Вы тут

Вольга Бабурына: «Выцінанка — гэта практыка стасункаў з Сусветам»


Выцінанка з’явілася на Беларусі ў часы Вялікага княства Літоўскага. Першымі яе ўзорамі лічацца кустодзіі — папяровыя накладкі пад сургучныя пячаткі. Больш шырокае распаўсюджанне выцінанкі пачалося ў часы, калі папера стала даступным матэрыялам. Ажурныя ўпрыгожанні з задавальненнем рабілі як жанчыны са шляхты, так і сялянкі.

Мастацтва выцінанкі патрабуе ўважлівага погляду на свет, умення бачыць і яго драбнюткія дэталі, і ўніверсальныя сімвалы, у метафарычнай форме адлюстроўваць жывую повязь часоў. Такім поглядам на свет валодае наша госця — народная майстрыха, загадчыца секцыі выцінанкі Беларускага саюза майстроў народнай творчасці Вольга БАБУРЫНА, у творчым асяродку вядомая як Palunisa.


У мінулым стагоддзі ў Беларусі ў міжваенны перыяд і першае пасляваеннае дзесяцігоддзе прынята было ўпрыгожваць выцінанкамі хату да свят, успамінае Вольга. — Мая маці, як многія ў савецкія часы, на Каляды выразала сняжынкі, мы прымацоўвалі іх да аконных шыбаў, падвешвалі пад столлю. Гэта прыклад выкарыстання выцінанкі ў гарадскім асяроддзі. У вёсцы мая бабуля выразала ўзоры з гафрыраванай паперы і ўпрыгожвала імі драўляныя скрыні. Элементы папяровага дэкору прысутнічалі і на абразах. А бабуліна сястра рабіла выбіванкі: брала гільзы ад куль розных калібраў і стварала пры дапамозе дзірачак ад іх аздабленне для хаты.

На жаль, папера — недаўгавечны матэрыял для выкарыстання ў інтэр’еры, бо хутка губляе свае якасці. Да наступнага свята папярэдняе ўпрыгожанне проста палілі ў печы і рабілі новае. Так заканчваўся жыццёвы цыкл выцінанкі. Праз гэта шмат артэфактаў проста знікла. Ды выцінанка і не лічылася відам мастацтва, пакуль не трапіла з бытавога асяродку ў сферу зацікаўленасці прафесійных мастакоў. Вось тады і пачаўся сапраўдны яе росквіт.

Цяпер у розных краінах праводзяцца семінары, канферэнцыі, звязаныя з выцінанкай. Актыўна вывучаецца яна ў Расіі, Украіне, Нямеччыне, Літве, Польшчы і, вядома, у Беларусі. Шэсць сімпозіумаў па выцінанцы прайшло ў Маскве. У Маладзечне, дзе я жыву, сёлета ў другі раз запланаваны Міжнародны сімпозіум па выразанні з паперы. Перад Калядамі адбыўся семінар-практыкум па выцінанцы, яго зладзілі педагогі аддзялення дэкаратыўна-ўжытковага мастацтва Маладзечанскага музычнага каледжа імя Агінскага. Зацікаўленыя людзі абменьваюцца досведам, знаходкамі. Выцінанка жыве, вывучаецца, набывае новых прыхільнікаў.

— Як і калі вы зацікавіліся выцінанкай?

— Падчас маёй вучобы ў мастацкай школе ў Маладзечне дэкаратыўна-ўжытковае мастацтва ў нас вяла Вікторыя Мікітаўна Чырвонцава, педагог ад Бога. Яна пачала займацца адраджэннем выцінанкі, і я была адной з першых вучаніц, з кім яна гэта рабіла. У 90-я гады, пасля вучобы ў Мірскім вучылішчы, я вярнулася ў Маладзечна, прыйшла ў клас народнага мастацтва для дарослых, дзе выкладала Вікторыя Мікітаўна, і зноў сустрэлася з выцінанкай. Выразанне з паперы пачало займаць усё больш месца ў маім жыцці. Узораў для пераймання не было, што сталася да лепшага, бо майстрыхі, якія разам са мной выйшлі з маладзечанскай школы выцінанкі, маюць свой почырк. Да гэтага часу ў Маладзечанскім музычным каледжы імя Агінскага выцінанка выкладаецца. У 1997 годзе я ўступіла ў Саюз майстроў народнай творчасці, на той час я ўжо ўдзельнічала ў выставах, конкурсах, мела калекцыю работ і сфарміравалася як мастачка ў тым, што тычыцца выцінанкі.

Як кожнае адметнае народнае мастацтва, выцінанка звязана з нацыянальнай ідэнтычнасцю. Заўважна, што вы выкарыстоўваеце ў сваіх работах матывы беларускага фальклору, вобразы-сімвалы дрэў, птушак, каранёў. Ці ёсць у вас улюбёныя вобразы, праз якія вы выяўляеце Беларусь?

— Дрэва жыцця — адзін з распаўсюджаных вобразаў. Безумоўна, мне гэты сімвал блізкі, бо гэта сімвал існавання, развіцця, праз які шмат што можна перадаць. У свой час я стварыла калекцыю ўладароў Вялікага Княства Літоўскага — у гэтых работах вобраз дрэва быў узяты за аснову. У сярэдзіну ствала я змяшчала выявы Вітаўта, Альгерда ў медальёне, а праз галінкі і карані паказвала сваё бачанне той ці іншай гістарычнай асобы. Паводле гэтых выцінанак нават рабіліся вышыўкі. Сярод маіх улюбёных вобразаў — букеты кветак, вазоны. У дэкаратыўна-ўжытковым мастацтве, у адрозненне ад жывапісу, дрэва заўжды мела сімвалічны сэнс. Адна з варыяцый дрэва жыцця — вазон, гэты вобраз атрымаў распаўсюджанне на маляваных дыванах, у ткацтве, вышыўцы. Выява вазона валодае станоўчай энергетыкай і сімвалізуе сям’ю, дабрабыт, лёс. Праз такія вобразы жанчына магла выказаць свае мары, жаданні, просьбы да Бога, Сусвету.

