30 верасня, серада

Вы тут

Акцёр Аляксей Шутаў: Тут іншае адчуванне зямлі


Ён ніколі не апавядаў пра шкілеты ў шафе як артыст, але вырашыў зрабіць гэта як рэжысёр. У сакавіку Аляксей Шутаў прадставіць у Беларускім дзяржаўным маладзёжным тэатры спектакль-інтэрактыў «Шкілеты», дзе прапануе паразважаць пра тое, наколькі варта давяраць блізкім і ці можна хаваць свае сакрэты. Вядомы па работах у расійскіх ды ўкраінскіх фільмах і серыялах акцёр вырашыў паспрабаваць сябе ў якасці рэжысёра ў Беларусі. Саспеў?..


— Прычын, чаму я на гэта рашыўся, шмат. Напэўна, кожны артыст, знаходзячыся па другі бок ад рэжысёра, задаецца пытаннямі, чаму ўсё менавіта так і што адбываецца ў галаве творцы, таму гэтым спектаклем я закрываю гештальт. Дзякуй тэатру, што дазволіў мне ажыццявіць гэтую пастаноўку. Упершыню ў жыцці я лезу ў мутную ваду, не асэнсаваўшы, чаму гэта раблю, і ўжо ў працэсе разумею, што не ўзяў з сабой маску з ластамі і не ўмею плаваць пад вадой. Але калі ўжо нырнуў, трэба вучыцца існаваць у гэтай стыхіі. Спрыяльныя ўмовы стварае тое, што з занятымі ў пастаноўцы артыстамі мы ведаем адно аднаго не першы год, бо не ў адным спектаклі разам працавалі на сцэне. Чалавечыя адносіны важныя для мяне ў першыю чаргу, у тым ліку ў прафесіі.

— Хіба не патрэбная дыстанцыя паміж рэжысёрам і акцёрамі?

— Яе адсутнасць мне не перашкаджае, таму што я ўсё ж не рэжысёр. Сутыкнуўшыся з пэўнымі праблемамі, я зразумеў, што каб быць рэжысёрам, трэба мець больш ведаў і навыкаў.

— У вас ёсць досвед работы і ў тэатрах, і ў кіно, вы бачылі розную рэжысуру...

Аляксей Шутаў вучыўся на акцёрскім факультэце УДІКа (майстэрня А. Джыгарханяна і А. Філозава). Служыў у тэатры пад кіраўніцтвам Армена Джыгарханяна, у «Цэнтры драматургіі і рэжысуры» Міхаіла Рошчына і Аляксея Казанцава, у тэатры «Чалавек». Вядомы гледачам па акцёрскіх работах больш чым у 20 фільмах (сярод іх «Сібірскі цырульнік» М. Міхалкова, «Пецярбургскія таямніцы», «Бедная Насця», «Выклік», «Вяртанне Мухтара» і іншыя). З 2017 года — акцёр Беларускага дзяржаўнага Маладзёжнага тэатра.

— Менавіта таму, што пабачыў шмат варыянтаў работы з акцёрамі, я, можа быць, і адважыўся паставіць сябе на месца рэжысёра. Натуральна, мне як акцёру хацелася б, каб рэжысёр працаваў са мной, маючы поўную карціну таго, што робіць, і плануючы хады на некалькі крокаў уперад, бо ў нейкім сэнсе ён стварае асобны свет. Сам я гэтага прапанаваць артыстам не магу, хоць і прыйшоў са сваёй ідэяй, якая сфарміравалася ў пэўную канцэпцыю. Калі я планаваў спектакль, быў гатовы да таго, што ўсё зменіцца ў залежнасці ад канкрэтных артыстаў, і дзякуй богу, што не распланаваў усё дасканала, бо менавіта так і адбываецца. Імгненна загараюся ад прапаноў акцёраў — часам яны мне падабаюцца нават больш, чым тое, што я меркаваў рабіць сам. Бывае, трапляю ў ступар, калі мая ідэя ламаецца з-за таго, што прапаноўваюць выканаўцы, і я не ведаю, што з гэтым рабіць. Прытым яны патрабуюць, каб я дакладна фармуляваў задачы, меў лагічныя адказы і мог патлумачыць, што канкрэтна павінна адбывацца на сцэне.

