Вы тут

Дарогамі Славы. Простыя вяскоўцы


Увесну 1988-га мая скарбонка фотапартрэтаў папоўнiлася выявамi двух славутых ветэранаў. Пра iх храбрасць i адвагу казалi ўзнагароды — тры зоркi салдацкай славы. Яны — поўныя кавалеры гэтага ордэна. Каб сустрэцца з Уладзiмiрам Амельяновiчам і Апанасам Кляцко, мне давялося наведаць некалькі раёнаў, дабiрацца цягнiкамi, аўтобусамi, нават спадарожнымi машынамi — ветэраны жылi ў самай што нi ёсць глыбiнцы. Гэтыя паездкi запомнiлiся мне, бо я ехаў не толькi да мужных салдат, але i да працавiтых вяскоўцаў у мiрны час. Што цікава, і Амельяновіч, і Кляцко на фронце былі сапёрамі, а на працоўнай вахце — кавалямі. Шмат гадоў мiнула з той вясны, ветэраны пайшлi з нашага жыцця, а я па-ранейшаму з цеплынёй i ўдзячнасцю згадваю кароткiя сустрэчы i душэўныя размовы франтавiкоў. У сваiх аповедах яны вярталiся ў далёкiя ваенныя падзеi — у сырыя блiндажы i акопы, iшлi ў разведкi i атакi, штурмавалi вышынi i пераадольвалi мiнныя палi, хавалi аднапалчан i сяброў i самi памiралi ад раненняў. Вярталiся ў спаленыя, асiрацелыя вёскi, станавiлiся за плуг i сеялi хлеб, будавалi хаты, падымалi калгасы i гадавалi дзяцей. Ардэнаносцы апавядалi пра шчасце, якое iм выпала, — яны засталiся жывыя, вярнулiся на сваю малую радзiму!

Уладзiмiр Амельяновiч нарадзiўся ў вёсцы Падкасоўе Навагрудскага раёна, у пяць гадоў застаўся без маці, дапамагаў бацьку-цесляру будаваць хаты аднавяскоўцам, працаваў у паляводстве. Ён хацеў быць кавалём, і пасля вайны яго мара здзейснілася: асвоіў кавальскую справу і працаваў на калгасным мехдвары. А яшчэ плёў лазовыя кашы, і падворак ветэрана немагчыма было ўявіць без гэтых зручных і неабходных рэчаў.

А вось на сустрэчу з Апанасам Кляцко я паехаў пад самую беларуска-расiйскую гранiцу, у вёску Куляшоўка Клiмавiцкага раёна. Пасля смерцi жонкi Апанас Васiлевiч жыў адзiн. Яго трое дзяцей, сямёра ўнукаў i восем праўнукаў пераважна сталi гарадскiмi жыхарамi. I да вайны, i пасля Апанас працаваў кавалём. На вайне быў цяжка паранены, вярнуўся дадому без нагi. Але iнвалiднасць не перашкодзiла яму стаяць каля кавадла. Галоўнае для каваля — рукi: iмi — моцнымi i ўмелымi — Апанас вырабляў вяскоўцам неабходны iнвентар, рамантаваў трактары i сеялкi, каваў коней, насаджваў абады на колы. А яшчэ крыў гонтавыя дахi i валяў цёплыя валёнкi. Для сябе майстраваў драўляныя... пратэзы.

— Мае рукi не гулялi, — гаварыў стары франтавiк i адданы селянiн.

Гэтую фразу я запомнiў назаўсёды.

Анатоль Кляшчук

Прыкладна месяц таму «Звязда» сумесна з Музеем гiсторыi Узброеных Сiл запусцiла сумесны праект «Дарогамi Славы». У ёй мы апавядаем пра ваенны шлях поўных кавалераў ордэна Славы, якiя нарадзiся ў Беларусi або звязалi з ёй свой далейшы лёс.

Першы выпуск нашай рубрыкi не застаўся незаўважаны. З рэдакцыяй звязалiся прадстаўнiкi фонду Барысаўскага аб'яднанага музея. Аказалася, што ў горадзе на Бярэзiне ёсць вельмi шмат цiкавiнак, звязаных з поўнымi кавалерамi ордэна Славы. I ў адным з наступных выпускаў мы абавязкова пра гэта раскажам.

