Вы тут

Чаму ў Еўропе нарастае антысемітызм?


На адмысловым форуме ў цэнтры імя Рау пагаварылі пра Халакост і талерантнасць.


Фота БЕЛТА

«Перажыць Мінскае гета ўдалося нямногім людзям, — выступіў яго былы вязень Якаў Краўчынскі. — Яно было часткай бесчалавечанага жадання знішчыць цэлы народ, дзе загінула больш за восемдзесят тысяч чалавек. Мы заўсёды кажам: пагром. У Мінскім гета пагрому не было: колькі фашысцкае кіраўніцтва ні намагалася зрабіць так, каб жыхары горада ўварваліся ў гета і ўчынілі разню, у яго гэта не атрымалася. Але мелі месца добра арганізаваныя акцыі з удзелам нямецкага войска, паліцыі і расстрэльных камандаў. Апроч як падчас гэтых акцый, людзі паміралі кожны божы дзень: не зняў шапку за пятнаццаць крокаў ад немца — куля; падышоў да дрота, нешта абмяняць ці проста так, — куля; здалося, што ў цябе брудная альбо дрэнна прышытая лата, — таксама куля. Гэта працягвалася кожны дзень. Апроч таго, людзей да апошняга эксплуатавалі: прымушалі працаваць на прадпрыемствах, чысціць вуліцы — знаходзілі розныя спосабы, каб людзі паміралі ад змардавання і непасільнай працы. Маё адзінае пажаданне — каб такое больш не паўтарылася, гэта вельмі цяжка ўспамінаць».

Тое, што Міжнародны дзень памяці ахвяр Халакосту гэтым разам быў адзначаны ў тым ліку Міністэрствам замежных спраў Беларусі, — па словах рабіна Мардэхая Райхінштэйна, упершыню на такім высокім узроўні, — сведчыць, што з кожным годам на гістарычную падзею звяртаецца ўсё больш увагі. На наша пытанне, ці ёсць у дыскусіі пра Халакост бакі, да якіх беларускае грамадства пакуль не гатова, спадар Райхінштэйн, наадварот, адзначыў нашу «суперталерантнасць»: «Пра Халакост выходзіць усё больш і больш інфармацыі, і, я думаю, Беларусь лепш за ўсіх гатова яе ўспрымаць. Гэта дзіўная краіна, бо, напэўна, адзіная, на тэрыторыі якой пры вялікай яўрэйскай абшчыне не было колькі-небудзь масавага здрадніцтва і для задач знішчэння не хапала «сваіх» супрацоўнікаў, таму іх завозілі з іншых тэрыторый. Да таго ж, на мой погляд, антысемітызм у цэлым на постсавецкай прасторы змяншаецца».

Хоць лейтматывам такіх дзён — і гэты не стаў выключэннем — традыцыйна становяцца словы пра важнасць захавання памяці аб загінулых, каб не паўтарыць мінулае ў будучыні, выступоўцы форуму адзначылі трывожныя сведчанні таго, што ў сучасным грамадстве нецярпімасць па нацыянальнай прыкмеце ўсё яшчэ сябе праяўляе. Рабін Рыгор Абрамовіч успомніў абліты чорнай фарбай помнік ахвярам Халакосту ў Магілёве, разбітае шкло сінагогі ў Бабруйску, графіці ў выглядзе свастыкі на сценах Ізраільскага культурнага цэнтра ў Мінску.

