Вы тут

Новы маштабны культурна-гістарычны праект «Вайна і мір» раскажа пра сляды трох войнаў на нашай зямлі


Бягучы год праходзіць у Беларусі, як і па ўсёй СНД, пад знакам 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне. Зразумела, акрамя юбілейных вайсковых парадаў і масавых урачыстасцяў да знакавай даты будзе прымеркаваны цэлы шэраг мерапрыемстваў рознага ўзроўню. Напрыклад, некалькі дзён таму з мемарыяльнага комплексу Брэсцкай крэпасці і расійскага Мурманска стартавала эстафета Перамогі, якая двума маршрутамі пройдзе ўздоўж знешніх межаў дзяржаў — удзельніц СНД і фінішуе ў маі ў Маскве, каля магілы Невядомага салдата. Але для таго, каб цаніць набыткі і каштоўнасці сямідзесяці пяці гадоў мірнага жыцця, памяць мінулай вайны трэба шанаваць і захоўваць не толькі ў круглыя даты, а пастаянна — штогод, штодня. А, магчыма, трэба капаць глыбей?..


— У рамках вялікага праекта «У пошуках страчанага» пачынаецца цыкл мерапрыемстваў, прысвечаных 75-годдзю Вялікай Перамогі, — інтрыгаваў публіку на нядаўняй Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўцы-кірмашы вядомы калекцыянер, гісторык, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі «За духоўнае адраджэнне» Уладзімір Ліхадзедаў. — Сутнасць яго ў тым, каб не проста паказаць 1945 год і падзеі Перамогі, але звярнуцца да вытокаў, традыцый патрыятызму, расказаць аб тым, як кавалася Перамога, адкуль узяліся тыя ідэйныя, загартаваныя людзі, якія яе набліжалі. Бо Перамога стваралася не з 1941 да 1945 года — бацькі і дзяды герояў Вялікай Айчыннай вайны былі героямі Першай сусветнай вайны, а іхнія дзяды і прадзеды — героямі Айчыннай вайны 1812 года... Гэты ланцужок, па якім перадавалася любоў да Радзімы, мы і хочам паказаць у новым праекце — перадусім гэта будуць выстаўкі, прысвечаныя вайне 1812 года, Першай сусветнай і, як апафеоз, у канцы красавіка — пачатку мая — Вялікай Айчыннай вайне. А паміж войнамі быў мір, пра які таксама важна даведацца: як, чым жылі нашы продкі? Таму і назву праекту далі сімвалічную, як у рамане Талстога — «Вайна і мір».

Першая выстаўка адкрыецца ўжо 21 лютага ў Дзяржаўным мемарыяльным музеі Якуба Коласа — на экспазіцыі, што раскажа пра падзеі 1812 года, будуць прадстаўлены арыгінальныя літаграфіі ўдзельніка напалеонаўскіх паходаў Фабера дзю Фора (гэта нямецкі мастак-баталіст, які маляваў алоўкамі, фарбамі і чарнілам у кожны свабодны ад службы момант, у тым ліку занатаваў у сваіх запісных кніжках шмат беларускіх краявідаў, а па яго малюнках пазней зрабілі шмат гравюр, паштовак і карцін, у тым ліку ў 1830-х з'явіліся дзве аўтарскія карціны алеем: «Пераход цераз Бярэзіну» і «Кавярня ў Вільні»). Па гэтых малюнках можна будзе ўявіць сабе як шлях Напалеона да Масквы, так і вяртанне назад, у тым ліку ўцёкі з-пад Ашмян і Смаргоні. Таксама будуць прадстаўлены літаграфіі па карцінах вядомага мастака-баталіста Васіля Верашчагіна.

У праекта, расказвае Уладзімір Ліхадзедаў, ужо ёсць партнёры, гатовыя даць свае пляцоўкі для наступных экспазіцый: Нацыянальная і Прэзідэнцкая бібліятэкі Беларусі, Дзяржаўны музей ваеннай гісторыі, выказалі зацікаўленасць і некаторыя іншыя ўстановы. «Мяркую, выстаўкі — а я бачу шэраг экспазіцый, магчыма, каля дзясятка — будуць, па-першае, перасоўныя і пройдуць як у музеях і бібліятэках, так і, напрыклад, у розных навучальных установах; па-другое, выключна арыгінальныя — ніякіх копій, толькі сапраўдныя гістарычныя рэчы і творы мастацтва, кнігі, паштоўкі, літаграфіі ХІХ— ХХ стагоддзяў; па-трэцяе, бясплатныя для наведвальнікаў, бо маюць перадусім асветніцкую задачу», — пералічвае калекцыянер.