Люблю выразаць расліны, жывёл. Я не проста выразаю, напрыклад, воўка ці рысь, мне цікавы сэнс, які стаіць за выявай. Скажам, яблыня — жаночае дрэва, яе плады — новыя пакаленні, але для мяне яблыня — яшчэ і сімвал найстарэйшай жанчыны ў родзе, нашай прамаці. У матэрыяльным свеце для мяне гэта мая бабуля, якой споўнілася 93 гады. Я часта запісваю яе голас на дыктафон і кожнага разу чую ад яе новае беларускае слова.

Што вас натхняе на творчасць?

— Крыніц натхнення шмат. Стасункі з людзьмі, сустрэчы з фальклорам, удзел у рэканструкцыі народных свят абуджаюць вібрацыі, якія пераплаўляюцца ўва мне ў візуальныя выявы. Ёсць у мяне выцінанкі, у аснове якіх ляжаць традыцыйныя вобразы — з ткацтва, вышыўкі, народнага мастацтва. Іншыя работы больш звязаныя з маім унутраным светам, філасофскімі разважаннямі. Яны таксама базіруюцца на міфалогіі, сімволіцы, якая бярэ пачатак у нашых беларускіх каранях, іх адметных мясцовых асаблівасцях. Я не толькі ў выцінанках гэта паказваю, але і пішу ў дапаўненне да іх невялічкія апавяданні, з якіх складаю кніжку. Некаторыя размяшчаю ў Фэйсбуку, і людзі адзначаюць, што гэтыя тэксты разам з выцінанкамі глыбока іх закранулі, абудзілі нейкія патаемныя струны ў душы. Яшчэ адна асаблівасць маіх выцінанак — я ўжываю расквечаную паперу. У традыцыі яе, канешне, не ўжывалі, бо яе проста не было, хоць выцінанкі часам расфарбоўвалі ці рабілі з каляровай паперы. Я карыстаюся паперай для падарункаў, адмыслова шукаю такую, якая падыдзе для маіх мэт, дадасць пэўнага эмацыйнага акцэнту.

Вы неяк сказалі, што выцінанка для вас духоўная практыка.

— І практыка стасункаў з Сусветам, асэнсавання свету вакол мяне і майго ўнутранага «я».

Давялося пабачыць паштоўкі, торбачкі з вашымі выцінанкамі звяртае ўвагу нечаканае спалучэнне колераў, незвычайны матэрыял. Вы як бы пераводзіце гэты традыцыйны від мастацтва на сучасную мову.

— Выцінанка ў тым яе выглядзе, у якім яна існавала на пачатку мінулага стагоддзя і ў яго сярэдзіне, у сённяшнім асяродку не мае перспектыў. Яна мусіць развівацца, каб існаваць далей. На маю думку, захоўваючы прынцыпы, характэрныя для нашай выцінанкі, даследуючы тое, што было, варта ўкладваць гэтае мастацтва ў новыя формы. Прыкладам, у 2000 годзе на фестывалі мастацтваў «Славянскі базар» я была з выцінанкай адна, даводзілася тлумачыць людзям, што гэта такое. Прайшло два дзясяткі год — і на «Славянскім базары» мы ўбачылі афармленне сцэны ў выглядзе выцінанкі. Летась на Еўрапейскіх гульнях у Мінску на білбордах выкарыстоўвалася выцінанка. Усё часцей з’яўляецца яна і на вопратцы ў выглядзе прынтаў, вышыўкі.

Прыклад укаранення выцінанкі ў сучасны побыт — мае экалагічныя торбы. Я шыла іх з натуральнай тканіны, што была ва ўжытку, выбірала яе ў сэканд-хэндах, пасля набівала выявы розных жывёл, напрыклад, рысі. Кожная такая торба існуе ў адзінкавым варыянце. Рабілася выцінанка, потым выкарыстоўвалася як трафарэт для набівання малюнка. Нашмат прыемней хадзіць па вуліцы з арыгінальнай торбай, чым з пластыкавымі пакетамі. Да таго ж, мы даём другое жыццё матэрыялам, якія выкарысталі свой рэсурс у выглядзе кашулі ці спадніцы. Тэма экалогіі мяне хвалюе даўно, я збіраю смецце асобна і амаль не карыстаюся пластыкавымі пакетамі.

Ёсць у мяне паштоўкі з выцінанкамі, якія рабіліся ў межах экалагічнага праекта «Зялёнай сеткі» разам з амбасадай Швецыі. Прыкладам, на адной з такіх паштовак выяўлены хата, дрэва, буслянка. Але калі паглядзець на ўвесь абрыс цалкам, атрымліваецца бутэлька-апырсквальнік. Ці іншая выцінанка: воўк бяжыць уздоўж ракі каля леса, а ўся выява мае абрыс пластыкавай бутэлькі. Ідэя была — звярнуць увагу на тое, колькі пластыку нас атачае. Наш свет літаральна «закаваны» ў пластык, і праз яго прарастае натуральнае жыццё.

Як бачна, мне цікава выкарыстоўваць выцінанку для выказвання на тэму, якая мяне хвалюе, — гістарычную, экалагічную. У выцінанцы я зрабіла «Усеагульную дэкларацыю правоў чалавека». Так традыцыйнае мастацтва выразання з паперы набывае сучаснае гучанне.

 

Алена ГАРШКОВА

Фота з архіва Вольгі Бабурынай


Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.