Вы тут

Новы дзіцячы спектакль лялечнага тэатра расказвае пра патрыярхальны свет


Упершыню за сваю 81-гадовую гісторыю Беларускі дзяржаўны тэатр лялек займеў у рэпертуары пастаноўку па казцы Андэрсэна «Дзюймовачка», і ўбачыць яе мы рэкамендуем усім узростам. Спектакль па бяскрыўдным, якім ён здаваўся ў дзяцінстве, сюжэце разлічаны на дзяцей ад чатырох гадоў, але апавядае пра вельмі дарослы свет. У агранцы беларускі з Санкт-Пецярбурга Кацярыны Ложкінай-Бялевіч, якая ўжо прашумела пастаноўкай «Тута Карлсан Першая і адзіная» ў гэтым жа тэатры, «Дзюймовачка» становіцца ўцямным фемінісцкім выказваннем пра патрыярхальны свет. Персанажы, падзеі і, галоўнае, крылы, якія можна ўспрымаць з дзіцячай непасрэднасцю літаральна, у той жа час чытаюцца метафарамі і будуюць у казцы цэлы другі паверх.


Для тых, у каго сюжэт «Дзюймовачкі» затуманіўся, нагадаю, што дзяўчынка з'явілася з падвяночка кветкі, якую вырасціла адна жанчына, і прайшла поўны прыгод шлях да таго, як сустрэць свайго прынца і знайсці спакой.

З дому ў пару для свайго сына яе хутка выкрала жаба; з воднай лілеі, на якую змясцілі Дзюймовачку, яе выратаваў матыль; ад матылька малышку перахапіў хрушч; урэшце жукам не спадабалася яе знешнасць, і яны пакінулі дзяўчынку ў лесе; з надыходам халадоў Дзюймовачка знайшла мышыную норку, а мыш вырашыла выдаць яе замуж за багатага крата. Пакуль ішлі прыгатаванні да вяселля, дзяўчынка выхадзіла аслабленую ластаўку, якая ў выніку забрала яе ў цёплыя мясціны, а ў цёплых мясцінах галоўная гераіня сустрэла караля эльфаў і стала каралевай эльфаў.

Пад пэўным ракурсам і з пэўнымі акцэнтамі казка Ханса Крысціяна Андэрсэна і пастаноўка Кацярыны Ложкінай-Бялевіч сапраўды расказваюць не толькі пра тое нявіннае, як гераіня знаходзіць сваё месца на зямлі, пра што згадана ў анатацыі тэатра, і што шлях гэты цярністы. Бо «знайсці сваё месца на зямлі» — агульны выраз, а вось «прадрацца праз сацыяльнае ўпарадкаванне і знайсці сваё месца на зямлі» — ужо зусім іншая справа.

Пакуль мы бачым, як не самыя прыемныя ў нашай традыцыі ўспрымання жывёлы падыходзяць да маленькай дзяўчынкі з пазіцый карыстання і валодання і вырашаюць яе далейшы лёс, на сцэне выбудоўваецца вобраз сучаснасці з яе надзённым пытаннем мужчынскага дамінавання, якое, можа быць, было больш відавочнае ў часы Андэрсэна, але так актыўна, як сёння, не прысутнічала ў парадку дня яшчэ ніколі. (Калі ласка, непрыемнасць жывёл выклікана толькі мастацкай неабходнасцю наглядна паказаць адмоўнасць пэўных персанажаў, а не дакладнасцю паралелі з дамінуючай часткай патрыярхальнага свету.)

Сюды ж падыходзяць, на жаль, актуальная тэма рабства, бодзішэймінг альбо шлюбы па дамоўленасці, якія дзе-нідзе ў свеце ўсё яшчэ маюць месца быць, — тое, што ў казцы ХІХ стагоддзя калі і праглядалася, то гучала, напэўна, лёгка і далікатна, а сёння ўжо суадносіцца з рыторыкай і загалоўкамі галоўных сусветных медыя, праз што набывае дадатковую вагу.

Усё гэта, паўтаруся, увасоблена ў дзіцячым, чыстым, нявінным спектаклі, дзе наіўная, дабрадушная і, у адрозненне ад казкі, знешне звычайная дзяўчынка можа лёгка паверыць, што непрыгожая, бо не мае вусікаў, але падсвядома разумее несправядлівасць, калі нехта кажа ёй: «Мая». Прыгоды дзяўчынкі да таго ж паказаныя ў мілым мастацкім выкананні (мастаком-пастаноўшчыкам стала Марына Заўялава) і з вынаходлівымі рэжысёрскімі рашэннямі. «Дзюймовачка» Кацярыны Ложкінай-Бялевіч — гэта лірычна-драйвовы спектакль, дзеянне якога пераскоквае з адной скрыні на другую, а тыя мімікруюць то пад прыроду, то пад горад, то пад падземнае царства мышэй і кратоў. Яны лёгка перасоўваюцца па сцэне, акцёры, калі трэба, упісваюцца ў музычныя ўстаўкі і пад дынамічную музыку (кампазітарам выступіў Леанід Паўлёнак) танцуюць жукоў і круцяць павукамі так, што толькі глядзі, каб адзін не паляцеў у твой бок.

Трэба заўважыць, што спектакль нават праз кароткія эпізоды, бо «ўласнікі» Дзюймовачкі мяняюць адзін другога з вялікай хуткасцю, вельмі даступна «намаляваў» даволі пазнавальных тыпажоў кшталту мамчынага сынка (жаба), пагардлівай цацы (цвыркун) альбо агіднага багацея з вялікім пузам (крот). Гэтыя лялечныя вобразы будуць зразумелыя і дзецям, але ва ўспрыманні дарослых упішуцца ў добра знаёмы сучасны свет, дзе арудуюць свае жабы, жукі і краты, а таму спектакль зноў жа падыходзіць і нашым, і вашым.

І ёсць у гэтай іерархіі адна прыгожая метафара: два разы дзяўчынка аказваецца выратаванай тым, хто мае крылы, і ўрэшце знаходзіць сваё месца побач з каралём эльфаў, у якога, зразумела, таксама ёсць крылы, і сама атрымлівае крылы. Што дакладна з рэальнага свету можа быць аналагам казачнай здольнасці лётаць, не так і важна, але гэты атрыбут, відавочна, азначае пэўную цывілізаванасць і папросту ўменне жыць у грамадстве.

Пасля рэйду па выпрабаваннях, дзе кожны жадае назваць малую сваёй і не бачыць у гэтым нечага недарэчнага, Дзюймовачка трапляе туды, дзе слова «мая» нават не разумеюць, і нарэшце атрымлівае ўласнае імя, а чуллівы момант вызвалення становіцца адной з самых эмацыянальных сцэн пастаноўкі. Так дзіцячы спектакль, чатыры плюс, паказвае сістэму мужчынскага дамінавання праз жаб і мышэй, а збалансаваны свет — праз ластаўку і эльфаў. Выбірайце бліжэйшае вам.

Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Фота Ганны ШАРКО

Загаловак у газеце: Дзюймовачка ў патрыярхальным свеце

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.