Вы тут

Пад ляжачы камень...


У краму — як у музей... Розніца хіба ў тым, што большасць «экспанатаў» тут можна разгледзець бліжэй, памацаць рукамі: «Такія грошы... За што?!»

Можна яшчэ музыку паслухаць альбо нейкія песні. «У-у-у, ты не слышишь меня, я не слышу тебя...» — па чарзе крычаць адно аднаму Распуціна і Кіркораў.

— Во сышліся... Двое глухіх! — абураецца жанчына ля кранштэйна з касцюмамі.

— Можа, нямых? — дадае другая.

— І сляпых, — уздыхае трэцяя.

Ну сапраўды: глуханямыя ж неяк дамаўляюцца?


Яны былі першымі

«Вярніся, Пута!.. Чуеш ці не? Я каму сказала?!..»

Гэта — Надзея ўслед свайму чалавеку, і як некалі — дык амаль штодня...

З-за чаго — суседзі ведалі (словы на ўвесь пад'езд разляталіся): тое Надзіна Пута (нашмат старэйшае за яе і вельмі ж пузатае) з дому выходзіла без шкарпэтак, бо, па-першае, ленавалася, не любіла іх надзяваць, а па-другое, лічыла, што ў больш-менш добрае надвор'е яны ўвогуле непатрэбны.

Іншымі словамі, згоды ў сужэнцаў не было: муж кіраваўся цвярозым сэнсам, жонка — тым, «як людзі ходзяць» і «як не ходзяць».

...Некалі — трэба сказаць — мужчыны і сапраўды без шкарпэтак амаль не хадзілі. Затое цяпер — ледзь не паўгорада!

— А гэта, між іншым, я ўсім моду паказаў, — выхваляецца сусед перад сваёй палавінай. — Я першапраходцам быў! А ты мне ўсе вантробы ад'ела.

...Каб ведаў, дзе павалішся, там, кажуць, сеў бы.

Думка — сіла?

Лета, горад, гарачыня, і ратунку ад яе, здаецца, ніякага — ні на рабоце, ні дома, ні ноччу, ні днём, бо вокны расчыніў — шум і скразняк, зачыніў — мякка кажучы, духата.

Затое ў выхадныя, на лецішчы...

Неяк дацягнулі: прыехалі, вечарам парасчынялі вокны і дзверы, каб надыхацца і хоць тут адаспацца.

Падхапіліся а шостай раніцы: сусед свой трымер завёў — распачаў касьбу. Што ў прынцыпе зразумела: ён далёка жыве, рэдка прыязджае, хоча болей паспець — памагчы бацькам.

То-бок касцу нічога дрэннага жадаць не выпадала, а вось ягонай «касе»... «Ну няхай бы яна зламалася!»

...Не паверыце: цуды здараюцца! Хвілін праз пятнаццаць трымер сціх.

Цікава: гэта мы яго «заглушылі» — сілаю думкі? Ці суседзі з дамоў насупраць — парай «ласкавых» слоў?

«Нажніцы»

...Не сказаць, што заробак у Іванаўны быў добры, не сказаць, што дрэнны. Пенсія — усё роўна меншая, і жыць на яе адну жанчыне зусім не хацелася. А таму, сыходзячы з работы, напрамілы бог, што называецца, прасіла, каб на яе не забываліся, каб — калі што — клікалі. І ўжо яна тады, як піянерка, заўжды гатовая — некага падмяніць: на час хваробы, адпачынку, аўралу...

У выніку досыць часта на рабоце з'яўлялася. А тут...

Занялася зубамі: перш чым новыя ставіць, нейкія падлячыла, нейкія «абпілавала» пад каронкі, два пярэднія вырвала, а назаўтра — званок з работы: «Прыходзьце».

Згадзіцца як быццам не выпадала — як-ніяк у салідную фірму... жанчына... Але і адмовіцца...

Прыйшла (усё ж нейкая капейка), працуе: усё, што можа, абыходзіць бачком і маўчком, рот не адкрывае, баіцца, каб вось гэтыя «запросіны» не сталі апошнімі.

Каму гэта трэба?

У лес, як у храм, каб пахадзіць, каб падыхаць, каб пашукаць грыбоў і ягад, каб пачуць аднекуль далёкае, адчайнае:

— Ні-і-і-на!

У адказ — ні гу-гу.

— Ні-і-і-і-на! — голас, здаецца, той жа — мужчынскі, трохі асіплы — але ўжо з іншага месца.

— Бедны чалавеча, — спагадаем мы, — відаць, жонку згубіў... Ці дачку.

— Згубіў не страціў, — суцяшае нас бабуля-спадарожніца і тым самым, здаецца, «тлумачыць» розніцу паміж двума беларускамі словамі (бо гэта ў рускай яе няма: потерял і потерял — хоць нейкую драбязу накшталт ключоў-пальчатак-парасона, хоць, не дай бог, жонку, сям'ю, здароўе, работу)... У беларускай жа ўсё першае хутчэй губляецца, і, як той казаў, дзякуй богу, што ўзяў грашыма. А вось другое...