Заклiкаем вас, паважаныя чытачы: калi сярод вашых родных i блiзкiх хтосьцi або быў поўным кавалерам ордэна Славы, або асабiста iх ведаў i захаваў успамiны цi фотаздымкi, то дзялiцеся вашымi гiсторыямi з намi! Нашы кантакты — вул. Б. Хмяльнiцкага, 10а, Мiнск, 220013. Адрас электроннай пошты — info@zviazda.by. Нiводны лiст не застанецца без увагi!

А пакуль згадваем жыццёвы i ваенны шлях яшчэ двух вайскоўцаў.


Уладзiмiр Амельяновiч

Гродзенская вобласць, на жаль, небагатая на поўных кавалераў ордэна Славы. Дакладней кажучы, iх было ўсяго двое. Адзiн з iх — яфрэйтар Уладзiмiр Амельяновiч.

Ён нарадзiўся ў лiпенi 1924 года i жыў у вёсцы Падкасоўе, што цяпер належыць да Навагрудчыны. Сям'я яго была небагатая. Хлопец змог толькi атрымаць пачатковую адукацыю ў польскай школе. Варыянтаў не было, i ён застаўся дапамагаць бацькам на ўласным падворку. Там i шчыраваў ажно да лiпеня 1944 года, пакуль яго не прызвалi ў Чырвоную Армiю. Пяць месяцаў падрыхтоўкi — i ў сярэдзiне кастрычнiка 1944-га пачынае службу ў 200-м асобным сапёрным батальёне 192-й стралковай дывiзii на 3-м Беларускiм фронце. I адразу трапляе ў пекла баёў за Усходнюю Прусiю.

28 снежня 1944 года разам з групай сапёраў радавы Амельяновiч удзельнiчаў у разведцы боем непадалёк ад населенага пункта Шацхаген, якi цяпер не iснуе. Месцiўся ён на паўночным усходзе нямецкага анклава ў межах цяперашняй Чырвоназнаменскай гарадской акругi. Нягледзячы на масiраваны агонь, якi працiўнiк вёў з мiнамётаў i кулямётаў, Уладзiмiр Амельяновiч разам з групай сапёраў здолеў зрабiць тры праходы ў мiнных палях i дротавых загародах немцаў. Камандаванне высока ацанiла заслугу хлопца i ўзнагародзiла яго ордэнам Славы III ступенi.

У канцы сакавiка 1945 года савецкiя войскi выйшлi на подступы да Кёнiгсберга. Немцы вырашылi абараняць горад да апошняга. Крушэнню iх намаганняў паспрыяў i Уладзiмiр Амельяновiч. Ён зрабiў у дротавай загародзе праход i прапусцiў праз яго разведчыкаў. Праз некалькi дзён сапёр размiнiраваў некалькi мiнных палёў, чым дапамог наступленню пяхоты i артылерыi. За гэта яго ўзнагародзiлi ордэнам Славы II ступенi.

Але як Уладзiмiр Амельяновiч стаў поўным кавалерам? Справа ў тым, што яго памылкова ўзнагародзiлi ордэнам III ступенi паўторна — у канцы лютага 1945 года. У ваенным гармiдары недзе згубiлiся дакументы аб тым, што хлопец ужо атрымаў гэтую ўзнагароду. Памылка была выпраўлена толькi праз 23 гады — у 1968-м. Уладзiмiра Аляксандравiча пераўзнагародзiлi ордэнам Славы I ступенi.

Вайну ў Берлiне ён не скончыў. У маi 1945 года праехаў амаль праз увесь мацярык, на Далёкi Усход. Наперадзе былi баявыя дзеяннi супраць японскай Квантунскай армii.

Уладзiмiр Амельяновiч вярнуўся на радзiму толькi ў 1947 годзе, працаваў у мясцовым калгасе. Праз 30 гадоў пасля Перамогi атрымаў яшчэ адну ўзнагароду, гэтым разам мiрную — як заслужаны работнiк сельскай гаспадаркi БССР. Памёр у маi 1996 года.

Апанас Кляцко

Ён стаў яшчэ адным сапёрам, якi быў узнагароджаны поўным камплектам ордэнаў Славы. Але ў адрозненне ад Уладзiмiра Амельяновiча Апанас Кляцко прызываўся на службу ажно тройчы. Спачатку ён адслужыў тэрмiновую службу ў 1930-я ў Чырвонай Армii. Справа ў тым, што наш герой нарадзiўся ажно ў 1911-м. Перад Вялiкай Айчыннай працаваў кавалём у мясцовым калгасе.

