Вы тут

Успаміны пра Яўгенію Янішчыц


З Жэняй Янішчыц мы землякі. Нават блізкія землякі. Нашы вёскі — маё Лышча і яе Рудку — падзяляе ўсяго нейкіх пятнаццаць кіламетраў. Можна сказаць: землякі-суседзі. Наогул мы з Янішчыц доўгія гады былі, што называецца, побач, па суседстве, але пазнаёміцца ўсё чамусьці не ўдавалася.


Так было на пачатку шасцідзясятых, калі я працаваў у Лагішынскай раённай газеце (цяпер гэта Пінскі раён) і нярэдка прыязджаў у Парэчча, завітваў у тамтэйшую школу, дзе, аказваецца, вучылася Жэня. Аднак пра яе як паэтку тады яшчэ ніхто нічога не ведаў. Яна толькі-толькі рабіла першыя крокі ў краіну паэзіі.

Так было і крыху пазней, калі мы аказаліся побач — на адной старонцы пінскай раённай газеты «Полесская правда». У нумары за 22 жніўня 1963 года было апублікавана маё першае апавяданне «Грошы», а Жэня дэбютавала вершам «Жнівень». Хоць пачаткам сваёй творчасці яна лічыла 1964 год, калі яе вершы з'явіліся ў рэспубліканскім друку.

Сталася так, што і ў Мінску мы апынуліся побач — у Беларускім дзяржаўным універсітэце, на філалагічным факультэце. Жэня на беларускім аддзяленні, а я — на аддзяленні журналістыкі. І цэлы год — 1966-ы — вучыліся ў адным будынку, тым, што знаходзіцца на вуліцы Чырвонаармейскай побач са славутай тады Ленінскай бібліятэкай. Жэня — на першым курсе, я — на пятым. Хадзілі аднымі калідорамі, слухалі лекцыі ў адной і той жа актавай зале, удзельнічалі ў адных вечарах адпачынку. І, на жаль, па-ранейшаму заставаліся незнаёмыя. Хоць завочна я ўжо ведаў Янішчыц — яна друкавалася ў газетах  «Чырвоная змена», «Літаратура і мастацтва», у часопісе «Маладосць».

У 1976 годзе мы разам працавалі ў Доме друку: я — на другім паверсе, у «Звяздзе», Жэня — паверхам ніжэй — літкансультантам у «Сельской газете». Янішчыц ужо была вядомая паэтка, аўтар дзвюх паэтычных кніг, член Саюза пісьменнікаў СССР. І мне цяпер нават цяжка сказаць, чаму і на гэты раз я не пазнаёміўся са сваёй зямлячкай асабіста.

Такое знаёмства адбылося крыху пазней, калі я перайшоў працаваць у ЦК КПБ, у сектар мастацкай літаратуры. І вось на адным з пленумаў Саюза пісьменнікаў у перапынку я нарэшце асмеліўся, падышоў да Жэні і назваў сябе.

— А я вас ведаю, — усміхнулася Жэня. — Чытала вашы нарысы. Пра Аснежыцы, пра Целяханы. Добра, што не забываеце землякоў.

І дзіва дзіўнае: не ведаю, што магло быць прычынаю — ці то наша блізкае зямляцтва, ці незвычайная шчырасць і абаяльнасць Жэні, — але ўжо праз некалькі хвілін мы гаварылі так, нібыта ведалі адно аднаго цэлую вечнасць, і нават перайшлі на «ты».

— У мяне нядаўна выйшла новая кніжка, — сказала Жэня напрыканцы, — пры нагодзе я табе абавязкова яе падару.

І сапраўды пры наступнай сустрэчы ў Доме літаратара падаравала паэтычны зборнік «Ясельда» з кранальным надпісам: «Дарагі Зіновій, а палешукі — усё-такі Чалавекі! З гэтай нагоды — шчасця табе, поспехаў, вышыні!»

Кранальным было тое, што сваю творчасць яна ацэньвала не толькі як асабісты поспех, але і як магчымасць, пасля Мележа, горда сказаць: «А пале-
шукі — усё-такі Чалавекі!» І мне, палешуку, гэта было дужа прыемна. 

З таго часу мы з Янішчыц сустракаліся ўжо даволі часта — і ў Доме літаратара, і ў рэдакцыі часопіса «Маладосць», дзе яна загадвала аддзелам паэзіі, і проста на вуліцы. Аказалася, што і ў Мінску мы жылі зусім побач — ад майго дома да Жэнінага было метраў дзвесце, не болей.

Не буду падрабязна расказваць пра ўсе нашы сустрэчы, у гэтым няма патрэбы. Згадаю толькі два эпізоды, якія, на маю думку, ярка характарызуюць Янішчыц як паэтку і як чалавека.

