Вы тут

Чым адметны філасофскі спектакль «Сярожа вельмі тупы»


Нечаканы падарунак як сродак кантролю над уласным часам

Усяго нейкая гадзіна — і нібыта пражытае жыццё. Прынамсі, для героя спектакля «Сярожа вельмі тупы» гадзіна ператварылася ў пазачасовасць, у якой пануюць сюррэалістычныя падзеі. Але часам задаеш сабе пытанне: а што тут сапраўды далёкае ад рэальнасці? Бо яна прасякае спектакль цалкам — і паспрабуй прымусіць сябе думаць, што так не можа быць, бо, здаецца, усё абгрунтавана. Нават тыя моманты, дзе фантазія аўтара п'есы Дзмітрыя Данілава пайшла ўразнос і дзе рэжысёр-пастаноўшчык Дзмітрый Багаслаўскі наўмысна абстрагаваўся ад надта пазнавальнай рэчаіснасці. Сярожа — гэта проста чалавек, які апынуўся ў няпростай сітуацыі.


А зрэшты, што тут няпростага? Маладому чалавеку вязуць пасылку, якую ён не чакае. Ён здзіўлены, але не паспявае нічога высветліць у кур'ера, які па тэлефоне абяцае, што яны будуць цягам гадзіны. Прыязджаюць вельмі хутка. Але не сыходзяць, бо паабяцалі ж «быць цягам гадзіны». Выконваюць абяцанне літаральна — не падкапаешся. Як праходзіць гэтая гадзіна ў хаце Сярожы, прапанавана паназіраць гледачу. Гэта не пакіне яго раўнадушным — да кожнага могуць прыехаць кур'еры, часам гэтае чаканне і факт дастаўкі сапраўды могуць нагадваць трылер.

На гэтае адчуванне працуе сцэнічнае вырашэнне. Ці хутчэй пазасцэнічнае. Дзея адбываецца ў культурнай прасторы ОК16, пасярод залы, абапал размешчаны крэслы для гледачоў. Нібыта збоку назіраеш за чужым жыццём. Кватэра — умоўная. Амаль паўзмрок, у якім асабліва прыслухоўваешся да слоў. У іх — сутнасць.

У п'есах Дзмітрыя Данілава наогул слова набывае дадатковую важкасць. Данілаў — лаўрэат расійскай тэатральнай прэміі «Залатая маска» за 2018 год у намінацыі «Работа драматурга» (п'еса «Чалавек з Падольска»). Тыя, хто глядзеў «Чалавека з Падольска» ў Беларускім дзяржаўным маладзёжным тэатры, ужо разумеюць, як тонка ён гуляе з паняццямі і сэнсамі. Дзмітрый Багаслаўскі як рэжысёр гэтай пастаноўкі адчуў аўтарскі меседж, падкрэсліўшы рэальнае праз сюррэалістычнае. Цяпер адбываецца працяг размовы пра самаадчуванне чалавека ў сучасным свеце, фактычна праз тыя ж падыходы. Толькі пад разглядам іншы аспект чалавечага свету: дзе заканчваецца асабістая прастора, ці можна яе зберагчы ад уварвання звонку, захаваць недатыкальнай? Альбо ніхто не застрахаваны ад жадання асобных індывідаў у нейкія моманты ўзяць пад кантроль іншага чалавека, паралізаваць яго волю і магчымасці, нават жаданні?

Сярожа (артыст Дзмітрый Давідовіч) не проста здзіўлены, ён збянтэжаны. Кур'ераў насамрэч прыязджае трое, яны ганарацца сваёй прафесіяй і імкнуцца выконваць абавязкі дакладна і сумленна. Шчыруюць. Сярожа не разумее, што адбываецца, — даставілі і можаце быць свабодныя. Але людзі, не свабодныя ад абавязкаў, узорныя выканаўцы вырашылі, што дзякуючы сваёй прафесіі могуць распараджацца ўвагай і вольным часам іншага чалавека, і не спяшаюцца вызваліць ад сваёй кампаніі Сярожу. Пачынаецца гульня, сэнсу якой праграміст Сярожа ніяк не можа зразумець. А можа, у яго недастатковы ІQ у параўнанні з наведнікамі? Яны ж, аказваецца, гатовыя да любых неспадзяваных сітуацый з кліентамі. У аднаго былі — дык памёр падчас візіту, давялося пахаваць чалавека. А калі што раптам у каго са здароўем — набор хірургічных інструментаў заўсёды з сабой. З Сярожам жа наогул проста — можна ў гарады пагуляць, жыццёвыя планы абмеркаваць. Ці вось яшчэ чаю разам з яго жонкай папіць. Яна больш кемлівая аказалася, прывітала наведвальнікаў. І адразу зразумела, што раптоўная пасылка, якую не чакаеш, можа быць небяспечная. Нават калі ў пакінутым на канапе скрутку нехта варушыцца...

Вядома, тэатр усё можа зрабіць канцэнтраваным, гіпербалізаваным. Можна было б сумнявацца, ці варта рабіць з мухі слана, калі б сітуацый, што здаюцца фантасмагарычнымі, у нашым побытавым жыцці не было. І калі б кожны не адчуў на сабе, як нейкія абсалютна дробязныя, незапланаваныя, выпадковыя сітуацыі могуць паўплываць на настрой, а часам і сапраўды на здароўе. Таму за слоўнай перапалкай сочыш уважліва і часам з усмешкай, пазнаючы віражы, якія робіць размова. Бо з фармальнага пункту гледжання — усё лагічна. З чалавечага — перажываеш за Сярожу, у якога фактычна скралі гадзіну жыцця. І тут хочаш не хочаш, а парадуешся, што ў прынцыпе — выжыў... Але адчуванне таго, што ў яго прастору могуць знянацку ўліцца нейкія памылковыя, абсалютна выпадковыя госці, застаецца. Асабістая прастора — паняцце надта абстрактнае. Ніхто не ведае, дзе яна пачынаецца і калі канчаецца. Нездарма прыходзіць на думку фраза з не зусім далёкага мінулага: «Жыць у грамадстве і быць вольным ад грамадства нельга». Хіба толькі закрыцца ад яго цалкам. Ды няўжо так можна жыць?

Абсурдысцкі спектакль «Сярожа вельмі тупы» схіляе да філасофскіх разваг, як і першая пастаноўка Багаслаўскага паводле Данілава. Фактычна гэта працяг той жа размовы пра сучаснага чалавека. Магчыма таму, што «Чалавек з Падольска» быў спачатку, ён здаецца больш арганічным паводле тэмы і падачы, скіраваным на больш шырокую публіку. Але сюррэалізм у спектаклі «Сярожа вельмі тупы» знойдзе свайго гледача, калі абжывецца як след у не зусім сцэнічных умовах ОК16.

Ларыса ЦІМОШЫК

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.