22 кастрычніка, чацвер

Вы тут

Аляксандр Радзькоў. З кнігі «Мой фiзмат»


Леанiд Аляксандравiч ЛАТОЦIН

...Лёня старэйшы за мяне на чатыры гады, i так склалася, што мы з iм вучылiся разам у аспiрантуры ў прафесара Столяра. Гэта нас зблiзiла яшчэ болей. У свайго навуковага кiраўнiка мы былi ў ролi ад'ютантаў. Суправаджалi яго ў паездках на канферэнцыi, асiсцiравалi на навуковых семiнарах, сустракалi i праводзiлi яго гасцей з усяго Савецкага Саюза. Было вельмi цiкава займацца навукай, кантактаваць з разумнымi, высокаадукаванымi людзьмi. Тады на базе нашага фiзмата рэгулярна праводзiлiся канферэнцыi рэспублiканскага i ўсесаюзнага маштаба найперш таму, што ў iнстытуце працаваў прафесар Столяр. Гэта быў,
безумоўна, вучоны сусветнага маштабу, i мы з Лёнем старалiся яму дапамагаць ва ўсiм. Як правiла, суправаджалi Абрама Аронавiча i на традыцыйных банкетах пасля канферэнцый. На пэўнай стадыi падпiтку Латоцiн заўсёды распачынаў адну i тую ж песню «Сабралiся прымакi i пайшлi тапiцца...» Лёня заўсёды ўсё рабiў з азартам, i гэту песню выконваў самазабыўна. Але не магу не сказаць, што слухаў я яго з задавальненнем, паколькi сам у гэты перыяд жыў у цешчы.

Леанiд Аляксандравiч стаў загадваць кафедрай методыкi выкладання матэматыкi ў 1989 годзе, пасля прафесара Столяра. Ён сам шмат працаваў, патрабаваў вынiкаў i ад астатнiх. На кафедры вялася iнтэнсiўная навукова-метадычная работа, абаранялiся дысертацыi, друкавалiся навучальныя дапаможнiкi, навуковыя артыкулы. Два пяцiгадовыя тэрмiны загадвання Латоцiна прайшлi без праблем. Ён планаваў застацца загадчыкам i на трэцi тэрмiн, але нечакана для яго i для нас узнiклi складанасцi. На кафедры сфармiравалася апазiцыя загадчыку, якая прапаноўвала Леанiда Аляксандравiча на трэцi тэрмiн не рэкамендаваць. Я ў гэты час працаваў першым прарэктарам унiверсiтэта, курыраваў кадравыя пытаннi i абавязаны быў у сiтуацыю ўмяшацца. На гэтай кафедры працавалi яшчэ мае студэнцкiя сябры, былыя мае аспiранты, але я не стаў праз iх высвятляць прычыны супрацьстаяння Латоцiну i тым болей не планаваў сутыкнення яго прыхiльнiкаў i працiўнiкаў. Проста прыйшоў на пасяджэнне кафедры i адразу, нават нiкога не выслухаўшы, сказаў:

— Я, як першы прарэктар, павiнен патрабаваць ад загадчыка кафедры рэзультатыўнай работы. Асабiста я — ад яго i ад усiх яго супрацоўнiкаў. Па ўсiх паказчыках ваша кафедра найлепшая ва ўнiверсiтэце. Таму, рэкамендуеце вы Леанiда Аляксандравiча на наступны тэрмiн цi не, я ўсё роўна на Савеце ўнiверсiтэта буду адстойваць яго кандыдатуру. I ўпэўнены, што практычна ўсе члены Савета маё меркаванне i меркаванне рэктара, якое я тут таксама прадстаўляю, падтрымаюць.

Кафедра Латоцiна рэкамендавала, ён усяго загадваў ёю дваццаць гадоў. З Леанiдам Аляксандравiчам звязана i маштабная эпапея падрыхтоўкi навучальных дапаможнiкаў па матэматыцы для сярэдняй школы. Такая задача ўзнiкла адразу пасля набыцця нашай краiнай незалежнасцi. Патрабавалiся свае нацыянальныя падручнiкi па ўсiх прадметах. Мы з Б. Д. Чабатарэўскiм да гэтага часу ўжо былi суаўтарамi некалькiх навучальных дапаможнiкаў для студэнтаў па алгебры i тэорыi лiкаў, i Мiнiстэрства адукацыi прапанавала нам стварыць аўтарскi калектыў для падрыхтоўкi вучэбнага комплексу па матэматыцы для 5—7 класаў. У нас двух нават сумненняў не было ў тым, што без Латоцiна нам з гэтай задачай не справiцца. Ён пагадзiўся, а я вымушаны быў як прарэктар заняцца працэсам пераходу нашага педiнстытута ў статус унiверсiтэта, пасля падрыхтоўкай доктарскай дысертацыi, у вынiку Латоцiн i Чабатарэўскi засталiся ў гэтым праекце ўдвух. I яны блiскуча справiлiся з задачай: падрыхтавалi навучальныя дапаможнiкi, метадычныя рэкамендацыi для настаўнiкаў, дадатковую лiтаратуру па матэматыцы, прычым для 5—11 класаў сярэдняй школы. Гэтыя дапаможнiкi вытрымалi 18 выданняў на беларускай i рускай мовах. Па родзе сваёй службы я вывучаў шмат падобных прац i смела сцвярджаю, што ў Чабатарэўскага i Латоцiна яны высакакласныя.