Апанаса Васiлевiча мабiлiзавалi ў армiю ў чэрвенi 1941 года, адразу пасля пачатку Вялiкай Айчыннай. У адным з баёў ён трапiў у палон. Але нейкiм цудам здолеў вярнуцца назад — у родную вёску Куляшоўка Клiмавiцкага раёна. I лiтаральна праз тры днi пасля яе вызвалення, 30 верасня 1943 года, яго зноў мабiлiзавалi ў войска. Спярша служыў у 205-м армейскiм запасным стралковым палку, пасля перавёўся ў якасцi сапёра ў 222-i стралковы полк 3-й стралковай дывiзii, якая вызваляла Беларусь ад фашысцкай навалы.

У жнiўнi 1944 года падраздзяленне, дзе служыў Апанас Кляцко, вяло баi ў ходзе Каўнаскай аперацыi. Яго байцы заўважылi 15 варожых танкаў, якiя рухалiся на мост цераз раку Шырвiнты. Камандаванне паставiла задачу: мост трэба тэрмiнова знiшчыць, каб сарваць нямецкую танкавую атаку. Але выбухоўкi ў групы з пяцi сапёраў не аказалася. Яны выйшлi са становiшча i пачалi цягаць да пераправы снапы саломы. Затым падпалiлi iх — i драўляны мост таксама згарэў. Усё гэта адбывалася пад шквальным агнём працiўнiка. У гэтай спецаперацыi асаблiва вызначыўся Апанас Кляцко, за што i быў узнагароджаны ордэнам Славы III ступенi.

...У студзенi 1945 года 3-я стралковая дывiзiя ўдзельнiчала ў Варшаўска-Познанскай аперацыi. Герой нашага аповеду здзейснiў подзвiг у першыя ж яе днi. Паблiзу вёскi Рудкi, што месцiцца ў Мазавецкiм ваяводстве Польшчы, да наступу рыхтавалiся стралковыя часцi i тэхнiка 4-й стралковай дывiзii. Падчас варожай артылерыйскай падрыхтоўкi ён зрабiў чатыры праходы ў мiнных палях немцаў, зняўшы 72 супрацьпяхотныя i 7 супрацьтанкавых мiн. У наступныя днi ён размiнiраваў некалькi дарог i ўдзельнiчаў у будаўнiцтве перапраў цераз рэкi. I да таго ж захапiў у палон трох немцаў. Гэта i стала падставай, каб уручыць праз два месяцы Апанасу Васiлевiчу ордэн II ступенi.

«Зорны час» Апанаса Кляцко надышоў у красавiку 1945-га, напярэдаднi Берлiнскай аперацыi. Ён узначальваў групу разгароджвання. Перад ёй стаяла задача забяспечыць дзеяннi сiлавой разведвальнай групы каля нямецкай вёскi Вiзенау. Разам з групай сапёраў Апанас Кляцко прарабiў некалькi праходаў у мiнных палях i дротавых загародах. Мiны былi з «сюрпрызамi» — сярод iх былi, напрыклад, дыстанцыйна кiраваныя фугасы. Але байцу не пашанцавала па дарозе назад — побач з iм разарвалася мiна. Асколкi моцна паранiлi нагу. Мужнасць байца не засталася незаўважаная — 15 мая 1946 года Апанас Кляцко стаў поўным кавалерам ордэна Славы.

Пасля вайны вярнуўся ў родную вёску, дзе зноў працаваў кавалём. Памёр у лiпенi 2001 года.

Тэкст Валяр'яна ШКЛЕННIКА, фота Анатоля КЛЕШЧУКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

На свята Узнясення Крыжа Гасподняга, падчас вячэрняй службы ў Мінскім кафедральным саборы.

Грамадства

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Каб адчуць, чым organіc food адрозніваецца ад звыклых для сучаснага гараджаніна прадуктаў, дастаткова пакаштаваць памідоры ў Савічах і параўнаць іх з таматамі з гіпермаркета.

Грамадства

Генеральны дырэктар РУП «Белпошта» Святлана Юркевіч: Мы будзем развіваць перш за ўсё паштаматы

Генеральны дырэктар РУП «Белпошта» Святлана Юркевіч: Мы будзем развіваць перш за ўсё паштаматы

На працягу многіх дзесяцігоддзяў пошта асацыіравалася з традыцыйным наборам паслуг — лістамі, пасылкамі, газетамі, пенсіямі... Але сучасныя тэхналогіі ўсё больш уваходзяць у наш побыт.