Нехта з нашых прашчураў прыдумаў гэтыя словы — страціў, згубіў, нехта, што называецца, адчуў розніцу...

Меў надзею, відаць, што людзям гэта патрэбна.

Свой сярод сваіх

Сто гадоў таму сказалі, што чалавек — гэта гучыць горда. А насамрэч...

У той дзень, што называецца, собіла: па-першае, не ўзяць з сабою мабільнік, па-другое — цёмным вечарам апынуцца ў зусім незнаёмым людным раёне і...

Якая там гордасць, які чалавек: ты — не больш чым трэска ў вірлівай плыні, хоць-нехаць ды змушаная «чапляцца» да іншых (як выглядае, прыкладна такіх жа...):

— Прабачце...

— Я очень тороплюсь...

— Вы не скажаце...

— Я плохо ориентируюсь.

— Можа, параіце...

Спыніўся ды выслухаў ці не пяты чалавек. Ён жа (па-беларуску, хоць не без цяжкасцяў...) патлумачыў, як куды трапіць.

— Шчыры дзякуй вам! Дапамаглі, — сказала яму на развітанне.

— Гэта вам дзякуй, — усміхнуўся ён.

— За што?

— Я сапраўдным беларусам пабыў.

— І ў вас атрымалася!

Двойчы Герой...

Пытанне — адказ: «Дзядуля, зямля ж круціцца? Круціцца... А людзі з яе не падаюць. Гэта чаму?» — «Да паліклінік прымацаваныя».

Што здзіўляе, — «мацунак» той, можна сказаць, ніякі. На кожнага пацыента (гэта — закон) заведзена адмысловая картка. І ці не ў кожнага, відаць, яна гублялася, прычым не раз!

Вось і прыяцелю днямі «пашчасціла» — чарговы «ўкладыш» завялі: маладзенькая медсястрычка (ці нават практыкантка) напісала там прозвішча-імя, адрас: праспект Ракасоцкага.

— І гэта — пра маршала! — прачытаўшы, абураўся пацыент. — Пра двойчы Героя Саюза!

Гэта — да ўсяго — пра чалавека.

...Недзе чытала, як пад канец вайны ў адной з жанчын-франтавічак загінуў муж, як яна, шалеючы ад гора, чаплялася за мёртвага: не давала пахаваць «па-хуткаму» ў брацкай магіле, прасядзела з ім ноч, а на раніцу пабегла да камандзіраў і нават да самога маршала. Казала, што яны з нябожчыкам не маюць дзяцей, што немцы спалілі іх дом, што ў яе не засталося нават мужавай фотакарткі... «Дазвольце завезці яго на радзіму, у Беларусь, — прасіла ўдава. — Тады ў мяне хоць магіла яго застанецца... Мне будзе куды вярнуцца».

І Ракасоўскі, як ні дзіўна, дазволіў: даў на ноч самалёт у час вайны...

Аб чым ён думаў? Чым рызыкаваў?

...Калі б дзяўчына, што выпісвала той дублікат, нешта падобнае пра двойчы Героя ведала, то, відаць, запомніла б прозвішча. І пісала б правільна.

Чакай падзякі ад сабакі

Вёска. Могілкі і магілкі — розныя: старыя і адносна свежыя — пад «гурбамі» вянкоў.

Там жа — помнікі: новыя — пераважна з партрэтамі, дзе-нідзе — са слёзным унізе: «Ты ушёл от нас так нежданно...»

— Як быццам «жданна» можна сысці? — не разумее дзяўчынка-спадарожніца.

І тым самым нагадвае сумны лёс каляжанкі, якая гадавала спачатку дзвюх пляменніц — дачок памерлай сястры, потым іх дзяцей (пра тое, каб сваіх займець, нават думак не мела). За што гадаванцы ёй потым «аддзячылі»: выраслі, абжыліся і дарогу зусім забыліся. Хіба званілі калі-нікалі, каб пачуць, што цётка ў свае 80 яшчэ жывая.

І калі памерла, не па-людску сябе павялі: амаль нікому нічога не сказалі. А горш за тое, спехам зладзіўшы ціхую крэмацыю ды сціплыя хаўтуры, панеслі заяву ў міліцыю, што перад смерцю, маўляў, да нябожчыцы заходзілі суседкі і сяброўкі (выходзіць — не павінны былі), што пасля іх візітаў з кватэры што-нішто папрападала.

Таго, што засталося (плюс сама кватэра ў цэнтры сталіцы), выходзіць, мала было? Бо «не хапіла» — у прыватнасці, не тое што на помнік — нават на самую сціплую дошку з прозвішчам і датамі жыцця ў нішы калумбарыя, дзе знаходзіцца прах памерлай.

Факт і каментарый

Горад, невялічкая крамка і такая ж чарга да касы. Трэба было б заняць — разлічыцца за пакупкі... А як, калі там, у самым хвасце, пакупніца, да якой ну проста не падысці: з ног збівае смурод алкаголю. Жанчына, як здаецца, не проста ўжывала яго (ці нават злоўжывала), яна... мокла ў ім — уся, разам з адзеннем, прычым доўга...

