Вы тут

Пра восень, спадчыну і наканаванне


Восень, як заўсёды, прыходзіць неяк нечакана — з раннімі прымаразкамі, ад якіх чарнеюць яркія вяргіні і пушыстыя аксаміткі, з туманнымі досвіткамі і настылымі цёмнымі вечарамі, з палахлівымі чародамі нейкіх маленькіх мітуслівых птушачак і адзінокім, як наканаванне, крумкачом у шэрым небе, з празрыстымі і такімі нетрывалымі павуцінкамі на бабіным леце... Усё гэта з самага маленства будзіць у душы светлы смутак, ад якога зусім не горка і не хочацца плакаць, хутчэй — злёгку ўсміхнуцца, глыбей унурыць твар у цёплы шарф і пайсці кудысьці ў цяпло, дзе ціхая музыка, гарачы кубак ды добрыя людзі...


Але каб вось так летуценна хадзіць па настылых гарадскіх вуліцах, падкідаць нагамі жоўтае лісце і ні аб чым больш не думаць, трэба спачатку на вёсцы закрыць сезон. Абавязковы рытуал для дачнікаў. Для сапраўдных, у літаральным сэнсе слова, якія на сваіх шасці сотках у садаводчым таварыстве ўжо даўно прыстасаваліся і ведаюць, што рабіць, што куды пакласці і дзе што пакінуць, якія ніколі зімой не заглядвалі і заглядваць не збіраюцца на тое лецішча. І для «імправізаваных», наваспечаных, тых, якія яшчэ нядаўна прыязджалі ў любую пару года ў цёплую бацькоўскую хату, дзе ўтульна трашчалі дровы ў печцы, дымілася на стале смачная ежа, прыгатаваная матуляй, дзе заўсёды радасна сустракалі і адкуль з надзеяй выпраўлялі, гледзячы ўслед праз акно, што выходзіць на вуліцу. Цяпер засталіся сцены, мэбля, рыштунак, старыя яблыні ў садзе — на юрыдычнай мове «спадчына». І спадчыннікі, якіх ніхто не чакае, не выпраўляе. Якія мусяць закрыць сезон і пустую хату на зіму...

Вясной і ўлетку прасцей і лягчэй. Клопаты на агародзе — кожны год заракаешся, што больш нічога не будзеш садзіць, а надыходзіць май — і зноў сядзіш у градах, і так да верасня: пасеяць, прапалоць, даць рады шкоднікам, зноў прапалоць, сабраць ураджай. Дый у хаце абавязкова хтосьці ёсць — то ў аднаго адпачынак, то ў другога, на выхадныя ўвогуле натоўп, у двары ўвесь час звіняць дзіцячыя галасы. І, здаецца, усё, як раней было, тыя ж родныя людзі побач, а старэйшыя гаспадары дзесьці выйшлі па справах ці сядзяць з суседкамі на лаўцы. І ў роднай хаце ўтульна і вельмі соладка спіцца, а ўвечары так хораша пасядзець у двары за позняй вячэрай...

Але нечакана надыходзіць восень. Дзяцей забіраюць у садок ці ў школу. Дарослыя, адгуляўшы адпачынак, едуць у горад, на працу. Прыязджаеш толькі на выхадныя ў пустую настылую хату. Ля ганка паныла стаяць пачарнелыя ад ранніх прымаразкаў вяргіні — іх не было каму прыкрыць, а яшчэ б колькі маглі красаваць. У пустой хаце пахне вільгаццю і мышамі. Адразу спяшаешся па дровы — паліць у печы. Ламаючы запалкі, з цяжкасцю запальваеш газ — трэба ж зрабіць што паесці. У садзе пад нагамі гніюць нікім не пазбіраныя яблыкі. У небе, як наканаванне, лётае і зрэдку хрыпла ўскрыквае вялізны крумкач. Адзінока і вусцішна. Ніхто не чакае, ніхто не сустракае. Старэйшыя гаспадары, у якіх печ заўсёды была цёплай, ляжаць на ўзгорку пад светлымі бярозамі. Усведамляеш гэта, адчуваеш востра-балюча, менавіта восенню, калі прыязджаеш закрываць сезон.