Я любiў слухаць Леанiда Аляксандравiча на навуковых семiнарах. Ён заўсёды да iх грунтоўна рыхтаваўся. Напрыклад, шмат каму з нас для навуковай работы патрэбны былi статыстычныя метады для разумення i ацэнкi рэзультатаў педагагiчных даследаванняў. Лепей за ўсiх iмi валодаў Латоцiн. Больш за тое, па нашай просьбе ён падрыхтаваў курс лекцый i на спецыяльным семiнары падрабязна азнаёмiў усiх ахвотных з навуковымi асновамi гэтых метадаў.

Леанiд Аляксандравiч — працаголiк ва ўсiм. Наш з iм агульны сябра, дырэктар магiлёўскага лiцэя № 1, таксама былы аспiрант прафесара Столяра, Пётр Шылаў расказваў мне, што быў на лецiшчы Латоцiных. Такога iдэальнага ўчастка, арганiзаванага ў выглядзе тэрас па ўсiх правiлах мастацтва агароднiцтва, ён у жыццi сваiм не бачыў.

Я да канца не ведаю прычын, па якiх Леанiд Аляксандравiч, ужо амаль сямiдзесяцiгадовы, пайшоў з нашага фiзмата ў Магiлёўскi iнстытут МУС. Там ён працуе дацэнтам кафедры аператыўна-пошукавай дзейнасцi, вучыць будучых афiцэраў мiлiцыi логiцы мышлення. Iм пашчасцiла, Латоцiн заўсёды вучыць якасна, з уласцiвымi яму настойлiвасцю i азартам.

А я ўпэўнены, што i гэта яго не апошняе захапленне.

Васiль Васiлевiч ПЯТРОЎ

На нашым фiзмаце Васiль Васiлевiч Пятроў дэманстраваў сабой найвышэйшы ўзровень iнтэлекту i гранiчную сцiпласць. У яго было суровае дзяцiнства i, увогуле, няпросты лёс. Аднойчы да фiзматаўскай першакрасавiцкай «Гумарыны» мы задумалi выпусцiць насценную газету з назвай «Калi мы былi маладыя...» Папрасiлi калег-выкладчыкаў прынесцi свае фотаздымкi, дзе яны былi адлюстраваны маленькiмi, яшчэ дзецьмi. Iдэя аказалася не толькi цiкавай, але яшчэ i кранальнай. Выкладчыкi прыносiлi фотаздымкi, дзе яны ў дашкольным узросце, у малодшых класах. Былi фотаздымкi i даваенныя, i зробленыя адразу пасля вайны, дзе дзецi нават апранутыя былi ў вайсковую форму. Прынёс фотаздымак i Васiль Васiлевiч. На iм была пара шчаслiвых маладых людзей, мужчына i жанчына, з малечай на руках. Пятроў са слязамi на вачах стаў нам тлумачыць: «Гэта мае бацькi, а я ў iх на руках. Фотаздымак зроблены ў 1937 годзе. У гэтым самым годзе бацьку i мацi арыштавалi, болей я iх нiколi ў жыццi не бачыў. I нiчога не ведаю пра iх лёс».

Васiль Васiлевiч спецыялiзаваўся на тэарэтычнай фiзiцы. Лекцыi чытаў самазабыўна. У мяне складвалася ўражанне, што ўсе гэтыя складаныя формулы i iх рашэннi проста «вынiкаюць» з яго самога. Ён нiколi нi ў якiя канспекты не падглядваў, не збiваўся, не блытаўся. Высокi клас выкладчыка ВНУ! Яго навуковыя зацiкаўленнi былi ў касмалогii, у фiзiцы ўладкавання Сусвету — гравiтацыйныя, электрамагнiтныя палi, агульная тэорыя поля, чорныя дзiркi, калапсы зорак i шмат што iншае — усё вельмi далёкае i вельмi загадкавае. Усе гэтыя аб'екты i ўзаемадзеянне памiж iмi Пятроў вывучаў на матэматычных мадэлях, што, безумоўна, патрабавала шырокiх спецыяльных ведаў i напружанай працы. Вынiкi сваiх даследаванняў ён рэгулярна друкаваў у аўтарытэтных усесаюзных i замежных навуковых часопiсах. Але кандыдацкую дысертацыю Васiль Васiлевiч так i не абаранiў. Ён быў для мяне настолькi паважаны вучоны, што не толькi дапамагаць яму, але нават пытаць яго пра работу над дысертацыяй я не мог.

