Вы тут

Канферэнцыя даследчыкаў да стагоддзя УНОВИСа прайшла ў Віцебску


Яны стварылі ва ўсіх сэнсах рэвалюцыйную плынь мастацтва і нават праз сто гадоў выглядаюць наватарамі: учора, 14 лютага, святкаваўся юбілей УНОВИС — аб'яднання творцаў у Віцебскім народным мастацкім вучылішчы пад кіраўніцтвам Казіміра Малевіча. Менавіта ў гэты дзень сто гадоў таму група прыняла сваю канчатковую назву — Сцвярджальнікі новага мастацтва, і ўжо хутка ў віцебскай газеце апублікавала свой маніфест. Сёння гэтыя плынь, філасофія, нарэшце, феномен і тое, што пайшло за дзейнасцю Віцебскага УНОВИСа, а праіснаваў ён крыху больш за два гады, вывучаюць па ўсім свеце. Таму натуральна, што менавіта ў Віцебску — горадзе, дзе ўсё пачыналася, і менавіта ў будынку, па прыступках якога хадзілі Марк Шагал, Казімір Малевіч, Лазар Лісіцкі, Вера Ермалаева, Лазар Хідэкель ды іншыя, — з 12 да 14 лютага прайшла міжнародная навукова-практычная канферэнцыя, прысвечаная стагоддзю сцвярджальнікаў.


Канферэнцыя стала адным з шэрагу мерапрыемстваў у рамках святкавання стагоддзя УНОВИС. Усяму папярэднічала ўручэнне Міжнароднай прэміі імя Лазара Хідэкеля — архітэктара, аднаго з заснавальнікаў аб'яднання і вучня Казіміра Малевіча. Потым у Мінску глядзелі дакументальны фільм «УНОВИС» Яўгена Сяцько, у Віцебску адкрывалі выставу сябра аб'яднання Давіда Якерсона, а ўчора ў Нацыянальным мастацкім музеі прадстаўлялі экспазіцыю «Нас зразумеюць праз сто гадоў. Лазар Хідэкель», якую прывезла сюды сям'я архітэктара з Нью-Ёрка.

Пералік выглядае багата, хоць усё роўна хочацца сказаць, што гэтага недастаткова: значэнне падзей 1920-х гадоў у Віцебску і самога Віцебска для сусветнага мастацтва, а ў тым ліку і для нашай краіны, складана пераацаніць. Як у «Звяздзе» ўжо згадвалася, варта было б нават аб'явіць 2020-ы годам УНОВИСа, хоць неафіцыйна ён такім і з'яўляецца.

Канферэнцыя, відаць, — самая грунтоўная падзея серыі і так дарэчы, што месцам яе правядзення стаў не проста Віцебск, але і сам будынак, дзе Марк Шагал некалі заснаваў мастацкую вучэльню, — сёння гэта мадэрновы Музей Віцебскага народнага мастацкага вучылішча, адкрыты толькі ў 2018 годзе.

«Малевіч зрабіў дзве рэвалюцыі: першая з іх — «Чорны квадрат», а другая — УНОВИС», — лічыць траюрадная пляменніца мастака, якая, прыехаўшы на канферэнцыю з Дзюсельдорфа, аказалася ў Віцебску ўпершыню. Івона Малевіч, з чорным квадратам на пярсцёнку і малевічавых «фігурах» на шаўковай хустцы, — мастачка (альбо, як сама яна кажа, «маленькая мастачка») і віцэ-прэзідэнт Цэнтра памяці Казіміра Малевіча.

«Шмат з таго, што сёння ў мастацтве актуальна, пачыналася ў Віцебску. У сучаснай архітэктуры Даніэля Лібескінда і Франка Геры, напрыклад, можна ўбачыць уплыў Малевіча. Заха Хадзід натхнялася Малевічам, лічыла яго сваім гуру і казала, што ў яго навучылася ўсяму. Касмічныя станцыі зноў жа адсылаюць да Малевіча. Дызайн адзення быў распачаты сябрамі УНОВИСа. Лазар Лісіцкі яшчэ ў 1920 годзе зрабіў праект дома на вадзе, а сёння яны будуюцца, напрыклад, у Галандыі. Праграма сцвярджальнікаў уключыла мастацтва ў жыццё, толькі мала хто пра гэта ведае. Для мяне важна, каб з УНОВИСам былі больш знаёмыя ў Беларусі, каб іх ідэі распаўсюджваліся ў Заходняй Еўропе і ў ЗША, каб людзі ведалі, дзе пачыналася шмат з таго, што мы бачылі ў ХХ стагоддзі і бачым у ХХІ-м».