Восеньскім днём 1987 года нас з Жэняй запрасілі на творчы семінар супрацоўнікаў Міністэрства ўнутраных спраў рэспублікі. Мяне, загадчыка кафедры журналістыкі і літаратуры Мінскай вышэйшай партыйнай школы, каб асвятліў некаторыя асаблівасці ідэалагічнай барацьбы на сучасным этапе; Янішчыц, вядомую паэтку, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі БССР, каб расказала пра сітуацыю ў беларускай літаратуры, падзялілася сакрэтамі творчасці.

Са сваёй няпростай місіяй Янішчыц справілася бліскуча! Здаецца, і зараз увачавідкі бачу, як некалькі дзясяткаў семінарыстаў у строгай міліцэйскай форме, не зводзячы з Жэні зачараваных вачэй, уважліва слухаюць яе эмацыянальны, захоплены аповед. Пасля былі шматлікія зацікаўленыя пытанні, адказы на якія ўзнагароджваліся шчырымі апладысментамі. Напрыканцы ўдзельнікі семінара абступілі сваю любімую паэтку(аказваецца, многія прынеслі з сабою яе кніжкі), каб атрымаць жаданы аўтограф.

Калі мы нарэшце выйшлі з будынка міністэрства, я не вытрымаў, сказаў Янішчыц:

— Жэня, я і не ведаў, што ты маеш яшчэ адзін талент — лектарскі.

— Ай, кінь ты! — збянтэжылася яна. — Калі ведаеш, любіш сваю справу, то і расказваць пра гэта лёгка...

І другі эпізод. Ён звязаны вось з чым. Часопіс «Маладосць» апублікаваў маю першую аповесць. І калі я атрымаў ганарар (даволі салідны па тым часе), то па няпісанай традыцыі запрасіў супрацоўнікаў рэдакцыі ў кафэ. І быў вельмі ўсцешаны, што на гэтую пачостку прыйшла і Жэня. І не толькі прыйшла, але і сказала добрае слова пра аповесць.

Пасля застолля мы з Жэняй вырашылі (паколькі нам было па дарозе) прайсціся дадому пешшу. Вечар быў ціхі, цёплы, мы разгаварыліся і не заўважылі, як аказаліся побач з Жэніным домам. І паколькі, відаць, не ў аднаго мяне было жаданне падоўжыць размову, Жэня запрасіла да сябе ў госці:

— Вып'ем па кубачку кавы... Хачу табе пачытаць тое, што напісалася апошнім часам, але яшчэ нідзе не друкавалася...

І быў вельмі харошы працяг. Мы пілі каву, і Жэня пры запаленай настольнай лямпе чытала свае вершы. Яны зрабілі на мяне моцнае, я нават сказаў бы, крыху трывожнае ўражанне. У іх акрамя заўсёднай Жэнінай эмацыянальнасці, акварэльнай лірычнасці даволі выразна адчувалася лёгкае дыханне мінору. Не, песімізму, адчаю не было, але самотна-шчымлівая нота гучала амаль у кожным вершы.

Помню, што я тады не стрымаўся, сказаў:

— Жэня, гэта нешта вельмі асабістае, глыбока інтымнае. Паэзія адзіноты...

— Паэзія — заўсёды мелодыя адзіноты...

І Жэня паглядзела на мяне вачыма, у якіх стаяў затоены, невымоўна-пакутлівы сум.

Я пасля некалькі дзён не мог пазбавіцца ад гэтага Жэнінага погляду. Тлумачыў яе стан збегам нейкіх непрыемных акалічнасцяў, абвостраным, занадта эмацыянальным іх успрыняццем. З паэтамі такое бывае... Супакойваў сябе, што гэта выпадковае, часовае.

Аказалася — гэта не было выпадковасцю. Гэта было неўсвядомленае прадчуванне далёкай, але непазбежнай бяды. І тая бяда здарылася. Хмурым восеньскім днём 1988 года Яўгенія Янішчыц трагічна загінула. Ёй было ўсяго сорак гадоў.

Зіновій ПРЫГОДЗІЧ

Загаловак у газеце: Паэзія як прадчуванне

Выбар рэдакцыі

Культура

Франтавiк Мiхаiл Чэпiк эксперыментаваў з аэражывапiсам

Франтавiк Мiхаiл Чэпiк эксперыментаваў з аэражывапiсам

Як хлапчук з беларускай глыбiнкi здолеў паступiць у Маскоўскае мастацкае вучылiшча iмя Калiнiна?

Грамадства

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Чацвёртая педагагічная неканферэнцыя прайшла ў мінулыя выхадныя з нязменным аншлагам і сабрала больш як тры сотні педагогаў з розных куткоў нашай краіны.

Спорт

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Да старту Алімпійскіх гульняў у Токіа засталося менш за год. Увага да галоўных стартаў ужо пяцігодкі будзе каласальная.