Вы тут

Сусветная нанарэвалюцыя. Як не адстаць ад лiдараў?


«З нанатэхналогiямi звязваюць пяты i шосты тэхналагiчны ўклады: гэта перадавы край навукi, якi можа вывесцi нас на новы ўзровень», — такую думку выказаў на сустрэчы з журналiстамi першы намеснiк старшынi Прэзiдыума НАН Беларусi, акадэмiк Сяргей ЧЫЖЫК.


— Нанаiндустрыю як асобную галiну разглядаць праблематычна, — падкрэслiў ён. — «Нана» пранiкае практычна ва ўсе сферы: медыцыну, бiятэхналогii, сучасную электронiку, вытворчасць пакрыццяў i матэрыялаў... Магутнасцi, якiмi валодаюць сучасныя мабiльныя тэлефоны, сталi магчымыя толькi дзякуючы таму, што мы выходзiм на нанамаштаб. Лiдары ў гэтай галiне заяўляюць, што тэхналагiчны працэс складае ўжо менш за 10 нанаметраў. Таму тыя прадпрыемствы i вытворцы, якiя хочуць заставацца канкурэнтаздольнымi, вядуць цяпер пошук у нанамаштабе. Гэта цяжкадаступны ўзровень: для таго каб на яго выйсцi, патрабуюцца спецыяльна падрыхтаваныя кадры i складанае абсталяванне. Каранавiрус, дарэчы, — таксама нанаб'ект памерам арыенцiровачна 100 нанаметраў, таму пасля ПЦР-аналiзу можна толькi ўскосна вызначыць яго прысутнасць у клетцы.

Новыя тэхналогii патрабуюць вялiкiх укладанняў, але яны даюць адчувальны вынiк. У 2013 годзе ў Беларусi была створана Рэспублiканская асацыяцыя нанаiндустрыi, якая аб'яднала каля 30 арганiзацый рознай формы ўласнасцi (акадэмiчныя структуры, ВНУ, прамысловыя прадпрыемствы) у сем кластараў. Сярод iх, напрыклад, кластар прэцызiйнай нанапамернай апрацоўкi. Па словах Сяргея Чыжыка, у гэтым кiрунку атрымалася дасягнуць унiкальных вынiкаў па стварэннi звышгладкiх паверхняў, запатрабаваных у першую чаргу ў оптыцы. Узровень гладкасцi — атамарны, перапады няроўнасцi паверхнi складаюць менш чым адзiн нанаметр.

У сваю чаргу, Цэнтр нанадыягностыкi i сканiруючых зондавых тэхналогiй арыентуецца на стварэнне абсталявання, якое дазваляе праводзiць дыягностыку ў нанамаштабе. Яго выкарыстоўваюць у электронiцы, у матэрыялазнаўчых лабараторыях, прамысловасцi, а таксама ў медыцыне. З дапамогай такiх прыбораў можна вызначыць паталогii на клетачным узроўнi. Увогуле большасць захворванняў з'яўляецца наступствамi збояў у арганiзме на малекулярным узроўнi — гэта значыць, на тым узроўнi, на якiм дзейнiчаюць нанатэхналогii.

Акрамя таго, у нашай краiне сфармiраваўся кiрунак па распрацоўцы нанавугляродных матэрыя-лаў. У Цэнтры НАН Беларусi па матэрыялазнаўстве знойдзены новыя недарагiя шляхi па атрыманнi звышлёгкага нанаструктурнага графенападобнага матэрыялу. Нанаструктурныя матэрыялы ўжываюцца таксама ў вытворчасцi палiмераў, фарбаў, для павышэння трываласцi бетону. Утварыўся i кластар па магнiтных нанаматэрыялах i пакрыццях. Дзякуючы яму ствараюць унiкальныя электрамагнiтныя ахоўныя экраны.

— Пры пераходзе з мiкра- на нанаўзровень многiя матэрыялы могуць кардынальна змяняць свае ўласцiвасцi — напрыклад, тыя, што не праводзiлi электрычнасць, становяцца амаль iдэальнымi праваднiкамi. Назiраецца i шэраг iншых цiкавых эфектаў, — расказвае выканаўчы дырэктар Рэспублiканскай асацыяцыi нанаiндустрыi, вядучы навуковы супрацоўнiк Навукова-практычнага цэнтра НАН па матэрыялазнаўстве Аляксей ТРУХАНАЎ. — Эфектыўнасць нанаструктурных матэрыялаў вызначаецца iх шматфункцыянальнасцю, магчымасцю рэалiзацыi ўнiкальнага спалучэння ўласцiвасцяў, недасягальнага для традыцыйных матэрыялаў.

