Вы тут

Мастачка Алеся Скарабагатая: Няма мэты падабацца


Імя мастачкі гучыць усе пяць гадоў правядзення «Асенніх салонаў», ствараючы своеасаблівую інтрыгу: няўжо беларускія гледачы зноў аддадуць перамогу Алесі? Пакуль так і было і вось у якасці пяціразовай пераможцы салона Алеся Скарабагатая атрымала права на персанальную выстаўку «Дактыласкапія» ў галерэі «Арт-Беларусь». Сярод твораў, якія можна размежаваць па перыядах, маладая мастачка і выкладчыца Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, лаўрэат нацыянальнай прэміі ў галіне выяўленчага мастацтва разважае пра тое, чаго людзі чакаюць ад творцаў:


— Мне здаецца, цяпер не хапае шчырага і высокапрафесійнага мастацтва, шмат спекуляцый, калі мастакі хочуць утварыць фурор праз шокавае ўздзеянне. Часта робяць штосьці агрэсіўнае, каб прыцягнуць да сябе ўвагу. Гэта можа здзівіць адзін раз, два разы — яшчэ пройдзе, а потым стамляе. Наогул у мяне няма мэты падабацца, больш важна, каб падабалася мне самой.

— Стыль, які вы абралі, апелюе да гісторыі мастацтва, калі цанілася менавіта ўменне маляваць. Цяпер шмат змянілася ў разуменні мастацтва. Чым вы кіраваліся, калі выбіралі гэты кірунак?

— Гэта тое, што мне блізка. Апошнім часам я захапілася эпохай Адраджэння, вельмі падабаецца Ван Эйк. Калі была ў Аўстрыі, уразілася творамі Брэйгеля. Магчыма, гэтыя захапленні ўплываюць на маю стылістыку.

— На такую дакладную прамалёўку, відаць, ідзе шмат часу?

— Так, часу ідзе шмат. Бывае, што над адной работай працую паўгода. Часам я спрабавала зафіксаваць, колькі часу ідзе на маленькі кавалак 10 на 10 ці 5 на 5 сантыметраў — бывала, што ўвесь дзень. Але я атрымліваю эстэтычнае задавальненне і ад працэсу працы, і калі бачу вынік.

...Спачатку прыходзіць ідэя, потым я гляджу, як яе рэалізаваць у жывапісе. Ідзе работа над эскізамі, над кампазіцыяй, сама назва можа прыйсці адразу, можа — у працэсе, а можа і напрыканцы. Усё пачынаецца з ідэі, з думак.

— А ідэя стаць мастаком як да вас прыйшла?

— У дзяцінстве. У маёй сям'і мастакоў няма. Мама заўсёды хацела маляваць, але так склаўся лёс, што ў яе не атрымалася. Яна шэф-кухар — таксама ў нейкім сэнсе займалася мастацтвам. Але сваё жаданне яна рэалізавала, калі выйшла на пенсію, з'явіўся час — нават выстаўку зрабіла. А ў дзяцінстве яна накіроўвала і майго старэйшага брата, і мяне ў гэты бок. Не прымушаючы, ціхенька. Мне спадабалася — і ўсё склалася.

— Ці не пад уплывам мамы ў вас ёсць жаданне пісаць стравы? Вельмі натуральныя вашы «Парыжане», па сале адразу пазнаеш Беларусь...

— «Парыжан» я прывезла з Парыжа. Гэта рэальныя парыжскія багеты. На мяжы на мяне глядзелі са здзіўленнем, калі гэтыя два батоны тырчалі з торбы. А я іх везла ў Беларусь, каб тут намаляваць.

— Вось што возяць мастакі з Парыжа... Але ж у вас там была выстаўка. Якое было адчуванне ад зносін з іншай мастацкай рэальнасцю?

— Еўрапейцы, на мой погляд, ужо звыкліся з тым, што мастацтва больш няма. Яны глядзелі са здзіўленнем, таму што не разумелі, як такое можна зрабіць рукамі? Перапытвалі, ці не друк, ці не схаваныя друкаваныя аркушы пад слоем фарбы. Але іх прыцягвала — такога мастацтва ў іх бадай што няма. Бо калі так пойдзе далей, то мастацтва наблізіцца да вынішчэння, і тады спатрэбіцца новае Адраджэнне. Пра гэта дзве мае работы з апошняга «Асенняга салона» — «Уласцівасці часу»: са слою пылу праглядаюць вобразы каштоўнасцяў. У тым ліку ў мастацтве — тое, чаго нельга згубіць. Мы крыху адстаём ад еўрапейскіх тэндэнцый, але ўжо адчуваецца іх уплыў.

Пакуль мы ў нейкім сэнсе існуём на кантрасце — яшчэ захавалі выяўленчую школу. А можа новае адраджэнне пачнецца з Беларусі, з тых краін, дзе захавалася мастацкая школа? Бо калі яна зусім памрэ, то адраджэнне немагчымае.