Сцягваеш з грады павялы агурочнік, выбіраеш моркву, цярэбіш буракі, аглядаеш маліннік — і ўвесь час пытаеш сам сябе (бо спытаць больш няма ў каго), ці ўсё робіш правільна? Ловіш на сабе спагадлівы і трохі жаласлівы позірк суседкі — ёй цяпер няма з кім пасядзець на лаўцы, бо ты, спадчыннік, — зусім не вартая замена, перакідваешся з ёй некалькімі словамі, і зноў за работу. Каб зрабіць не горш, каб усё было да ладу, каб людзі не абгаварылі, каб тыя, хто калісьці падказваў і папраўляў калі што, спалі там на сваім пагорку спакойна (чамусьці ўбіваецца ў галаву, што толькі тады ім будзе спакойна, калі на «спадчыне» будзе ўсё, як было пры іх). Вечарам стомлены выходзіш на ганак, углядаешся ў чарнюшчае неба, што вісіць над самай галавой, у бліскучыя гузікі зорак, у замроенасць Шляху продкаў. Кутаешся ў старую ватоўку, прыслухоўваешся да звонкай цішыні. Стаіш доўга, не знаходзячы ў сабе моцы павярнуцца спінай да цемры. Урэшце заходзіш у хату, уключаеш ва ўсіх пакоях святло, робіш амаль на максімум гук у тэлевізара. І ўсё роўна чуеш і адчуваеш, як за сценамі маўчыць і зрэдку ўздыхае цяжкая восеньская ноч. Кладзешся ў халодны ложак, нацягнуўшы на ногі цёплыя шкарпэткі, накрываешся з галавой коўдрай, стараешся сагрэцца пад ёй уласным дыханнем. Спакойна і моцна засынаеш — родная хата, родныя сцены, родныя людзі — і тыя, хто побач, і тыя, хто там, на пагорку...

Ранкам у нядзелю ў печы ўжо не паліш, спяшаешся дарабіць тое, што не дарабіў учора, ясі ўпохапкі, тое, што трапіцца пад руку... Замыкаеш усе дзверы, зачыняеш усе брамкі, правяраеш, ці ўсё замкнёна і зачынена, ці выключаны насос у калодзежы. Імчыш у горад, дзе таксама — дом, а яшчэ ж і сям'я, і работа. А ў галаве ўжо пракручваеш, што трэба зрабіць на наступныя выхадныя — папрыстаўляць двайныя вокны, пасадзіць часнок, выкапаць гладыёлусы. Акрамя цябе, гэтага ўжо ніхто не зробіць. Можна, канешне, зусім не рабіць і «спадчыну» прадаць. Але як тады і з чым у душы жыць?

А ў небе зноў хрыпла крычыць крумкач. Яго больш нідзе не ўбачыш, толькі восенню над роднай вёскай, над сваёй хатай. Хай сабе крычыць. Ніякага наканавання ў тым крыку няма. Хіба аб тым, што жыццё працягваецца.

Алена ЛЯЎКОВІЧ

Загаловак у газеце: Закрыццё сезона

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як у вясковай школе з'явіўся SТEM-цэнтр

Як у вясковай школе з'явіўся SТEM-цэнтр

З'явіўся ён дзякуючы спонсарскай падтрымцы кампаніі Vіzor Games. 

Грамадства

Як адбываюць пакаранне асуджаныя да абмежавання волі «ў хатніх умовах»

Як адбываюць пакаранне асуджаныя да абмежавання волі «ў хатніх умовах»

«Хатняя хімія» — гэта турма, толькі на свабодзе», — з сарказмам кажуць самі асуджаныя пра абмежаванне волі без накіравання ў папраўчую ўстанову.

Здароўе

​Як абараніць сябе ад кардыялагічных праблем у халодны перыяд?

​Як абараніць сябе ад кардыялагічных праблем у халодны перыяд?

Менавіта зімой павялічваецца колькасць інфарктаў і павышаецца артэрыяльны ціск.

Культура

Успаміны пра Яўгенію Янішчыц

Успаміны пра Яўгенію Янішчыц

Піша Зіновій Прыгодзіч.