У 1919 годзе Казімір Малевіч прыехаў у Віцебск, каб выкладаць у мастацкай вучэльні, аб'яднаў вакол сябе каля сарака вучняў і настаўнікаў і заняўся канцэпцыяй «партыі супрэматызму», вынікі чаго сёння можна прасачыць дзе заўгодна, адпаведна і прадметам даследавання УНОВИС становіцца па ўсім свеце.

У навукова-практычнай канферэнцыі прынялі ўдзел нашчадкі сцвярджальнікаў — апроч спадарыні Івоны траюрадны пляменнік Малевіча Станіслаў Багданаў з Масквы і праўнучка Эля Лісіцкага Валерыя, а таксама даследчыкі, мастацтвазнаўцы і прадстаўнікі музеяў з Беларусі, Расіі, Польшчы і Галандыі. У рэшце рэшт, у аб'яднання УНОВИС былі філіялы ў шматлікіх гарадах, а самі ўнавісаўцы раз'ехаліся з Віцебска, таму іх паслядоўнікі і творы знаходзяцца ў розных кутках свету.

Адным з добра знаёмых калег Казіміра Малевіча з'яўляецца вядомы мастак Уладзіслаў Стшэміньскі — мінчанін, які пасля Першай сусветнай вайны пачаў свае тэарэтычныя і педагагічныя распрацоўкі ў Смаленску, дзе арганізаваў філіял УНОВИСа, а працягнуў іх у Польшчы, дзе ўвайшоў у так званую а.r. grоuр, што можна патлумачыць як «рэвалюцыйныя мастакі» альбо «сапраўдны авангард». Пра ўплыў ідэй Малевіча на мастацтва Польшчы, што ў першую чаргу праяўляецца менавіта ў дзейнасці Стшэміньскага, расказвалі Даніэль Музычук і Паўліна Курц-Май з Музея мастацтва ў Лодзі.

«У Смаленску Стшэміньскі пераймаў спосаб працы УНОВИСа, хоць у нас мала звестак пра дзейнасць мастака ў гэтым горадзе — ужо ў 1922 годзе ён знаходзіцца ў Польшчы. Першы тэкст, які Стшэміньскі напісаў на польскай мове, быў прысвечаны рускаму мастацтву, аздабляўся выявамі работ Малевіча і пачынаўся з просьбы да польскіх улад прывезці наватара ў Польшчу. Мастак аддае супрэматызму першае месца ў значэнні для будучага развіцця мастацтва. Праз пяць гадоў Малевіч сапраўды прыехаў у Польшчу і зрабіў там выставу, існуе нават фотаздымак, дзе ён акружаны паэтамі і мастакамі», — расказаў Даніэль Музычук.

Уілем Ян Рэндэрс займаецца рускім мастацтвам у Музеі Ван Аббе ў галандскім Эйндховене, дзе, напрыклад, захоўваецца калекцыя твораў Эля Лісіцкага, у прыватнасці віцебскага перыяду. З пазітыўным заклікам не толькі глядзець на мастацтва, але і карыстацца ім, спадар Уілем лічыць, што ідэі ўнавісаўцаў, тым больш, што яны не абцяжараныя аўтарскімі правамі, трэба задзейнічаць у мастацтве, грамадстве і ўвогуле жыцці.

На канферэнцыі ён расказаў пра некалькі міжнародных праектаў, якія адлюстроўваюць падзеі 1919—1922 гадоў у Віцебску, у прыватнасці пра выставу «Шагал, Лісіцкі, Малевіч» у Нацыянальным цэнтры мастацтва і культуры Жоржа Пампіду ў Парыжы ў 2018 годзе. «Можна толькі ўявіць той цуд, які адбыўся ў Віцебску, калі Малевіч і Лісіцкі ўзначалілі па сутнасці рэвалюцыйную арганізацыю, што да таго ж змагла ўвасобіць некалькі прапагандысцкіх праектаў. Лісіцкага ў Віцебск запрасіў Марк Шагал: той пераехаў сюды з Кіева ў 1919 годзе, і хутка разам з Малевічам стаў рыхтавацца да заснавання УНОВИСа. Малевіч тады мала займаўся жывапісам — ён больш пісаў тэксты, якія Лісіцкі і іншыя вучні потым надрукуюць, але тым не менш аснову выставы склалі ў тым ліку яго творы».