Адраджэнне праблемы нецярпімасці пацвердзіў і пасол Германіі ў Беларусі Манфрэд Хутэрэр: «Мы — немцы — адчуваем вялікі сорам за варварскія злачынствы, якія выходзяць за межы разумення, учыненыя немцамі на гэтай тэрыторыі. Памятаць пра гэтыя злачынствы, назваць вінаватых і захаваць дастойную памяць аб ахвярах — неаддзельная ад нашай краіны адказнасць, якая не падлягае абмеркаванню. Усведамленне гэтай адказнасці з'яўляецца часткай нашай нацыянальнай ідэнтычнасці, нашага разумення сябе як адукаванага грамадства і прававой дзяржавы. На жаль, мы жывём у час небяспекі таго, што дэманы мінулага, якія лічыліся памерлымі, прачнуцца. Мала хто з нас мог уявіць, што ў Германіі зноў пачнуць цкаваць яўрэяў, абражаць на вуліцы людзей з кіпай на галаве, дражніць яўрэйскіх дзяцей у школах. Але гэта адбываецца ў маёй краіне, хоць я не мог нават падумаць, што такое яшчэ магчыма. Нядаўняй кульмінацыяй тэндэнцыі стала страшнае нападзенне на яўрэйскую абшчыну ў Гале».

Спадар Хутэрэр лічыць, што нарастаючы антысемітызм у Германіі, а таксама ў іншых частках Еўропы, нясе небяспеку дэмакратыі і плюралістычнаму грамадству і важна ўлічваць, што антысемітызм накіраваны не толькі супраць яўрэяў, але таксама выяўляе глыбока антыдэмакратычны светапогляд.

Сярод выступоўцаў у Цэнтры імя Рау былі прадстаўнік Саюза беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб'яднанняў і абшчын Барыс Герстэн, пастаянны каардынатар ААН у Беларусі Іаана Казана-Вішнявецкі і прадстаўнік Галоўнага ўпраўлення шматбаковай дыпламатыі Міністэрства замежных спраў Аляксандр Апімах. Удзельнікі форуму паспелі абмеркаваць ролю адукацыі ў зніжэнні антысеміцкіх настрояў, шляхі барацьбы з ксенафобіяй праз сферу культуры і СМІ, прадухіленне злачынстваў на глебе нянавісці, а пытанне Халакоста абмеркаваць як з гістарычнага ракурсу, так і з філасофскага.

«Людзі любяць пытацца, дзе быў Бог падчас катастрофы і як ён такое дапусціў, але трэба таксама задаць пытанне, а дзе ў гэты час быў чалавек і агульначалавечыя каштоўнасці? — кажа Мардэхай Райхінштэйн. — Нам і сёння трэба думаць пра прыроду чалавека, бо ад таго, што мы сталі больш цывілізаваныя, што развілася тэхніка, што ў кожным доме ёсць душ, прырода чалавека не змянілася. На мой погляд, гэта глабальная рэч, і калі мы хочам выкараніць нейкія недахопы сучаснасці, трэба ў першую чаргу думаць пра адносіны чалавека да іншых».

Мерапрыемствы і выступленні, прысвечаныя Міжнароднаму дню памяці ахвяр Халакосту, 27 студзеня праходзілі па ўсім свеце. Галоўнае з іх — урачыстая цырымонія ў гонар вызвалення Аўшвіца — адбылося на месцы самой групы канцэнтрацыйных лагераў, куды прыехала каля двухсот былых вязняў і больш за пяцьдзясят прадстаўнікоў краін свету.

Вольга МІЦКЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

На свята Узнясення Крыжа Гасподняга, падчас вячэрняй службы ў Мінскім кафедральным саборы.

Грамадства

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Каб адчуць, чым organіc food адрозніваецца ад звыклых для сучаснага гараджаніна прадуктаў, дастаткова пакаштаваць памідоры ў Савічах і параўнаць іх з таматамі з гіпермаркета.

Грамадства

Генеральны дырэктар РУП «Белпошта» Святлана Юркевіч: Мы будзем развіваць перш за ўсё паштаматы

Генеральны дырэктар РУП «Белпошта» Святлана Юркевіч: Мы будзем развіваць перш за ўсё паштаматы

На працягу многіх дзесяцігоддзяў пошта асацыіравалася з традыцыйным наборам паслуг — лістамі, пасылкамі, газетамі, пенсіямі... Але сучасныя тэхналогіі ўсё больш уваходзяць у наш побыт.