У канцы красавіка, як мяркуюць арганізатары, усе выстаўкі зноў аб'яднаюцца ў адзін суцэльны праект і будуць экспанавацца разам у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Таксама тут плануецца правесці круглы стол з удзелам калекцыянераў і пісьменнікаў з Расіі, Украіны, Літвы, Латвіі, Эстоніі, Польшчы, Германіі і іншых краін. «Хочацца зрабіць гэты форум — не, не фінальным акордам, але кульмінацыяй праекта, гучным і яркім напамінам пра каштоўнасць дружбы народаў і мірнага неба над нашымі галовамі, і каб менавіта Беларусь стала тым месцам, дзе аб'ядноўваюцца мірныя, стваральныя ініцыятывы, дзе злучаецца наша агульная гістарычная памяць», — апантана дзеліцца планамі Уладзімір Аляксеевіч.

Безумоўна, праект пакіне і рэчыўны, а дакладней, кніжны, след. У канцы 2019-га ўбачыла свет кніга Аляксандра Карлюкевіча і Уладзіміра Ліхадзедава «Крыніцы памяці», у якой адначасова дакументальны і мастацкі аповед пра мясціны Беларусі, звязаныя з імёнамі і лёсамі літаратараў, публіцыстаў, ваенных карэспандэнтаў Расіі ў гады Вялікай Айчыннай вайны арганічна дапаўняюць ілюстрацыі: старыя — з калекцыі паштовак Уладзіміра Ліхадзедава, сучасныя — з фотатэкі БелТА.

Рыхтуюцца да выхаду яшчэ дзве кнігі — адна з іх так і будзе называцца, «75 год Вялікай Перамогі», другая будзе прысвечана блакадзе Ленінграда. У яе трапяць, напрыклад, унікальныя лісты і дакументы блакаднікаў рознай нацыянальнасці, у тым ліку беларусаў. «Гэта тэма блізкая і балючая мне асабіста, — прызнаецца Уладзімір Ліхадзедаў, — бо мая прабабуля якраз загінула ў блакадным Ленінградзе... Пасля вайны ў горад прыязджаў мой дзядуля, размаўляў са сведкамі тых падзей, я таксама доўга шукаў якія-небудзь згадкі аб прабабулі. Удалося дазнацца толькі, што яна пахаваная на Пескароўскіх могілках, але я не губляю надзеі, што могуць выпадкова «ўсплыць» лісты, фатаграфіі ці іншыя дакументы. Бо падчас блакады горад усё адно не здаваўся, ён жыў — працавала пошта, нават — дзіўная рэч — друкаваліся паштоўкі! Пакуль не буду раскрываць усіх сакрэтаў, але абяцаю, што ў кнізе будзе прадстаўлена мноства ўнікальных артэфактаў».

Праект «Вайна і мір» не завершыцца 9 мая — ён працягне жыць і развівацца, прырастаць удзельнікамі, шукаць новыя кірункі і сэнсы. Як, уласна, працягвае жыць справа жыцця Уладзіміра Ліхадзедава — праект «У пошуках страчанага», вылучаны ў 2020 годзе на Дзяржаўную прэмію Беларусі ў галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры. Бо пра нашы гарады і мястэчкі ў розныя гістарычныя перыяды ёсць што апавядаць яшчэ доўга, многа і цікава для любой аўдыторыі, перакананы калекцыянер: «У 2019 годзе ў мяне выйшла шэсць кніг у рамках праекта «У пошуках страчанага», сёлета, мяркую, будзе не менш. Дый калекцыя старых паштовак і фотаздымкаў, якую я збіраю, ужо больш чым 40 гадоў, таксама штогод пашыраецца — работы хапае!»

Вікторыя ЦЕЛЯШУК

Фота Яўгена ПЯСЕЦКАГА

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.