— Калі нашы мастакі сёння глядзяць на Захад, то прымяраюцца: ці не знойдзецца ім месца ў той сістэме, дзе ім лягчэй было б вырашыць свае жыццёвыя пытанні. Вас такія думкі абмінулі?

— Магчыма і лягчэй, але мне не хацелася б нікуды з'язджаць. Я паўгода пражыла ў Польшчы, прычым там блізкія нам па менталітэце людзі, але мне было не камфортна. У Беларусі — дома, тут больш прыемна жыць, кантактаваць з людзьмі.

— Быць мастаком у Беларусі — ганарова ці складана?

— Складана, як, напэўна, паўсюль. Гэта псіхалагічна складана — ты не ведаеш сваёй будучыні. І матэрыяльна складана: па вялікім рахунку прафесія не прадугледжвае сталай работы з рэгулярным заробкам. Штосьці прадаць не заўсёды і не ва ўсіх атрымліваецца.

— Таму нашы мастакі звычайна скардзяцца на адсутнасць арт-рынку?

— Да «Асенняга салона» ў нас наогул не было выставак з цэннікамі. Людзі даведаліся, колькі каштуе мастацтва. Таму што дагэтуль было ўяўленне пра цэны работ толькі па салоне на галоўным праспекце сталіцы. «Асенні салон» паказаў больш шырока палітру айчыннага мастацтва. Мне здаецца, з гэтага пачынаецца арт-рынак: калі чалавек ведае, колькі грошай ён гатовы аддаць за карціну, а колькі не можа.

— А з чаго складваецца цана на мастацкі твор? Калі мастакі яе выстаўляюць, што маюць на ўвазе: ідэю, матэрыялы, укладзены час?

— Матэрыялы, вядома, таксама. Але іх кошт неістотны, нават пры тым, што я выкарыстоўваю дарагія матэрыялы. Для мяне больш істотны час, які затрачаны на работу. Праўда, на пейзаж я не магу паставіць высокую цану, нават калі ён добра атрымаўся. Бо акрамя таго, што ўсе могуць назіраць вакол, ёсць яшчэ думка, ідэя, якую хочацца данесці. Магчыма, на цану ўплывае і таксама нешта суб'ектыўнае, зразумелае толькі самому мастаку. Глядач можа бачыць дзве падобныя работы — па ўзроўні, па памеры, а для мастака адна будзе даражэйшая за другую. І гэта немагчыма растлумачыць. Але ж ніхто не прымушае купляць, калі для чалавека дорага. Бывае, што шмат хто хацеў бы купіць, таму і злуецца, што высокі кошт...

У маім выпадку людзям проста падабалася і ўзнікала жаданне купіць. Праўда, яны не думалі, што гэтыя работы будуць каштаваць дорага. Часта хочуць купіць тое, што я нават і не думала. Так і атрымліваецца: калі пішаш, не думаючы аб продажы, гэта і купляюць, незалежна ад цаны. Таму я проста пішу, што хочацца.

Бывае, што мастацтвазнаўцы дапамагаюць складаць калекцыі заможным людзям, якія маюць разлік укласці грошы такім чынам. Мне падаецца, што такія работы будуць ляжаць у калекцыях вельмі доўга, і іх яшчэ не хутка пакажуць ці перапрададуць даражэй, як гэта адбываецца на рынку мастацтва.

— Ці былі моманты, калі вам замаўлялі работу?

— Так, ёсць замовы, але іх няшмат. Я сама стараюся не працаваць на заказ. Таму што складана ўлезці ў галаву іншага чалавека і зразумець, чаго ён хоча. Бываюць такія заказчыкі, якія актыўна ўдзельнічаюць у працэсе, атрымліваецца не зусім аўтарская работа. Але часам працую па замове дзеля заробку.

— Ці ёсць паняцце "мэйнстрым" у нашым мастацкім асяроддзі? Ці можна ўкласціся ў раскрутку імя? Ці гэтым займаюцца агенты?

— Гэта павінны рабіць людзі, якія разумеюць у мастацтве. У мяне пакуль агента няма, але хацелася б мець харошага, дасведчанага чалавека, які б гэтым займаўся з разуменнем. Я веру, што ў нас гэта магчыма гэтак жа як і на Захадзе.

— Спрабавалі супрацоўнічаць з замежнымі галерэямі?

— Пакуль не. Запрашэнні ёсць, але я з насцярогай да іх стаўлюся. Не хочацца працаваць праз пасрэдніка, таму што я надта мала ведаю той рынак. Не ўпэўненая, што работы прыедуць у цэласці і захаванасці. Усё павінна быць дакладна прадумана і афіцыйна пацверджана. Таму што ёсць прыклады маіх знаёмых, калі іх работы не вярталіся, і людзі нічога не маглі потым зрабіць. Дрэнна ведаючы галерэю і без даверу да людзей, якія гэтым займаюцца, я баюся рызыкаваць.

— Але ў нас жа няшмат магчымасцяў выставіцца, а тых, хто гатовы — вельмі многа?