Фiзмат шанаваў, паважаў Пятрова i як узорнага сем'янiна. Ён вельмi апекаваўся i над сваёй жонкай, i над сваiмi дзецьмi. Не, падкаблучнiкам ён не быў. Мы ўсе бачылi, што не толькi ў калектыве, але i ў жыццi, у тым лiку i ў сям'i, ён быў сапраўдны iнтэлiгент.

Здаралася, што Васiль Васiлевiч чытаў астраномiю, а пасля смерцi К. К. Жылiка яму ўвогуле даручылi гэты курс. Вось праз Пятрова я i даведаўся, што ў нас, у iнстытуце, ёсць усё ж такi вельмi магутны тэлескоп. Ён яго распакаваў, сабраў, наладзiў i арганiзаваў для студэнтаў назiраннi за зорным небам. I не толькi для студэнтаў, але i для ўсiх ахвотных палюбавацца дзiўнай прыгажосцю космасу таксама. Аднойчы ён i мяне лiтаральна выцягнуў з кабiнета, узрушана заявiўшы, што такiя падзеi ў жыццi прапускаць нельга. I мы з iм проста каля вучэбнага корпуса ў тэлескоп назiралi праходжанне Венеры па сонечным дыску. Маё захапленне астраномiяй — ад Жылiка i Пятрова. I яно не гасне з гадамi! У нас у сям'i ёсць свой тэлескоп, i мае дзецi, унукi, сябры, суседзi рэгулярна любуюцца хараством рэльефу Месяца, «паласатым» Юпiтэрам i яго спадарожнiкамi, кольцамi Сатурна. Усе ведаюць i здольны паказаць на начным небе асноўныя сузор'i, беспамылкова адрознiваюць планеты ад зорак. I гэта ўсё таксама ад майго фiзмата.

Была яшчэ адна смешная, ды i кранальная таксама гiсторыя, звязаная з Васiлём Васiлевiчам. Ён прыйшоў да мяне як да рэктара, каб падзялiцца нечаканай для яго радасцю. Увесь свяцiўся ад шчасця. Далажыў, што яму прапаноўваюць членства ў Нью-Ёркскай акадэмii навук. Шчыра здзiўляўся, як яны даведалiся пра яго навуковыя дасягненнi, як высока iх ацанiлi. Я, разумеючы, што гэта распаўсюджаны па тым часе «развод» на грошы, цiха пытаюся:

— Васiль Васiлевiч, колькi?

Ён спачатку не разумее пытання. Я перапытваю:

— Колькi грошай яны просяць для першапачатковага ўзносу?

Васiль Васiлевiч, прыходзячы ў сябе, сумна адказвае:

— Пяцьсот долараў. Але такiх грошай у мяне няма...

Васiль Васiлевiч Пятроў — гэта непадробная шчырасць i чысцiня майго фiзмата.

Пераклаў з рускай мовы Максiм Веянiс

У пачатак

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Транспарт вялiкага горада. Пра новыя маршруты, электробусы i трэцюю лiнiю метро

Транспарт вялiкага горада. Пра новыя маршруты, электробусы i трэцюю лiнiю метро

 У Мiнску цяпер працуе 199 маршрутаў аўтобусаў, восем — электробусаў, 89 — тралейбусаў, восем — трамваяў. 

Культура

Як вывозілі каштоўнасці з музеяў БССР у канцы 1920-х — пачатку 1930-х гг.

Як вывозілі каштоўнасці з музеяў БССР у канцы 1920-х — пачатку 1930-х гг.

Даследчыкі савецкай індустрыялізацыі традыцыйна бралі пад увагу дзве галоўныя крыніцы яе фінансавання — экспарт сыравіны і сельскагаспадарчай прадукцыі.

Культура

Леў Клейнбарт. Чалавек, якi адкрыў для чытацкай публiкi Янку Купалу i Сяргея Ясенiна, нарадзiўся ў Капылi — у доме, якi захаваўся да нашых дзён

Леў Клейнбарт. Чалавек, якi адкрыў для чытацкай публiкi Янку Купалу i Сяргея Ясенiна, нарадзiўся ў Капылi — у доме, якi захаваўся да нашых дзён

У пачатку XX стагоддзя публiцыст, крытык i журналiст Леў Клейнбарт быў уплывовай асобай сярод творчай iнтэлiгенцыi Пецярбурга.

Эканоміка

Студэнцкі попыт на кошт арэнды жылля амаль не паўплываў

Студэнцкі попыт на кошт арэнды жылля амаль не паўплываў

Спецыялісты адзначаюць: добра яшчэ, што рынак выжыў.