ў круглых сталах на базе ўніверсітэтаў. Бюджэтнасць культурных устаноў і канкурэнцыя — часта адгаворкі. Час інтэрнэту прыносіць не толькі праблемы, але і роўныя для ўсіх магчымасці.

У юбілейны год гудзевіцкі музей азіраецца з вышыні птушынага палёту на свой 50-гадовы вопыт. Радасна, што столькі часу тут гучыць чыстая родная мова. Музей застаецца вядомым не толькі на Гродзеншчыне і не толькі ў Беларусі.

Маргарыта САДОЎСКАЯ

Загаловак у газеце: Вандроўка ў этнаказку

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.