Вы тут

Таямніцы і адкрыцці. Цікавыя навіны з вобласці навукі


Свая цяплічка на арбіце

Астранаўты NASA паспяхова вырасцілі ядомыя расліны ў космасе. Першая атрыманая такім чынам салата аказалася абсалютна бяспечнай, пажыўнай і смачнай, як і тая, што расце на Зямлі, піша The Guardіan. Праектам па вырошчванні расліны ва ўмовах космасу кіравала Джыоя Маса з Касмічнага цэнтра імя Кенэдзі. Яна лічыць, што прарыў можа быць крытычна важны для астранаўтаў падчас працяглых місій накшталт Artemіs ІІІ, у рамках якой да 2024 года група людзей павінна высадзіцца на паверхні Месяца ў раёне паўднёвага полюса. А першая пілатуемая місія NASA на Марс можа адправіцца ў канцы 2020-х гадоў.

«Калі захоўваць упакаваную ежу даволі доўга, яе якасць, смакавыя якасці і пажыўнасць пагаршаюцца. Вітаміны дэградуюць. Мы не можам зараз гарантаваць, што астранаўты атрымаюць патрэбную колькасць ежы», — сказала яна. «Акрамя таго, можа быць таксама псіхалагічная карысць ад вырошчвання раслін і догляду за імі», — дадала навуковец.

Харчаванне для астранаўтаў за апошнія гады палепшылася. Усё, што адпраўляецца на МКС, павінна дасягнуць адзнакі 6 і вышэй па шкале пераваг ад 1 да 9, дзе 1 — гэта «горшае, што калі-небудзь даводзілася каштаваць». Але, нават нягледзячы на такія зрухі, астранаўтам надакучваюць адны і тыя ж стравы з вакуумных упаковак. «Шмат хто з іх страчвае вагу», — сказала Маса.

Салату вырошчвалі ў сістэме пад назвай Veggіe, якая складаецца з грунтовай падушкі, LED-асвятлення і сістэмы паліву. Апошнюю астранаўты павінны запраўляць праз адмысловую трубку. Ураджаі расліны вырошчваюць на працягу 33—56 дзён, перш чым сарваць і з'есці ці замарозіць і адправіць на Зямлю для хімічнага і біялагічнага аналізу. Астранаўты праціралі лісце салаты дэзынфіцыраванымі сурвэткамі, перш чым есці. «Мы не хочам, каб нехта захварэў. Таму мы рабілі ўсё гэта», — сказала Маса. Вырашчаная ў космасе салата была падобная па структуры на тую, што расце на Зямлі, а некаторыя расліны нават аказаліся багацейшымі на калій, натрый, фосфар і цынк. У іх таксама быў высокі ўзровень бактэрый. Верагодна, гэта адбылося таму, што касмічныя расліны развіваліся ў больш цёплай, вільготнай і закрытай сістэме. Аднак навукоўцы не выявілі ніякіх шкодных бактэрый накшталт кішачнай палачкі або сальманелы. Цяпер NASA збіраецца пашырыць шэраг ядомых відаў раслін, якія будуць вырошчваць на МКС. У прыватнасці, у арганізацыі плануюць заняцца касмічнай вытворчасцю бок-чою, латука і чырвонай капусты, а таксама памідораў і перцаў. Пачатак эксперымента запланаваны ўжо на гэты год.


Не ператварайце мозг у звалку

Выкарыстанне гаджэтаў і камп'ютараў спрыяе развіццю маразму і дэпрэсіі, сцвярджаюць японскія навукоўцы. Пра вынікі даследавання паведаміла выданне Nіkkeі Style.

Па словах дырэктара клінікі памяці «Акумура» Аюмі Акумуры, у апошнія гады ўсё часцей людзі ва ўзросце ад 30 да 60 гадоў скардзяцца на праблемы з памяццю. Паводле слоў спецыяліста, яе парушэнню спрыяе празмернае захапленне смартфонамі і камп'ютарамі, якія фактычна ператвараюць мозг у «звалку», калі ён не спраўляецца з аб'ёмамі інфармацыі.

Акрамя таго, прафесар-нейрахірург Есікуні Эдагава ўказаў, што за ўпарадкаванне інфармацыі ў мозгу адказвае прэфрантальная кара ў лобнай долі, якая таксама рэгулюе мысленне і кантралюе памяць і эмоцыі. Пры перагрузцы мозга інфармацыяй работа гэтых функцый парушаецца, зніжаюцца кагнітыўныя здольнасці, з'яўляюцца раздражненне і расчараванне, падае матывацыя. Навукоўцы адзначаюць, што неабходна даваць мозгу адпачынак, скарачаць час карыстання камп'ютарамі і смартфонамі, а таксама добра спаць. Па іх словах, карысна задрамаць хоць бы
15 хвілін падчас абедзеннага перапынку.

«Нават калі вы сядаеце на крэсла, заплюшчваеце вочы, выпраўляеце паставу і засяроджваецеся на дыханні на працягу пяці хвілін — гэта эфектыўна», — гаворыцца ў артыкуле.


Яйкі для здаровага сэрца

Памятаеце фразу героя Фрунзіка Мкртчана з савецкага фільма «Адзінокім прадастаўляецца інтэрнат»? «Ранкам яешня, удзень яешня, увечары яешня, а ноччу — амлет! Хутка я буду кудахтаць як кураня!»

Там, праўда, гаворка ішла найперш пра кулінарныя здольнасці спадарожніцы жыцця, але муж відавочна падсвядома адчуваў схаваную пагрозу на іншым узроўні, а не толькі для страўніка. І меў рацыю! Спецыялісты са Школы грамадскай аховы здароўя Гарвардскага ўніверсітэта назвалі колькасць яек, штодзённае ўжыванне якой не прынясе шкоды сардэчна-сасудзістай сістэме. Вынікі даследавання апублікаваныя
CNN Health.

«Умеранае спажыванне — да аднаго яйка ў дзень — не звязана з павышанай рызыкай сардэчна-сасудзістых захворванняў. Вы можаце з'есці на сняданак і два яйкі, але не больш за адзін або два разы на тыдзень», — да такой высновы прыйшоў загадчык кафедры харчавання ў Школе грамадскай аховы здароўя імя Чана Гарвардскага ўніверсітэта доктар Фрэнк Ху.

Даследаванне праводзілася на працягу 34 гадоў з удзелам 215 тысяч жанчын і мужчын, якія першапачаткова не мелі сур'ёзных хранічных захворванняў.

Людзям, якія пакутуюць на дыябет 2-га тыпу, рэкамендавалі спажываць яйкі радзей з-за павышанай рызыкі ўзнікнення сардэчна-сасудзістых захворванняў.

Таксама было адзначана, што ў жыхароў азіяцкіх краін ужыванне гэтага прадукту харчавання значна радзей выклікае сардэчна-сасудзістыя паталогіі. Магчыма, гэта звязана з тым, што ў тамтэйшай кухні яйкі ўваходзяць у састаў іншых страў, а не выкарыстоўваюцца ў ежу асобна.

Сяргей СТАРЫНАЎ

Фота з адкрытых крыніц

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.