Вы тут

Айчынная ці сусветная? Пра асабісты складнік гістарычнай памяці


Так лёсіла, што першы раз у сталіцу Германіі на цягніку Масква—Берлін я ехала акурат ноччу з 21 на 22 чэрвеня. На пачатку самай кароткай у годзе ночы мы на некалькі гадзін затрымаліся ў Брэсце — у цягніка мянялі колы. Шмат перадумалася ў тым маўклівым сядзенні ў купэ, пакуль глядзела на сіне-барвовае неба на захадзе, там, дзе крэпасць. І пра блізкіх людзей, якіх вось-вось, праз нейкіх дзесяць-дванаццаць гадзін убачу, і пра незнаёмы дагэтуль горад, у якім абавязкова трэба паглядзець усё, што ёсць цікавага. А яшчэ — пра вайну. У гэты дзень у гэтым месцы нельга было не думаць пра вайну. Напрыклад, пра тое, што з Мінска ў Берлін я траплю за нейкія васямнаццаць гадзін. А тым, хто гнаў з нашай зямлі фашысцкую навалу, каб пераадолець гэту адлегласць, спатрэбіўся амаль год. А колькі жыццяў на тым шляху было пакладзена!


Фота: mlyn.by

Не магу сказаць, што тыя не вельмі вясёлыя думкі і паралелі надта сапсавалі мне агульнае ўражанне ад паездкі. Але яны, як і маўклівы ступар каля Рэйхстага праз некалькі дзён, сталі часткай гэтых уражанняў. І прыйшло разуменне, цвёрдае веданне: тая вайна — гэта частка і маёй асабістай біяграфіі. Для мяне яна, колькі б гадоў ні прайшло пасля яе заканчэння, нікуды не знікне, не расплывецца ў тумане часу. Як і той сон, у якім я бягу па высокім жыце і мяне даганяе і забівае фашысцкая куля (я кожны раз дакладна ведаю, што яна — з той вайны). Ён можа не паўтарацца некалькі гадоў, але ўжо трывала жыве ў падсвядомасці і ў адну з начэй абавязкова нагадае аб сабе, і я зноў, як калісьці ў дзяцінстве, у той страшнай мроі буду павольна, вельмі павольна, падаць у жыта, а да вачэй будзе набліжацца сіняе-сіняе неба...

І гэта ні добра, ні дрэнна — проста так павінна быць, бо ты нарадзіўся не дзесьці ў іншым месцы, а менавіта тут, на гэтай зямлі. Няхай сабе і праз трыццаць гадоў пасля яе вызвалення. Магчыма, гэты факт нараджэння і ёсць самая найлепшая прышчэпка ад бяспамяцтва. Бо ў кожнай сям'і ў Беларусі свая вайна. Адна справа чытаць у падручніку ці глядзець у кіно пра падзеі амаль васьмідзесяцігадовай даўнасці і зусім іншая — глядзець у вочы бабулі, якая страціла на той вайне ўсіх родных, ці слухаць расповеды дзеда, для якога вайна — не толькі радасць перамогі, але і страх, боль, бруд, кроў...

Толькі вось... Бабулі і дзяды, непасрэдныя сведкі, ужо сышлі ў лепшы свет. Нават тым, для каго вайна — самыя яскравыя ўспаміны дзяцінства, сёння ўжо больш за восемдзесят. А мы, тыя, хто ведалі пра вайну менавіта ад іх, хто рос на іх успамінах, для якіх яна, паўтаруся, — неад'емная частка асабістай біяграфіі, ці зможам перадаць сваім дзецям і ўнукам галоўны — эмацыянальны, асабісты складнік самага страшнага раздзела нашай найноўшай гісторыі? Ці будзе так, як з сучаснымі блокбастарамі пра вайну, якіх апошнім часам наздымалі нямала. Здаецца, і спецэфекты, і бутафорская кроў ракой ліецца дзеля праўдзівасці — а не чапляе. Чорна-белыя старыя фільмы кранаюць да слёз — а гэтыя не...

Працуючы з маладымі творчымі людзьмі — таленавітымі, цікавымі, разумнымі, я апошнія некалькі гадоў заўважаю адну тэндэнцыю. Большасць з іх (калі дакладней, амаль усе — і старшакласнікі, і студэнты, і маладыя спецыялісты) «Вялікая Айчынная вайна» пішуць з малой літары або ўвогуле стараюцца замяніць гэты выраз на «Другая сусветная». Здавалася б, нічога страшнага. Але, калі ўзяць пад увагу, што гэта «калектыўнае падсвядомае»... «Накалупаць» у гэтых памылках можна што заўгодна, — і неразуменне сакральнасці перамогі і прынесеных ахвяр, і неўспрыманне ролі менавіта сваёй краіны, сваёй Айчыны ў той вайне. Хочацца верыць, што насамрэч усё не так, бо і патрыятычнае выхаванне ў школах на ўзроўні, і самі мы водзім сваіх малодшых па музеях, вязём у Брэсцкую крэпасць і Хатынь. А граматыка — падвучыць тую граматыку, правіла можна асобнае прыдумаць, што «Вялікая Айчынная» з вялікай літары трэба пісаць...

Дай бог, каб сапраўды было ўсё так проста, каб я памылялася ў сваіх «каляфрэйдаўскіх» высновах. Інакш можа праз зусім няшмат часу атрымацца так, што тыя, хто ад Мінска да Берліна ішоў амаль год, дарэмна палілі кожны кіламетр гэтага шляху сваёй — не бутафорскай — крывёю.

Алена ЛЯЎКОВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.