Вы тут

Валенцій Ваньковіч (1800—1842)


Валенцій Ваньковіч належаў да плеяды мастакоў, якія лічылі творчасць духоўнай місіяй па ўдасканаленні чалавека, узвышэнні яго душы. Таму чалавек і стаў галоўным героем яго твораў.


Здольнасці да выяўленчага мастацтва Валенцій праявіў ужо ў дзяцінстве, маляваў усё, што бачыў. Бацька, старшыня Мінскага галоўнага суда Мельхіёр Ваньковіч, аддаў 12-гадовага сына на вучобу ў Полацкую езуіцкую акадэмію на факультэт вольных навук і старажытных і сучасных моў. Але душа хлопчыка цягнулася да жывапісу. Уражаны карцінамі з багатай акадэмічнай галерэі, ён цвёрда вырашыў стаць мастаком і ствараць такое ж хараство.

У акадэміі хлопец навучыўся выдатна маляваць, чым уразіў выкладчыкаў жывапісу Віленскага ўніверсітэта — такіх мэтраў, як Ян Рустэм і Ян Дамель. Яшчэ больш былі ўражаныя студэнты, якім не верылася, што 16-гадовы юнак з правінцыі можа рабіць гэта так «добра і правільна». А вучыліся разам з Ваньковічам тыя, чые імёны пасля ўвойдуць у гісторыю беларускага мастацтва, — Міхаіл Кулеша, Вінцэнт Смакоўскі, Канут Русецкі ды іншыя.

Прызнанне Ваньковіча як мастака прыйшло пасля карціны «Філактэт на востраве Лемнас» — ён атрымаў першую прэмію за найлепшую кампазіцыю. Валенцій пачынае паказваць свае работы на выстаўках, напрыклад, у 1820 годзе на выстаўцы ў Віленскім універсітэце экспанаваліся карціны алеем «Стары», «Пеўчыя», «Аўтапартрэт».

У віленскі перыяд раскрыўся талент Ваньковіча-партрэтыста. Ён піша эцюдныя партрэты сваіх сяброў: Адама Міцкевіча, Францішка Малеўскага, Юліяна Корсака, Эдварда Ромера, Аляксандра Адынца, якія пасля прынясуць славу і сваёй aльма-матар, і Беларусі. У гэтых партрэтах ужо праявіўся творчы стыль Ваньковіча: мастак старанна прапрацоўваў твар, імкнуўся паказаць своеасаблівасць чалавека, раскрыць яго ўнутраны свет, адлюстраваць індывідуальнасць рыс характара і настрой.

Мастацкую адукацыю Ваньковіч працягваў атрымліваць у Імператарскай акадэміі мастацтваў, куды яго ў 1824 годзе прынялі па хадайніцтве Савета Віленскага ўніверсітэта, пры гэтым Валенція адразу залічылі на старшы курс натурнага класа. Поспехі яго ў навучанні былі адзначаны спачатку сярэбраным медалём, а пасля і залатым. Прафесары-настаўнікі здзіўляліся ўменню Ваньковіча спалучаць святло і цені, дакладна перадаваць натуру. Маляваў ён хутка і лёгка — дыпломную работу Ваньковіч напісаў за тры месяцы. Такое ўражанне, што ён спяшаўся жыць, нібыта прадчуваў свой нядоўгі век, і хацеў выйграць час, каб зрабіць як мага больш.

На жаль, творчая спадчына мастака раскідана па свеце і дагэтуль лёс многіх яго карцін не вядомы. Вось і дыпломная рэч «Подзвіг маладога кіяўляніна пры аблозе Кіева» (паводле гістарычнай легенды з «Аповесці мінулых гадоў»), узнагароджаная залатым медалём, невядома дзе падзелася. Пасля сканчэння акадэміі Ваньковіч застаўся ў Пецярбургу, каб удасканальваць сваё майстэрства. Ён пазнаёміўся з шэдэўрамі еўрапейскіх і рускіх мастакоў. Падобныя знаёмствы альбо нараджаюць пачуццё сваёй нікчэмнасці, альбо, наадварот, натхняюць на творчасць. Беларускі жывапісец хацеў дасягнуць дасканаласці і вытанчанасці, але не жадаў быць пераймальнікам, таму вырашыў прытрымлівацца «крыху іншага метаду малявання». Майстэрню Ваньковіча часта наведвалі сябры і знаёмыя, каб паглядзець яго работы, бо ён праславіўся як адзін з найлепшых у Пецярбургу партрэтыстаў. Шэдэўрам стаў славуты партрэт «Адам Міцкевіч на скале Аю-Даг», напісаны ў 1827—1828 гадах. Паэт паказаны тут як мяцежны адзінокі чалавек і натхнёны творца. Ваньковіч напісаў таксама партрэты паэтаў Аляксандра Пушкіна і Васіля Жукоўскага, але лёс гэтых карцін невядомы. Героямі твораў Ваньковіча былі пераважна творчыя асобы, бо і сам ён любіў паэзію і музыку, меў тонкую і чуллівую душу.

У сярэдзіне 1829 года мастак вярнуўся на радзіму і пасяліўся ў маёнтку Сляпянка каля Мінска. Тут ён піша партрэты членаў сям'і Ваньковічаў, іх родных і сваякоў. Вяршыняй гэтага перыяду можна прызнаць напісаны ў 1834 годзе «Партрэт жонкі з дзецьмі», у якім відавочны ўплыў матываў Рафаэля. Пад уплывам містыка Таваньскага Ваньковіч звярнуўся да рэлігійных сюжэтаў. Ён быў перакананы, што вера павінна грунтавацца на добрых учынках, а таму шчодрай рукой раздаваў свае карціны, нават узнагароды, пераважную частку сваіх сродкаў ахвяраваў беднякам. А сваё мастацтва прысвяціў Богу. «Мадонна», напісаная ім з сялянскай дзяўчыны, цяпер знаходзіцца ў Луўры. Абраз святога Казіміра Ваньковіч падарыў Фарнаму касцёлу ў Гродне.

Паступова пагаршалася здароўе мастака, і ён вырашыў вырвацца з ціхай плыні сямейнага жыцця, каб паспець зрабіць яшчэ нешта важнае. Летам 1839 года, склаўшы завяшчанне, Ваньковіч пакідае Сляпянку і едзе ў Еўропу. У Дрэздэнскай галерэі ён капіруе палотны любімых Рафаэля, Мікеланджэла, Тынтарэта, Тыцыяна. Мастак не лячыўся, а працаваў — хацеў паспець стварыць тое, чаго не зрабіў. У Парыжы ён напісаў некалькі палоцен, прысвечаных Напалеону, шэраг рэлігійных твораў, а апошнюю работу «Маці Божая Вастрабрамская» перадаў у парыжскі касцёл Сен Севярын.

Вітаўт ЧАРОПКА

Выбар рэдакцыі

Культура

Франтавiк Мiхаiл Чэпiк эксперыментаваў з аэражывапiсам

Франтавiк Мiхаiл Чэпiк эксперыментаваў з аэражывапiсам

Як хлапчук з беларускай глыбiнкi здолеў паступiць у Маскоўскае мастацкае вучылiшча iмя Калiнiна?

Грамадства

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Чацвёртая педагагічная неканферэнцыя прайшла ў мінулыя выхадныя з нязменным аншлагам і сабрала больш як тры сотні педагогаў з розных куткоў нашай краіны.

Спорт

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Да старту Алімпійскіх гульняў у Токіа засталося менш за год. Увага да галоўных стартаў ужо пяцігодкі будзе каласальная.