Вы тут

Вяртанне на радзіму князёў Друцкіх-Любецкіх, або трагедыя старадаўняга роду


У вёсцы Новае Поле непадалёк ад Ракава знаходзіцца старадаўні сядзібна-паркавы ансамбль князёў Друцкіх-Любецкіх. У адным з будынкаў (дарэчы, помніку архітэктуры XІX стагоддзя), месціцца вучэбны корпус дзяржаўнага аграрна-эканамічнага каледжа. У Музеі народнай славы гэтай навучальнай установы невялікі пакой адведзены пад экспазіцыю, якая расказвае пра гісторыю княжацкага роду. Упершыню вывучаць і даследаваць радавод князёў пачаў беларускі гісторык Ігар Мельнікаў. Нядаўна вучоны адшукаў новыя здымкі, дакументы, успаміны, артэфакты, якія датычацца Друцкіх-Любецкіх. Азнаёміцца з матэрыяламі ўсе зацікаўленыя змаглі падчас выстаўкі «Новае Поле: на мяжы цывілізацый». Пра апошніх гаспадароў маёнтка, дзейнасць кантрабандыстаў, работу савецкіх і польскіх пагранічнікаў на ўчастку граніцы Новае Поле — Ракаў даследчык гатовы апавядаць гадзінамі...


— Геранім Друцкі-Любецкі, адзін з апошніх прадстаўнікоў славутага роду, нарадзіўся ў 1861 годзе ў Пінску. Ён быў адукаваны чалавек, яго кар'ера развівалася паспяхова: сябра рады Мінскага сельскагаспадарчага таварыства, сябра назіральнай рады Таварыства ўзаемнага страхавання, старшыня аддзела па справах сельскай гаспадаркі і патрэб Палескага таварыства сельскай гаспадаркі. Землеўласнік удзяляў значную ўвагу павышэнню ўзроўню сельскагаспадарчай культуры і адукацыі сярод сялян, збіраў тэарэтычную інфармацыю для правядзення сельскагаспадарчых рэформаў у Паўночна-Заходнім краі Расійскай імперыі. Гэтую работу заўважылі і накіравалі ў камітэт пры Міністэрстве сельскай гаспадаркі і дзяржаўнай маёмасці. У сакавіку 1905 года Геранім у складзе дэлегацыі вёз петыцыю Мінскага сельскагаспадарчага таварыства, у якой падкрэслівалася неабходнасць увядзення ўсеагульнай асветы на родных мовах для жыхароў беларускіх губерняў, у Маскву. У 1906 годзе князь быў абраны дэпутатам Першай Дзяржаўнай думы ад Мінскай вобласці, — расказвае Ігар Мельнікаў.

У 1919 годзе сям'я з'ехала ў Польшчу, але ўжо ў снежні бацька захварэў на іспанку і памёр у Варшаве. Уладара маёнткаў Стары Ракаў і Новае Поле на Міншчыне, Лунін на Піншчыне пахавалі на цэнтральных варшаўскіх могілках у Павонзках.

У сям'і Гераніма і Марыі Друцкай выхоўвалася чацвёра дзяцей: Марыя, Хрысціна, Юзаф і Канстанцін. Князь Канстанцін камандаваў Віленскай кавалерыйскай брыгадай. Падчас вераснёўскай кампаніі 1939 года ён трапіў у савецкі палон і вясной 1940-га быў расстраляны пад Кіевам. Трагічна склаўся лёс і Хрысціны. 6 мая 1921 года яна пераходзіла савецка-польскую граніцу, каб трапіць у радавы маёнтак. У пэўны момант князёўна ўбачыла ўзброеных чырвонаармейцаў, якія яе затрымалі. На гранічнай заставе яна папрасілася ў прыбіральню і, выбраўшы момант, пабегла. Яе заўважылі мясцовыя жыхары і закрычалі, маўляў, лаві арыштантку. На крык выбеглі пагранічнікі на чале з камандзірам Васілём Баравіком. Дзяўчына прапанавала ім грошы ўзамен на свабоду. Адзін з пагранічнікаў ударыў Хрысціну. Тады яна дастала пісталет і выстраліла ў Баравіка, а затым параніла яшчэ аднаго чырвонаармейца і перабегла граніцу. Але яе дагнала куля. Дабівалі параненую шабляй па галаве.