Даследчык рускага мастацтва кажа, што цікавасць да УНОВИСа распаўсюдзілася яшчэ ў пачатку 1920 года, нават да Першай усерасійскай канферэнцыі тых, хто вучыць і вучыцца, у Маскве, на якую група, дарэчы, спазнілася на два дні.

Навуковая частка, вядома, склала аснову канферэнцыі: у першы дзень госці праслухалі серыю дакладаў, у тым ліку нашчадкаў унавісаўцаў, а на другі пераходзілі ад секцыі да секцыі, што атрымалі месца ў розных залах Музея. Канферэнцыя, бачна, выклікала цікавасць у тым ліку з боку студэнтаў, напрыклад яе асобнае мерапрыемства — лекцыя мастака і тэарэтыка мастацтва Дзмітрыя Гутава з Масквы, які ўзяўся адказаць на, здаецца, вечнае пытанне, што ў «Чорным квадраце» Малевіча такога асаблівага, і для гэтага зрабіў экскурс у гісторыю культуры.

На другі дзень канферэнцыі, ужо пасля навуковай часткі, гасцей занялі ўжо згаданы фільм Яўгена Сяцько «УНОВИС», футурыстычны праект «Перамога над сонцам», выстава, перформанс, неБалет, музыкальны батл і іншае, а ўчора, менавіта ў дзень стагоддзя сцвярджальнікаў, адбылося гашэнне мастацкага маркіраванага канверта, прысвечанага юбілею УНОВИСа.

Гісторыя аб'яднання і яго ўплыву ў Беларусі поўная кур'ёзаў. І сёння нельга сказаць, ці здолела беларускае мастацтва пайсці далей за ўнавісаўцаў, якія сто гадоў таму ў пэўным сэнсе зрабілі Віцебск цэнтрам сусветнага авангарда. На доўгія дзесяцігоддзі пасля таго, як Малевіч, УНОВИС, супрэматызм былі выцесненыя з парадку дня, іх ідэі і філасофія аказаліся забытымі. Толькі ў 1992 годзе Малевіч вярнуўся ў навучальную праграму Акадэміі мастацтваў. Яе рэктар Міхаіл Баразна, які мае да гэтага непасрэднае дачыненне, лічыць, што падзеі 1920—1922 гадоў адбыліся ў Віцебску не толькі па волі выпадку, але і таму, што гэты горад быў дастаткова талерантны, каб успрыняць рэвалюцыйнае мастацтва.

Каб выправіць знікненне УНОВИСа з беларускай прасторы, напэўна, трэба ісці за думкай, якая лейтматывам гучала на працягу ўсёй віцебскай канферэнцыі, — варта не толькі глядзець на мастацтва ўнавісаўцаў, але і выкарыстоўваць яго.

Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Нацыянальная акадэмія навук ініцыюе стварэнне народнага летапісу Вялікай Айчыннай вайны

Нацыянальная акадэмія навук ініцыюе стварэнне народнага летапісу Вялікай Айчыннай вайны

Навукоўцы звяртаюцца да кіраўніцтва абласных і раённых выканаўчых камітэтаў, устаноў адукацыі і культуры, грамадскіх арганізацый, усіх зацікаўленых грамадзян з просьбай разгарнуць работу па зборы ўспамінаў і фатаграфій удзельнікаў падзей Вялікай Айчыннай вайны.

Грамадства

Зіновій Прыгодзіч. Успаміны пра архітэктара Леаніда Левіна. Пайшоў, каб застацца...

Зіновій Прыгодзіч. Успаміны пра архітэктара Леаніда Левіна. Пайшоў, каб застацца...

З Леанiдам Левiным, славутым нашым архiтэктарам, мяне пазнаёмiў Генадзь Бураўкiн — яго даўнi, харошы сябра.

Грамадства

«Дзякуй участковаму — ён нас добра беражэ». Як міліцыя праводзіць прафілактычны рэйд падчас сітуацыі з каранавірусам

«Дзякуй участковаму — ён нас добра беражэ». Як міліцыя праводзіць прафілактычны рэйд падчас сітуацыі з каранавірусам

«Без мiлiцыi мы нiяк», — рэзюмаваў Прэзiдэнт Беларусi Аляксандр Лукашэнка падчас сустрэчы з мiнiстрам унутраных спраў Юрыем Караевым, маючы на ўвазе сiтуацыю з каранавiрусам. 

Грамадства

Чым сябе заняць на самаiзаляцыi?

Чым сябе заняць на самаiзаляцыi?

Урачы па ўсiм свеце запусцiлi флэшмоб #StayAtHome.