Вы тут

Навагрудак. Музей яўрэйскага супраціву


Навагрудак — не проста старажытны горад, гэта месца, з якім звязана гераічная гісторыя  сівой мінуўшчыны нашага краю. Але і ХХ век быў неміласэрны для жыхароў Навагрудка. Аб гісторыі Навагрудскага гета лепш за ўсё ведае кіраўнік праекта музея яўрэйскага супраціўлення дырэктар навагрудскага краязнаўчага музея Тамара Вяршыцкая.

- Менавіта ў Навагрудку адбыўся самы масавы уцёк з гета на тэрыторыі акупаванай нацыстамі Еўропы. - З гэтага яна пачынае імправізаваную экскурсію па экспазіцыі. - Ідэя музея нарадзілася ў 1992 годзе, калі я пазнаёмілася з адным з тых, які змог выжыць і гэтых нечалавечых умовах, з Джэкам Каганам. Менавіта ён, аднойчы вярнуўшыся ў Навагрудак, расказаў пра гісторыю гета, пра гісторыю тых 250 чалавек, якія нарадзілі ідэю, як выратавацца.

Музей адкрыўся ў 2007 годзе. Спачатку вырашылі знайсці сам тунэль, які зрабілі жыхары гета. Мы не ведалі нават,  дзе быў яго выхад. Па розным сведчанням яго даўжыня была 150-180 метраў. Каб пачаць збіраць экспазіцыю, трэба было зрабіць шмат. У мяне нічога не было, нават фотаздымкаў. Толькі ўспаміны Джэка Кагана. Хацелася прывесці сюды жывых удзельнікаў будаўніцтва тунэля і ўцёкаў, дзяцей і унукаў тых, каго няма ў жывых - і адшукаць тунэль. Нарадзілася ідэя дакументальнага фільму “Уцёк” - з ізраільскім рэжысёрам Дрорам Шварцам. Задуму падтрымалі. На здымкі і пошукі прыехалі чатыры вязня, з шасці жывых.

Яны ўспаміналі, што тунэль быў вузкім - 70 на 76 см. Там не было паветра. Многія людзі проста гублялі прытомнасць. Капаць пачалі пасля апошняга масавага расстрэлу 7 мая 1943 года. Чатыры месяцы спатрэбілася, каб зрабіць немагчымае. Мяхі шылі з адзення, калі  можна было так назваць лахманы. Тунэль будаваўся для ўсіх. Людзі нават не ведалі, як капаць. Зямлю выносілі ў кішэнях і выкідвалі хоць куды-небудзь. Але ж першая спроба ўцёкаў сарвалася. На шчасце другая была ўдалай - 26 верасня 2013  года будзе 75 гадоў, як яны беглі. “Такі пабег быў магчымы толькі тут і нідзе больш”- успамінаў Джэк Каган. Магчыма, Навагрудская зямля дапамагла.

Запісала Надзея Бужан. Фота аўтара


Выбар рэдакцыі

Жыллё

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Пра ўсе тонкасці правядзення капітальнага рамонту расказалі спецыялісты.

Рэгіёны

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Удзельнікі «Цягніка Памяці» папярэдніх гадоў дзеляцца сваімі ўражаннямі ад праекта.

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.