— У вашым жыцці былі такія рэжысёры, метад работы якіх вы хацелі б пераняць?

— Аднойчы давялося працаваць з Аляксандрам Агаровым. Вось гэта было вельмі маё: сапраўднае мастацтва — шматпланавае, непрамалінейнае. Вельмі падабаецца, як з артыстамі працуе Віктар Шаміраў, але ў нас не знайшлося агульных пунктаў. Было цікава, калі мы рыхтавалі спектакль з французскім рэжысёрам Крыстофам Фер'е ў Маскве. У яго была адметная ідэя, канцэпцыя, стылістыка, ён прыносіў вялікую колькасць матэрыялу для абмеркавання, мы засяроджана працавалі з тэкстамі. Карысны досвед.

— Работа ў кіно дала разуменне прыёмаў кінарэжысуры?

— Па вялікім рахунку ў тэатральнага і кінаакцёра адна методыка працы. Я больш люблю тэатр — ён рознапланавы, не абавязкова бытавы, у той час як кіно ў асноўным паказвае побытавыя гісторыі. Нейкія авангардныя ці абсурдысцкія фільмы, што здараліся ў кінамастацтве ад пачатку яго існавання, не атрымалі плённага развіцця, хоць час ад часу нешта такое і з'яўляецца. Кіно больш камерцыйнае мастацтва, а за час існавання ў фармаце тэлебачання наогул скіравалася на задавальненне імгненных запытаў. Цяпер ідзе новы віток развіцця кінематографа, у тым ліку і таму, што тэлебачанне ўжо не з'яўляецца адзіным даступным сродкам баўлення часу. Дзякуючы інтэрнэту людзі сталі разумець, наколькі значны іх уласны погляд і што любы чалавек можа нешта выказаць, запісаць, зняць і паказаць усім. Кіно пачынае нервавацца, шукаць новыя хады і фарматы свайго існавання.

— Гледачы больш ведаюць вас па кіно, чым па тэатры...

— У тэатры я працаваў не так актыўна. Вялікіх маскоўскіх тэатраў я не захапіў, ды і не імкнуўся туды трапіць: здымкі забіралі час. Але ў той жа час тэатр я ніколі не пакідаў: працуючы ў кіно, стараўся раз на месяц іграць спектаклі. Магчыма, рэдкая падпітка выпеставала галаданне па тэатры, а я заўсёды быў яго фанатам, я люблю яго як з'яву, захапляюся ім як глядач, у мяне ёсць любімыя рэжысёры, калектывы, спектаклі. І калі мне падабаецца, я гатовы без аніякай зайздрасці крычаць: «Люблю пастаноўкі, у якіх мяне няма!»

— Колькасць тэатральных падзей у Маскве значна большая, чым ва ўсёй Беларусі. Але вы пераехалі сюды. Чаму?

— У апошнія гады беларускі тэатр атрымаў жывы глыток за кошт недзяржаўных праектаў. Зразумела, што гэта адбывалася і з маскоўскім тэатрам, і з кіеўскім, але тут гэта робіцца не горш — жыццё ж ідзе, падштурхоўвае да асэнсавання. Мяне сюды прывялі асабістыя абставіны, да таго ж я не маю эгаістычнай мэты стаць крутым акцёрам і дасягнуць неймаверных заробкаў, інакш бы застаўся ў Маскве. Для мяне прыватнае жыццё чалавека важнейшае за прафесію і сацыяльную пазіцыю. Прафесію і нават краіну можна памяняць, калі гэтага патрабуе твая сямейная гісторыя. Адыграла сваю ролю і тое, што я люблю Беларусь з моманту, як упершыню трапіў сюды на пачатку 90-х. З часам я зразумеў, дзе мне больш камфортна і што Масква — не мой горад, хоць там і крута працаваць, калі трэба ўзляцець па кар'ернай лесвіцы. Але не ўсё гэтым вымяраецца.

