Вы тут

Мае Асяніны


На мінулыя выхадныя на нашых вясковых могілках было нібы ўвесну перад Радаўніцай — процьма машын, яшчэ больш людзей. Парадкавалі на магілах, зграбалі апалае лісце і сухую траву. Шчыравалі і камунальнікі — прыбіралі вакол агульнай агароджы, высякалі хмызнякі ў старой закінутай частцы, дзе паўрасталі ў зямлю пакрытыя мохам камяні з ледзь бачнымі літарамі. Паспяшаліся да родных магіл і мы — 1 лістапада ў каталікоў Усе святыя, будзе хадзіць ксёндз, будзе шмат людзей, таму павінна быць чыста, бы ў хаце. Так у нашай мясцовасці было спрадвеку, нават у самыя атэістычныя часы. Адзін з самых містычных успамінаў далёкага ўжо дзяцінства — дрыготкія агеньчыкі на могілках у маўклівай восеньскай цемры. У пачатковых класах мы вучыліся ў другую змену, вярталіся дадому вечарам, і дарога ішла міма могілак. Свечкі, запаленыя на Усе святыя на магілах, калі надвор'е было марозна-ціхае, павольна дагаралі дацямна, і нам малым здавалася з дарогі, што яны яшчэ і перамяшчаюцца ў цемры. Мы прыгаломшанай чародкай збіваліся каля нашай Ганны Еўдакімаўны і разам з ёй прыспешвалі хаду, ніводным гукам не парушаючы гэту цішыню...


У старэйшых класах, адвучыўшыся ўжо ў першую змену, 1 лістапада забягалі з дзяўчатамі на могілкі самі. Ва ўсіх там быў нехта свой — у вёсцы, дзе жыве не адно пакаленне роду, дзеці з маленства «багацейшыя» на пахаваных побач сваякоў... Не асабліва задумваліся аб сэнсе, аб сутнасці — проста рабілі так, як бацькі, як суседзі, якія і самі ў той час, пэўна, толкам не маглі растлумачыць, навошта і чаму менавіта ў гэты дзень. Як не разбіраліся і не разважалі, хто дзе хрышчаны, і ці хрышчаны наогул...

Ужо апынуўшыся ў Мінску якраз тады, калі людзі пачалі хадзіць у зноў адчыненыя храмы, даведалася, што ў першыя два дні лістапада — на Усе святыя і ў Задушны дзень, каталікі моляцца за спачын сваіх памерлых. Што ёсць такі памінальны дзень і ў праваслаўных — бацькоўская Дзімітраўская субота — першая субота перад 8 лістапада, калі цэлы дзень моляцца за памерлых, а свечку за спачын можна паставіць у любым месцы храма. А ў народнай традыцыі гэтыя дні называюць Дзяды, Асяніны, і, сабраўшыся ўвечары за сталом усёй сям'ёй, згадваюць усіх памерлых продкаў і клічуць іх да сябе на вячэру, просячы аб заступніцтве...

Напэўна, няма больш у свеце такога пачатку лістапада, як у Беларусі. Тры традыцыі — дзвюх асноўных канфесій і народная — настолькі шчыльна перапляліся ў нашай свядомасці, што адну ад другой ужо не аддзяляеш. Дый ці не кожны з дзяцей гэтай зямлі, калі спытаеш у яго, чаму гэтага не робіш, здзіўлена спытае: «А навошта?» Амаль ва ўсіх ёсць у радні і праваслаўныя, і каталікі, многія памятаюць ад бабуль традыцыю паклікаць Дзядоў на вячэру, а хтосьці свядома адраджае яе нанова ў сваёй сям'і. Пакуль у «цывілізаваным свеце» народ рыхтуецца да Хэлоўіна, робячы пачварныя маскі і касцюмы монстраў, у нас іншыя клопаты: прыбрацца на могілках, запаліць у касцёле лампадку, падаць запіскі ў царкву, арганізаваць дамашніх на вячэру. Мо таму і той жа модны Хэлоўін у нас не прыжыўся і не прыжывецца, пэўна, ніколі — за трыццаць гадоў ён так і не выйшаў за межы некалькіх начных клубаў ды яшчэ, можа, некаторых студэнцкіх інтэрнатаў. Дый там вяленька, без энтузіязму. Чужое. Не наша. І галоўнае — ёсць сваё. Нашмат больш важнае. Чаму — можа, і не зусім зразумела. Але на падсвядомым узроўні адчуваеш: не адмовішся, не выкінеш з жыцця. Проста не зможаш гэтага зрабіць.

...Сёння на нашых вясковых могілках, дзе ляжаць і каталікі, і праваслаўныя, зноў будуць трымцець агеньчыкі. Калі не будзе ветру — дык і дацямна. Там ціха-ціха і чысценька, нібы ў хаце, і ад гэтага ведання спакойна на душы... А яшчэ сёння трэба зайсці ў царкву, падаць памінальную запіску, нават дзве. Праваслаўных сваякоў шмат — у мамы была вялікая радня, на адзін лісток усе імёны не напішаш. А заўтра, у суботу з раніцы — у Дзімітраўскую суботу, зноў зайсці туды, паставіць свечкі, памаліцца за іх спачын... Адтуль — у касцёл, купіць лампадку, запаліць яе на вуліцы перад храмам — у Задушны дзень робяць і так: шмат людзей. Памаліцца за каталікоў — бацькаву радню... Пасля ўвечары накрыць стол, запаліць свечку, паклікаць іх усіх: «Святыя дзяды, клічам вас, хадзіце, ляціце да нас!»

Заўтрашні дзень пройдзе менавіта так, і ніяк інакш. Гэта як падмурак. Як апора, якую не ты прыдумаў, але якая цябе надзейна трымае. Прынамсі на гэтай зямлі. А на іншай... А ці патрэбна яна, іншая?

Алена ЛЯЎКОВІЧ

Прэв'ю: kraj.by

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Звязда» дапамагла ліквідаваць стыхійную паркоўку ў Магілёве

«Звязда» дапамагла ліквідаваць стыхійную паркоўку ў Магілёве

Увагу на праблеме завастрыў старшыня вулічнага камітэта гэтай мікразоны Аляксандр Пікуля. 

Грамадства

Прамянёвая тэрапія: новыя магчымасці і рызыкі

Прамянёвая тэрапія: новыя магчымасці і рызыкі

 Прамянёвая тэрапія можа выкарыстоўвацца як у спалучэнні з хірургіяй і хіміятэрапіяй, так і як самастойны метад лячэння.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Старэнькі «Запарожац» (цяпер такіх машын і не відаць ужо) старанна пыліў па дарозе...

Грамадства

Антарктыда чакае беларусак. Але яны пакуль туды не імкнуцца

Антарктыда чакае беларусак. Але яны пакуль туды не імкнуцца

Дванаццатая беларуская антарктычная экспедыцыя адправілася на ледзяны кантынент.