Вы тут

Паслухаць хаты галасы


Літаратурна-этнаграфічная экспазіцыя “Мова хаты”, створаная ў Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры, мае свае таямніцы й даволі незвычайнае прызначэнне


Інтэр'ер сялянскай хаты ў Акінчыцах, дзе нарадзіўся Якуб Колас

У выставачнай зале — амаль 60 квадратных метраў — створаны чатыры сімвалічныя куты традыцыйнай беларускай хаты: печ, бабін кут, спальнае месца й чырвоны кут. І ёсць усе атрыбуты сялянскага побыту: печ, дзежка, куфэрак, ложак, стол… Побач з рэчамі, якімі карысталіся гаспадары хаты, выставілі кнігі. Такім чынам, кожны кут набыў сваю адмысловую літаратурную тэматыку. Толькі прыслухайся, паразважай — і пачуеш, на якой мове размаўляе вясковая хата. У такім асяродку шмат можна даведацца пра нашых продкаў і родзічаў, пра будучы ўраджай ды прыроду, пра нараджэнне, адраджэнне й Радзіму. Бо хата ж, можна сказаць, усяму пачатак.

Як расказала старшая навуковая супрацоўніца музея Святлана Кажамяка, стваральніца экспазіцыі, прызначана яна ў першую чаргу для дзяцей. Таму не абышлося й без маленькага Дзядка-хатнічка, які схаваўся пасярод старадаўняга посуду. Магчыма, не ўсе ведаюць, што нашы продкі лічылі яго калісьці духам хаты. Звычайна, бытавала павер’е, хатнічак жыве сабе ў падпеччы ці ў каморы й вылазіць адтуль толькі ноччу альбо на Дзяды, каб павячэраць разам з гаспадарамі хаты. На выставе “Мова хаты” дзеці могуць пазнаёміцца з беларускімі народнымі казкамі. Сярод іх і “Залатая шарсцінка, срэбраная павуцінка”. Прадстаўлены й аўтарскія казкі з расповедамі пра хату. Сярод іх “Чортаў скарб” і “Кацёл з каменьчыкамі” Уладзіміра Караткевіча, “Шчасце й Няшчасце” Уладзіміра Ягоўдзіка, “Чаму Меша не мае хаты” Надзеі Ясмінскай ды іншыя. Выстаўлены кнігі пра школы-хаты й хатняе навучанне дзяцей у даўнейшых вёсках. Цікава пагартаць падручнік педагога й багаслова Сяргея Паўловіча “Пішы самадзейна. Развіццё навыку самастойнага пісьма. Пасобнік для беларускае школы і самавукаў. 4.1: першы год навучання (пасля азбукі)” (Вільня, 1929). Ёсць і падручнік граматыкі з калекцыі палескага фалькларыста Аляксандра Сержпутоўскага.

Рэчы, што напаўняюць прастору “хаты”, невыпадковыя: куфэрак стаяў раней у доме паэта Пятра Сеўрука з‑пад Гродна. Бажніца й ручнік належалі сям’і Максіма Гарэцкага. Многія матэрыялы — з уласных фондаў Музея гісторыі літаратуры: з калекцый “Кераміка й шкло”, “Этнаграфія”, “Ткацтва”, “Рэчы побыту”. Некаторыя з іх прадаставіў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры й побыту.

Выстава папулярызуе таксама й этнаграфічную нашу спадчыну. На ёй можна ўбачыць этнаграфічныя матэрыялы са збору Беларускага народнага фальклорнага ансамбля “Вербіца”.

Ажыццявіць такі цікавы праект музейшчыкам дапамаглі навуковыя працы загадчыка кафедры тэорыі й гісторыі дызайну Беларускай дзяржакадэміі мастацтваў Якава Ленсу, літаратуразнаўцы Таццяны Шамякінай, фалькларыста Янкі Крука.

Хатнічак — добры дух хаты

Сёлета — 110‑я ўгодкі паэткі Ларысы Геніюш. Скразной тэмай ва ўсёй творчасці Ларысы Антонаўны была тэма Радзімы. Яе вершы, паэмы поўняцца спрадвечнымі вобразамі й матывамі, сугучнымі народнаму светаўспрыманню. Радкі з верша паэткі “Мая мова” й натхнілі аўтараў на стварэнне экспазіцыі “Мова хаты”. Тэксты многіх вершаў паэткі напаўняюць прастору экспазіцыі.

Выстава прадоўжыцца да 30 верасня, будзе даступнай і віртуальным наведнікам на сайце музея: http://bellіtmuseum.by.

Вось некаторыя цікавыя факты пра хату ад супрацоўнікаў Музея літаратуры.

***

Раней будаўніцтва хаты пачыналі ўвесну толькі пасля Дабравешчання (6 красавіка). З даўніх часоў месца для новае хаты выбіралі наступным чынам. За некалькі дзён да будаўніцтва кідалі на зямлю дубовую кару з лесу і прыкладна на чацвёрты дзень падымалі яе й глядзелі, што пакажацца пад карой. Калі там знаходзілі чарвякоў ці чорных мурашак, то лічылі, што такое месца найбольш спрыяльнае для будаўніцтва. Калі ж пад карой заводзіліся павукі ці звычайныя мураўі, то хату ў такім месцы не будавалі.

***

З той жа мэтай — удала выбраць месца пад хату — гадалі й на хлебе. Кідалі з‑за пазухі тры невялічкія круглыя боханы хлеба й глядзелі, як яны ўпадуць на зямлю. Калі хлеб ляжаў верхам, скарынкай да неба, то будаўніцтва пачыналі, калі ж да зямлі — вызначалі новае месца.

***

Не ставілі хату там, дзе раней праходзіла дарога ці стаяла лазня. Людзі верылі, што ў такіх месцах водзіцца нячыстая сіла.

Ганна Лагун

Нумар у фармаце PDF

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.