— Выбудоўваючы свой лёс з дзяцінства, якое прайшло ў Якуціі, вы фактычна перасяклі палову зямнога шара. Ці істотная для сучаснага чалавека розніца менталітэтаў, культурных кантэкстаў?

— Паходжанне і папярэдняе жыццё далі гнуткасць і паўплывалі на тое, дзе мне камфортна. У мяне не было сваякоў з Беларусі, але, пажыўшы з людзьмі розных культур і менталітэтаў, я адшукаў месца, дзе мне найбольш утульна. Нейкі час, калі я жыў у Кіеве, быў упэўнены, што людзі паўсюль аднолькавыя, але, канешне, гэта непраўда. Я маю асабістае адчуванне Беларусі, не як у турыстаў, якія здымаюць вяршкі. З'ездзіўшы ў Маскву на спектакль, кудысьці на здымкі ці ў вандроўкі, вяртаюся ў Мінск і кожны раз раблю глыбокі ўдых: я вярнуўся. Гэта атрымліваецца само сабой — здымаецца напружанне ад паездак. Тут маё месца. Не ведаю: ці надоўга, ці было яно мне наканавана?..

— Таму ў вашым спектаклі выявілася цікавасць да беларускіх слоўцаў?

— Мне цікавая беларуская культура наогул. Памятаю, што нават у часы савецкага інтэрнацыяналізму культуры ўсіх рэспублік мне здаваліся рознымі. І беларуская культура — асаблівая. Не руская. А мова — яркая культурная адметнасць. Для мяне застаецца пытаннем, чаму ў краіне, дзе ёсць цудоўныя, вядомыя ў свеце мастакі, музыканты, такая няпростая гісторыя з мовай. У спектаклі я хачу закрануць пытанне, чаму частка беларусаў адмаўляецца ад сваёй мовы. Я не асуджаю, але хачу зразумець як чалавек збоку.

— А ў вас на радзіме гавораць на якуцкай мове?

— Так. Якуцкая культура вельмі кантрастуе з рускай, таму мова нікуды не падзелася, яна развіваецца. Спачатку была вусная мова, а за савецкім часам з'явілася пісьменства. Якуцкая культура адметная яшчэ і тым, што моцна звязаная з веравызнаннем — паганства дагэтуль уплывае на паводзіны людзей. Нават адукаваныя людзі не пазбаўленыя прымхлівасці. Згадаю гісторыю, як настаўніца забыла шапку ў кабінеце, калі стаялі 40-градусныя маразы. І яна вярнулася... спінай да класа. Памятаю сваё адчуванне гэтай атмасферы — яна шмат у чым трымаецца на эмоцыі страху. Пажыўшы некалькі гадоў у Маскве, я ўжо пачаў забывацца на некаторыя праявы, а калі неяк прыехаў, мяне чакаў усеахопны жах блізкіх і знаёмых, звязаны са смерцю бацькі: яны дапускалі ўмяшанне нейкай сілы, маўляў, чалавек не проста так сышоў. Ніхто пра гэта не казаў, але я адчуваў прыродны звярыны страх і бездапаможнасць, немагчымасць адолець унутраны жах. Калі дапусціць пэўныя думкі, яны могуць паглынуць — у такія моманты людзі і цягнуцца па шпількі... У культуры насамрэч шмат абліччаў. Яна існуе на прыродным узроўні, ідзе ад адчування зямлі. Вось чаму ў Беларусі я дыхаю інакш: тут іншае адчуванне зямлі.