— У нас сапраўды мала галерэй. Калі параўнаць з еўрапейскімі краінамі — там на адной вуліцы будзе дзясятак галерэй, а тут на ўвесь Мінск — можна па пальцах палічыць. А ахвотных выставіцца шмат. Моладзі складаней за іншых.

Таму шмат хто і глядзіць, каб з'ехаць. А некаторыя нават разглядаюць варыянты вучобы не ў Беларусі, каб пасля было рэальна знайсці работу. Магчыма, не хапае пазітыўнай інфармацыі ў адрас беларускай школы, выставак, адпаведна, выставачных залаў. Тое, што "Белгазпрамбанк" робіць вялікую выстаўку — добра, але яна адна, і гэта прыватная ініцыятыва. Сёлета паспрабавалі арганізаваць трыенале, на мой погляд, яно патрабуе дапрацоўкі.

— Выстаўкі — гэта яшчэ і зносіны з гледачамі. Ці прыслухоўваецеся да іх меркаванняў? Альбо імкняцеся пазбягаць уплыву звонку?

— З гледачамі я кантактую, незалежна ад таго, хочацца мне ці не. Насамрэч цікава паслухаць, што людзі гавораць пра мае творы. Часам бачаць у іх тое, чаго я не закладвала. Але, аказваецца, яно ёсць — і я пагаджаюся. Людзі з розным светаадчуваннем і светапоглядам могуць з розных ракурсаў разглядаць маю работу, і сэнс адкрыюць розны. Так было з апошнім квадрыпціхам з вымерлымі жывёламі, калі чалавек падышоў да твора "Hоmо sаріеns" і падумаў: перавернецца крыжык, ці не, стане плюсікам у выніку? Я паглядзела і пагадзілася: калі работу павярнуць, сапраўды, атрымаецца плюсік...

— Ці карэктавалі нешта ў творчасці пад уплывам меркаванняў?

— Такога не было.

— А да выкладчыкаў прыслухоўваліся ахвотна?

— Так, прыслухоўвалася. А цяпер мы ўжо кантактуем як калегі, і яны ўжо не робяць мне заўваг. Цяпер у мяне ўжо этап актыўнай самаадукацыі. Калі ўдзельнічала ў праекце Нацыянальнага мастацкага музея "Гульня ў класікаў", то сярод твораў прызнаных майстроў віселі і мае работы. Вось гэта быў сур'ёзны штуршок: убачыла, дзе патрэбна большая танальная разбежка, дзе па кампазіцыі можна было б папрацаваць. Пасля перагледзела тое, што раблю.

— Шмат хто заўважыў, што Алеся Скарабагатая змянілася.

— Я і сама гэта заўважыла. Мне здаецца, змены ідуць у лепшы бок. Раней былі яркія адценні, а цяпер з'явілася больш тонкае адчуванне колеру. Не магу пісаць адкрытымі колерамі. Асабліва змены заўважаеш па вялікіх выстаўках. Расстаўляеш творы розных перыядаў — і бачыш розніцу: ого!..

— Што, акрамя жывапісу, цікавіць маладую прыгожую дзяўчыну?

— Пакуль толькі жывапіс. Гэта эмацыянальны і інтэлектуальны працэс, хоць і фізічная праца таксама. Пішу заўсёды пад музыку. Стаўлю джаз, блюз — музыка вельмі дапамагае, задае рытм. А разгружаюся я, калі займаюся рамяством — раблю торбачкі са скуры. Атрымліваю задавальненне і адпачынак ад асноўнай работы — жывапісу.

Гутарыла Ларыса ЦІМОШЫК

Фота Яўгена КОЛЧАВА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прыехаць за 30 хвiлiн. Як у аварыйных выпадках павiнны рэагаваць камунальнiкi

Прыехаць за 30 хвiлiн. Як у аварыйных выпадках павiнны рэагаваць камунальнiкi

У Беларусi дзейнiчае такi дакумент, як «Тэхнiчная эксплуатацыя жыллёвых i грамадскiх будынкаў i збудаванняў. Парадак правядзення».

Грамадства

Як у магiлёўскiх хлопчыкаў i дзяўчынак фармiруюць асновы крэатыўнага мыслення

Як у магiлёўскiх хлопчыкаў i дзяўчынак фармiруюць асновы крэатыўнага мыслення

Школа «Альфа+» iснуе ў Магiлёве ўсяго год, але ў яе ўжо ёсць пастаянныя наведвальнiкi.

Палітыка

«Рэальнае жыццё нi ў якi нават самы дасканалы закон не ўмесцiш». Як дзейнічае Вярхоўны суд?

«Рэальнае жыццё нi ў якi нават самы дасканалы закон не ўмесцiш». Як дзейнічае Вярхоўны суд?

Пра першы год жыцця Вярхоўнага суда ў новым будынку — Валерый Калiнковiч.

Спорт

СААЗ рэкамендуе займацца спортам у хатнiх умовах

СААЗ рэкамендуе займацца спортам у хатнiх умовах

Сядзячы спосаб жыцця i нiзкi ўзровень фiзiчнай актыўнасцi могуць аказаць негатыўны ўплыў на здароўе.