Зрэшты, ёй усё роўна не хапіла, бо ўзяла яшчэ паўтарачку віна ды дзве бутэлькі «беленькай» і цяпер вялікай, агрубелай рукой спрабуе «пацэліць» у кашалёк, каб дастаць грошы.

— Зусім дапілася, — не падыходзячы блізка, зашкадавала пакупніцу сумная чарга. — А яшчэ ж вясной неяк трымалася?

— У жанчын гэта хутчэй, чым у мужчын.

— І практычна не лечыцца...

— А колькі ёй? Гадоў сорак ёсць?

— Наўрад ці...

— Бедная: можна сказаць, не жыла...

І ўжо ці будзе?

Пад ляжачы камень

У 20 гадоў — маці, у 40 — бабуля, у 60 — прабабуля, у 80...

Калі рана пачаць, можна шмат што паспець.

Сямёнаўна пачынала позна: ёй пад семдзесят, унучцы — адзінай — тры з невялічкім. Пястухай расце.

Днямі вось не з той ножкі ўстала і адразу ў слёзкі, у крык: «Адзявацца не хачу!», «Мыцца не люблю!», «Есці не бу-у-ду!»...

Усе нервы бацькам парвала!

Бабуля апошняй, нарэшце да яе падышла, тры каменьчыкі з сабой прынесла. Сказала: «Дзіцятка, ты паглядзі: вось гэта — ранічка твая, гэта — дзень, а гэта ўжо і вечар. Першы каменьчык — бачыш — найменшы. Гэта значыць, што раніцай часу мала, але ж ты можаш памыцца, хораша прыбрацца, паснедаць, пагуляць са сваімі лялькамі, схадзіць да дзяцей... А можаш вось так праплакаць. Што выбіраеш? Падумай».

Малая ўважліва паглядзела на бабулю, трохі памаўчала, паўздыхала, потым размазала па тварыку слёзкі і пайшла ўмывацца. То-бок зразумела — яна...

І каб толькі! Тая бабуля цяпер таксама вочы з раніцы прадзярэ і думае, што з аднаго боку, як быццам, можна было б яшчэ паляжаць, адпачыць, а вось з іншага...

Англійская прыказка: «Не выхоўвайце сваіх дзяцей. Яны ўсё роўна будуць падобныя на вас. Выхоўвайце сябе».

Глупства, пане дабрадзею

«Дзіцятка, ну як жа ты вучышся?» — пытала некалі бабуля ў сваёй унучкі-першакласніцы. «Добра, — задраўшы носік, адказвала тая, — на медаль цягну...»

Дашын сынок цягне таксама: не дзіва, што матуля з бабуляй (бацька сена сабакам косіць) гатовы ў дошку разбіцца, толькі б смачным яго накарміць, толькі б прыгожа адзець...

Днямі, перад школай, усе разам на рынак з'ездзілі, купілі новыя красоўкі і куртачку. Джынсы не збіраліся, не планавалі — прадавец падбіў — прапанаваў проста прыкінуць, прымераць. А яны так «селі» і хлопчыку так спадабаліся, што зняць ужо не змаглі. Да таго ж ім істотную зніжку зрабілі... Нават больш за тое — завялі да майстрыхі па рамонце адзення, каб тая падкараціла — можна сказаць, задарма і хутка — «пакуль яны марожанае з'ядуць».

Ну чаму б і не, калі спёка і ёсць час, калі ўсе ў гуморы?

Добрае было марожанае: хоць за апошнія грошы, ды са смакам з'елі, адпачылі, а тым часам і джынсы гатовыя: швачка, паказала іх, злажыла ў пакет...

— А можна і кавалачкі тканіны? — пачырванеўшы, спытала Даша. — Ну, тыя, што адрэзалі? Раптам на нешта спатрэбяцца?

Цяпер пачырванела майстрыха — цяжка сагнулася над сметніцай, выцягнула адтуль два абрэзкі, усунула ў пакет, ад чаго настрой у Дашы як рукою зняло! «І на халеру мне былі тыя латкі?! — думала па дарозе дамоў. — Мала іх валяецца? А я з-за гэтых вось прынізіла чалавека — змусіла капацца ў сметніцы... Хоць ты іх зараз выкінь!..»

Дома — яна ўжо збіралася: можа, выкінуць, можа, далучыць да ўсіх, калі ўбачыла, што адна палоска амаль на сантыметр вузейшая, чым другая. Адпаведна і калошы ў джынсах аказаліся розныя — адна даўжэйшая, другая карацейшая.

...Вяртацца да «майстрыхі» жадання ў Дашы, вядома ж, не было: куды прасцей, здавалася, ноччу выцягнуць швейную машынку, падабраць ніткі і...

Сын — як амаль заўсёды — нічога такога не пачуў і не заўважыў. Назаўтра ён мог прыбрацца ў новае і пайсці ў школу. Гэта — галоўнае, а ўсё астатняе... Глупства, пане дабрадзею! Ці не так?

Валянціна ДОЎНАР

Фота Анатоля КЛЕШЧУКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.