— Беларускамоўны герой паводле інсцэніроўкі «Шкілетаў» адрозніваецца ад усіх — ён самы адкрыты...

— Я не сказаў бы, што ён адкрыты. У яго няма такіх шкілетаў у шафе, якія паўсплывалі ў сяброў. Чаму менавіта гэтаму персанажу я аддаў беларускую мову? Я сустрэў такіх людзей у Мінску. Мы неяк кантактавалі з глядачкай, якая размаўляла выключна па-беларуску. Для мяне гэта не праблема, я разумею — не складана ж. Яна вырасла ў інтэрнацыянальнай сям'і, у пэўны перыяд жыцця сама вырашыла размаўляць па-беларуску, стала вывучаць мову. Але калі мы абмяркоўвалі спектакль і перайшлі на высокія матэрыі, яна пераключылася на рускую... Спачатку я хацеў, каб мой герой Віктар быў носьбітам добрай беларускай мовы, але атрымаўся персанаж, які жадае размаўляць па-беларуску, але яму не хапае слоўнікавага запасу, хоць жаданне і волевыяўленне ўсё адно застаюцца шчырымі. Атрымліваецца, каб размаўляць на роднай мове, трэба напружвацца. Мне хочацца абмеркаваць гэта з гледачамі. Мы прапануем разам разважаць на той мове, на якой зручна выказваць думкі. І не толькі на гэтую тэму, бо спектакль усё ж пра асабістыя таямніцы.

— Сама гісторыя паўстала з фільма. Чым яна вас зачапіла?

— Гадоў пяць таму мне давялося паслужыць у тэатры, дзе асноўная стылістыка — інтэрактыў. Мэта — вывесці гледача на размову, дамагчыся прамога кантакту. Прыблізна ў той жа час я ўбачыў фільм «Ідэальныя незнаёмцы» — і сышлося. Вельмі жывая сучасная тэма — гаджэты, у якіх заключана практычна ўсё наша жыццё, шмат інфармацыі, якую мы не хацелі б паказваць іншым. Тады сфарміравалася жаданне зрабіць спектакль на падставе гэтага фільма.

— Адна справа, калі публіка глядзіць гісторыю пра шкілеты ў шафе, якую апавядаюць акцёры. Іншая — калі ёй прапануюць пра гэта выказацца. Нешта кшталту псіхатэрапеўтычнага сеанса. Гледачы павінны быць падрыхтаваныя да такога прагляду?

— Яны нічога не павінны — толькі прыйсці ў тэатр. Наша задача — размаўляць з людзьмі так, каб яны лёгка ўключыліся ў размову. Нам прынцыпова патрэбна малая пляцоўка, таму што ўсе мусяць адно аднаго бачыць: сваё стаўленне можна выказаць не толькі словамі, а нават позіркам. Тэатр — жывое мастацтва, скіраванае на людзей. Сапраўды, своеасаблівая тэрапія, а ў нас нават афармленне звязанае з арт-тэрапіяй. Я і сам атрымліваю тэрапію, калі гляджу добры спектакль.

Ларыса ЦІМОШЫК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Злачыннае «паляванне». Як абаранiць сябе ад «аматараў чужой маёмасцi»?

Злачыннае «паляванне». Як абаранiць сябе ад «аматараў чужой маёмасцi»?

Валоданне нейкiмi рэчамi азначае i тое, што на iх могуць паквапiцца староннiя. Няма рознiцы, што гэта — мабiльны тэлефон, сумачка цi бензатрымер. 

Грамадства

Ветэран патрульна-паставой службы міліцыі расказвае пра службу ў 90-я гады

Ветэран патрульна-паставой службы міліцыі расказвае пра службу ў 90-я гады

Служба гэтая вельмi напружаная — трэба пастаянна быць у курсе ўсяго, што адбываецца на тэрыторыi даручанага раёна, трымаць кантакт з мясцовымi жыхарамi.