Вы тут

Сумесны рэсурс: на што здольныя мясцовыя супольнасці?


Калі ў ХІХ стагоддзі ў Заходняй Еўропе ўпершыню загаварылі пра ахову спадчыны, і ўласнікам давялося змірыцца з тым, што прыватны інтарэс саступае грамадскаму (гаспадар не можа змяняць гістарычны аб'ект, як яму хочацца) гэта ўжо было рэвалюцыйным рашэннем. Але тое, што ў ахоўнай справе адбываецца сёння — яшчэ большы штуршок у разуменні, што можа быць спадчынай і як ёй распараджацца.


Трансфармацыя

Напрыклад, у апошнія гады з'явіліся новыя катэгорыі культурнай спадчыны, якім адпавядаюць новыя мадэлі кіравання. Сярод іх — індустрыяльныя аб'екты. Напрыклад, тыя ж металаперапрацоўчыя заводы ў Германіі, Вялікабрытаніі, Бельгіі ўжо сталі элементам еўрапейскай спадчыны.

Сёння да захавання трэба падыходзіць ужо комплексна — усё больш расце зацікаўленасць у захаванні культурных ландшафтаў, людзі задумваюцца пра развіццё тэрыторый і тое, як для гэтага можна выкарыстаць усё, што засталося ад папярэднікаў.

Яшчэ нядаўна абрады, рамёствы, тэхналогіі, якія з развіццём грамадства патроху сыходзілі ў нябыт, у ХХІ стагоддзі сталі разглядацца як каштоўнасці, патрапілі ў нематэрыяльную спадчыну, а веды пра рэгіянальныя «феномены» нават сталі распаўсюджвацца на міжнародным узроўні.

Сучаснікі ўжо гавораць пра аўтэнтычнасць, сацыяльную, эканамічную, сімвалічную значнасць аб'ектаў. І, як заўважае гісторык, культурны антраполаг, адзін з арганізатараў канферэнцыі з боку Беларускага камітэта ІCOMOS (грамадскае аб'яднанне, якое займаецца падтрымкай і прасоўваннем тэорый, метадалогій і навуковых тэхналогій у кансервацыі архітэктурнай і археалагічнай спадчыны. Міжнародная рада па захаванні помнікаў і гістарычных мясцін ІCOMOS была ўтворана ў жніўні 1965 года, у Беларусі камітэт прадстаўлены з 2002-га года) Cцяпан Стурэйка, гэта прывяло да змен прыярытэтаў кіравання, што ўводзіцца ў заканадаўства. У краінах Еўропы загаварылі пра павышэнне якасці жыцця людзей праз выкарыстанне аб'ектаў спадчыны.

Напрыклад, у Галандыі катэгорыя культурнай спадчыны можа надавацца з улікам інтэнсіўнасці інвестыцыйных працэсаў, якія разгортваюцца вакол іх. Адна справа, захоўваць спадчыну ў сельскай мясцовасці, іншая — у цэнтры гарадоў, якія моцна развіваюцца.

Наступная тэндэнцыя — дэлегаванне кіраўніцкіх рашэнняў. Напрыклад, у ФРГ кожная федэральная зямля мае ўласнае заканадаўства пра ахову спадчыны, і ўласныя спісы каштоўнасцяў. Кіраваць спадчынай, акрамя мясцовых органаў улады, могуць прафесійныя саюзы. У Беларусі Інстытут гісторыі Акадэміі навук апякуецца археалагічнай спадчынай. У Вялікабрытаніі цэрквы наогул выведзены з нацыянальнага заканадаўства па ахове спадчыны, пры іх ёсць уласная служба, якая займаецца захаваннем і прымае ўсе рашэнні па каштоўных будынках.

Мяняецца сістэма фінансавання нацыянальнай культуры. Сусветная тэндэнцыя — конкурснае фінансаванне, у тым ліку на рэстаўрацыю. Развіваюцца механізмы ўдзелу грамадскасці ў прыняцці рашэнняў. Як не згадаць пра грамадскія слуханні, альбо культурныя праекты. Так, у Беларусі быў рэалізаваны пілотны праект па далучэнні мясцовай грамадскасці да вызначэння стратэгіі развіцця старажытнага горада Мсціслава.

Планы на будучыню?

Правы грамадзян на спадчыну і прынцыпы такога ўдзелу на аснове сумеснай адказнасці замацаваны ў Рамачнай канвенцыі Рады Еўропы аб значэнні культурнай спадчыны для грамадства — Канвенцыі Фару.

Многія краіны ўжо далучыліся да яе. Беларусь пакуль не падпісала Канвенцыю Фару, і тым не менш мы не зможам заставацца ўбаку ад тых працэсаў, што адбываюцца ў свеце. Тут як з канвенцыяй па правах інвалідаў — Беларусь ратыфікавала яе пару гадоў таму, але колькі да таго ўжо было зроблена для стварэння безбар'ернага асяроддзя.

Канвенцыя Фару прапануе больш шырока разглядаць культурную спадчыну. У цэнтры канцэпцыі пастаўлены чалавек і чалавечыя каштоўнасці. Спадчына — сумесны рэсурс і клопат пра яго ёсць агульнай адказнасцю. А, значыць, павышаецца каштоўнасць для канкрэтных лакальных супольнасцяў. «Такім чынам з вузкапрафесіянальнай вобласці захаванне спадчыны ператвараецца ў зону супрацоўніцтва шырокага кола зацікаўленых бакоў», — заўважыла праграмны дырэктар МНДА «ЕўраБеларусь» Таццяна Пашавалава.

Рэгіянальнае і мясцовае развіццё, сацыяльная сфера, турызм, экалогія, адукацыя — сёння ўсе гэтыя сферы становяцца датычнымі да пытанняў па захаванні і прасоўванні спадчыны. Работа з ёй стала патрабаваць шматбаковага дыялогу паміж органамі мясцовай улады, навукоўцамі, установамі культуры, бізнесам. Інтэрнэт і сацыяльныя сеткі цягнуць за сабой змены інфармацыйнай прасторы і камунікацыі, зносін, што ўплывае на ўсе сферы жыцця — эканоміку, культуру і іншыя. Адпаведна і цікавасць да аб'ектаў спадчыны павялічваецца.

Таму сёння ўвесь свет знаходзіцца ў актыўным пошуку новых метадаў работы са спадчынай, Беларусь — не выключэнне.

Права на спадчыну можа рэалізоўвацца на розных узроўнях: ад проста атрымання інфармацыі да кансультацый і партнёрства ў працэсе выпрацоўкі рашэнняў. Анлайн-архівы, песенныя фестывалі, адвакацыя, валанцёрства, шэфства над помнікамі з боку школ, ператварэнне закінутага будынка ў кам'юніці-цэнтр, папулярызацыя праз конкурсы, ажыўленне цікавасці да музейных калекцый, стымуляванне крэатыўнай індустрыі, адукацыя і асвета грамадскасці для ўдзелу ў планаванні гарадской прасторы, хакатоны (калі гісторыкі разам з айцішнікамі прыдумляюць новыя праекты па прыцягненні ўвагі да пэўных аб'ектаў) — сёння актуальныя ўсе гэтыя формы работы са спадчынай. Вядома, нельга забывацца 

Алена ДЗЯДЗЮЛЯ

Прэв’ю: fotokto.ru

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.