— Бальшавікі забралі цела князёўны, каб паказаць сваім начальнікам, што забілі польскага шпіёна, пры гэтым ахвяру раздзелі. Магчыма, праз гэта з'явіліся плёткі, што Хрысціну згвалцілі, — кажа Ігар Мельнікаў.

Пахавалі дзяўчыну ў крыпце на каталіцкіх могілках у Ракаве.

Пасля смерці дачкі князёўна Марыя звар'яцела, хадзіла па мястэчку, прыціснуўшы да грудзей фотаздымкі сваіх родных. Так яна і памерла ў лістападзе 1946 года і знайшла спачын побач з Хрысцінай.

Мяжа, якая прайшла па Беларусі 18 сакавіка 1921 года, падзяліла яе на дзве часткі. Больш за чатыры мільёны беларусаў апынуліся пасля Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы. Але самае страшнае тое, што мяжа раздзяліла людзей, братоў, сваякоў, бульдозерам прайшла па іх лёсе. Не сталі выключэннем і Друцкія-Любецкія.

— Ігар Вячаслававіч, як вам удалося атрымаць такія цікавыя дакументы, каб папоўніць экспазіцыю?

— Унікальныя здымкі Канстанціна, Хрысціны, Марыі, асабістыя дакументы, успаміны перадалі нашчадкі славутага роду, якія жывуць у Польшчы. Мне ўдалося звязацца з унукам Канстанціна і праўнукам Іераніма Паўлам Дангелем, які запрасіў мяне прыехаць. Давялося таксама паразмаўляць з яго жонкай, з маці, якой ужо 93 гады. Менавіта яны і перадалі мне цікавыя артэфакты пра гісторыю свайго роду.

— Нашчадкі не сумуюць па радзіме сваіх продкаў?

— Насамрэч сумуюць. Яны ніколі не былі ў Новым Полі, Ракаве. Ім не ўдалося прыехаць на адкрыццё выстаўкі. Але, напэўна, прыедуць пазней.

— Чаму вас зацікавіла менавіта тэма Друцкіх-Любецкіх?

— Тэма даваеннай мяжы, трагедыя людзей, якія тут жылі, паміралі зусім не вывучана ў Беларусі. А цікавасць да яе вялікая як у нашай краіне, так і ў Польшчы. Бо яна аб'ядноўвае і беларусаў, і палякаў. І я раблю стаўку менавіта на тое, што нас аб'ядноўвае.

Дарэчы, выстаўка стане дзейнічаць пастаянна. Новыя артэфакты Ігар Мельнікаў падарыў музею. Пабываць у ім можа кожны ахвотны, папярэдне запісаўшыся на экскурсію.

Таццяна ЛАЗОЎСКАЯ

Фота hіstorіapobach.lіvejournal.com

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Запусцілі найноўшы спецыялiзаваны комплекс для падрыхтоўкi судовых экспертаў

Запусцілі найноўшы спецыялiзаваны комплекс для падрыхтоўкi судовых экспертаў

Дзяржаўнаму камiтэту судовых экспертыз споўнiлася сем гадоў.

Грамадства

Як захаваць сэрца i сасуды здаровымi

Як захаваць сэрца i сасуды здаровымi

Адным з самых распаўсюджаных захворванняў у свеце з'яўляецца артэрыяльная гiпертэнзiя.

Грамадства

Валанцёр праекта «Дапамога бяздомным»: Цяпло i падтрымка нават праз ежу перадаюцца

Валанцёр праекта «Дапамога бяздомным»: Цяпло i падтрымка нават праз ежу перадаюцца

Яны кормяць гарачымi абедамi больш за сто чалавек, якiя апынулiся на абочыне жыцця.

Грамадства

Чаму трэба праводзiць цеплавую мадэрнiзацыю?

Чаму трэба праводзiць цеплавую мадэрнiзацыю?

У распараджэннi, падпiсаным на мiнулым тыднi кiраўнiком дзяржавы, ёсць пункт, якi датычыцца капрамонту жыллёвага фонду.