Цiкавасць да вынiкаў фундаментальных i прыкладных даследаванняў у галiне нанатэхналогiй i нанаматэрыялаў з боку прамысловасцi i бiзнесу пастаянна павялiчваецца. Гэта абумоўлена магчымасцю распрацоўкi i ўкаранення матэрыялаў з якасна новымi ўласцiвасцямi, развiццём новых эканамiчна эфектыўных тэхналагiчных прыёмаў i метадаў, укараненнем сучасных прыбораў i метадаў даследавання нанаматэрыялаў i нанаструктур.

Мiкраэлектронiка апошнiя дзесяцiгоддзi вылучалася высокiмi тэмпамi развiцця, абумоўленымi здольнасцю пастаянна скарачаць мiнiмальны памер кампанентаў iнтэгральных мiкрасхем.

Увогуле сусветны рынак сёння больш чым на 40 працэнтаў складаецца з прадукцыi трох асноўных тэхналогiй ХХI стагоддзя. Гэта IТ-тэхналогii, бiятэхналогii i нанатэхналогii. I iх доля будзе павялiчвацца. Дарэчы, тыя гiганты, якiя не змаглi хутка перабудавацца, саступiлi свае пазiцыi на рынку — напрыклад, такiя кампанii, як Siemens i Nokia. Аб'ём рынку нанаматэрыялаў i нанапаслуг на Захадзе вымяраецца сотнямi мiльярдаў долараў.

— Многiя выступаюць за больш глыбокае пранiкненне нанатэхналогiй у рэальны сектар, але гэта рызыкоўны варыянт, — лiчыць Сяргей Чыжык. — Нанатэхналогii ў масавай вытворчасцi могуць аказацца неэфектыўнымi, бо чым буйнейшая вытворчасць, тым складаней наладзiць кантроль. Большы поспех у гэтай галiне можна чакаць ад малых прадпрыемстваў.

Пры гэтым у краiне ёсць прыклады паспяховага прымянення нанатэхналогiй i на буйных прадпрыемствах: «Планар», «Пеленг», «Iнтэграл»...

Многiя краiны ўключылiся сёння ў гонку па распрацоўцы новых матэрыялаў, каб не ўпусцiць глабальнага тэхналагiчнага лiдарства. Адным з наймагутнейшых драйвераў апошнiх дзесяцiгоддзяў было iмкненне атрымаць максiмальны эфект пры мiнiмальных затратах рэсурсаў. I калi пры выкарыстаннi традыцыйных матэрыялаў людзi дасягнулi пэўных меж, то нанамадыфiкаваныя матэрыялы дазваляюць зрабiць якасны скачок у пошуках адказаў на глабальныя выклiкi, якiя паўстаюць перад чалавецтвам. А безумоўнымi лiдарамi ў сферы нанатэхналогiй з'яўляюцца ЗША, Японiя, краiны Еўрасаюза. Актыўна пашыраюць даследаваннi i распрацоўкi ў гэтым кiрунку Кiтай, Паўднёвая Карэя, Расiя, Iндыя, Бразiлiя.

Найважнейшай задачай у наступныя 10—20 гадоў, на думку большасцi экспертаў, стане распрацоўка матэрыялаў для медыцыны. Чакаецца, што за гэтыя гады будуць створаны нанаматэрыялы для мэтавай дастаўкi лекаў, «разумных» iмплантатаў i штучных органаў, для iнтэрфейсу электронных прылад, якiя ўжыўляюцца ў чалавечыя органы.

Надзея НIКАЛАЕВА

Прэв'ю: hse.ru

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Всемирная прачечная: евразийские барьеры на пути отмывания грязных денег

Всемирная прачечная: евразийские барьеры на пути отмывания грязных денег

Расширение сотрудничества ЕЭК и Евразийской группы по противодействию легализации преступных доходов и финансированию терроризма (ЕАГ) 10 июля обсудили министр по экономике и финансовой политике ЕЭК Тимур Жаксылыков и директор Росфинмониторинга, председатель ЕАГ Юрий Чиханчин.

Эканоміка

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Лiцэнзiя агенцтва «Гатовыя рашэннi» скасавана, «Iмперыi нерухомасцi» — прыпынена, а «Тваёй сталiцы» выпiсана прадпiсанне.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.