Вы тут

Дырыжор Аляксандр Хумала: Я павінен помніць пра норму па запаўняльнасці залы...


Пакуль у сталічным Верхнім горадзе гучаць суботнія «класічныя» канцэрты, мы запрасілі на сустрэчу галоўнага дырыжора капэлы «Санорус» Аляксандра Хумалу. З адным з самых прадстаўнічых маладых беларускіх музыкантаў, за плячыма (і на плячах) якога ў тым ліку Ротэрдамская кансерваторыя і надзвычайны міжнародны досвед, мы пагаварылі пра сферу акадэмічнай музыкі ў Беларусі і ўспрыманне класікі публікай.


— У мінулую суботу капэла «Санорус» выступіла на фестывалі «Класіка ля Ратушы», дзе найлепшыя калектывы даюць канцэрты пад адкрытым небам, а публіка можа бясплатна паслухаць акадэмічную музыку. Вядома, такі папулярны фармат здольны павялічыць колькасць прыхільнікаў класікі і ўпрыгожыць гарадское жыццё, але ці не абясцэньвае ён ва ўсведамленні людзей акадэмічную, «элітную», музыку?

— Ореn аіr канцэрты класічнай музыкі папулярныя ва ўсім свеце, у першую чаргу ў ЗША, дзе ў вялікіх і маленькіх гарадах кожны ўік-энд арганізуюцца пікнікі з аркестрамі — у асноўным духавымі, часам сімфанічнымі, гэта могуць быць і проста рэчыталы. Такі фармат заявіў пра сябе даўно, але для Беларусі застаецца ноу-хау: у нашых гарадах пакуль рэдка пачуеш жывую музыку, што, вядома, уплывае на іх успрыманне. Не згаджуся, што падобныя івэнты могуць прыцягнуць да класікі, мне падаецца, з тых, хто пачуе музыку на вуліцы, свядома ў канцэртную залу пойдзе толькі пара чалавек і тое на ўзроўні арыфметычнай хібнасці. Такія канцэрты для людзей — перш за ўсё прыемнае баўленне часу, што нядрэнна, бо можна не проста прагуляцца, але і атрымаць ад прагулкі карысць. Калі ў цягніку ці ў самалёце адкрыць кнігу Дастаеўскага, час у дарозе не пройдзе дарэмна, прычым гэта не абясцэніць пісьменніка. Класічная музыка таксама не абясцэніцца праз ореn аіr канцэрт: яна ўвогуле самадастатковая і не мае патрэбы ў тым, каб завабліваць людзей. Завабліваць мусіць эстрадная, поп- і рок-музыка, а сапраўдныя рэчы — не. Сапраўдная кніга не «крычыць»: «Вазьмі мяне і прачытай» — вы самі дацягваецеся, адкрываеце і пачынаеце чытаць, напрыклад «Вайну і мір».

— То-бок паняцце «індустрыя» і класічная музыка несумяшчальныя?

— Ва ўсім свеце акадэмічная музыка, як і любая іншая, з'яўляецца часткай шоу-бізнесу: людзі ўкладваюць сродкі ў яе развіццё і зарабляюць на гэтым. Але калі гаварыць пра структурнае стаўленне да музыкі — яна не мае патрэбы ў прасоўванні. Творы Баха, адны з найлепшых і найцікавейшых у свеце, пасля яго смерці не выконваліся сто гадоў — пра іх проста забылі і ў рэшце рэшт знайшлі ў кутах старых бібліятэк.

— А ў Беларусі паняцце «індустрыя» мае нейкае дачыненне да сферы класічнай музыкі?

— Хоць у пытаннях беларускага рынку я выступаю хутчэй у якасці прафана, магу сказаць, што ён знаходзіцца на зародкавым узроўні — гэта датычыцца і класікі, і папулярнай музыкі. Мне незразумела, як мы збіраемся канкурыраваць з усім светам, калі не вытрымліваем параўнання нават з Украінай і Расіяй. Папулярная музыка лягчэйшая для ўспрымання, гэта музыка фаст-фуду, яе не трэба «гатаваць» і «пераварваць», таму лягчэй узяць у абарот і атрымаць фінансавую аддачу. Але ж мы ходзім у добрыя рэстараны, дзе спецыяльна для нас добры повар гатуе добрую ежу, таму хоць з акадэмічнай музыкай і складаней, на ёй ва ўсім свеце таксама робяць грошы. Наша праблема ў тым, што ў краіне амаль адсутнічаюць менеджары культуры, а тыя нешматлікія, хто займаецца музыкай, часта прасоўваюць не культуру, а сябе, таму апроч ролі менеджара выступаюць у якасці экспертаў, хоць ніякага ўяўлення пра музыку могуць і не мець.

— Шмат класікі ў нашым жыцці застаецца на фоне — у рэкламе, рынгтонах, як ненавязлівае суправаджэнне на рознага кшталту мерапрыемствах. Вам не здаецца, што на фоне яе больш, чым у свядомым спажыванні?

— Я параўноўваю гэта з «разумнымі» цытатамі з літаратурных твораў у сацсетках — вытрымкамі з Чэхава альбо Антуана дэ Сент-Экзюперы накшталт «Мы ў адказе за тых, каго прыручылі». Гэтыя цытаты вырваныя з кантэксту, у наш час лягчэй прачытаць адну фразу і пабегчы па справах, бо каб яе знайсці, трэба адолець цэлую кнігу. Класічная музыка на фоне гучыць як цытата і нічога агульнага з поўным творам не мае. Выказванне вядомага пісьменніка, магчыма, і застанецца ў галаве на найбліжэйшую гадзіну, але хутка вылеціць, вы яго забудзеце, для вашага жыцця яно не прынясе ніякай карысці. Тое ж самае з класічнай музыкай: рынгтон сальецца з шумам натоўпу, а дзякуючы сімфоніі вы перажывяце цэлую гісторыю.

— У нас не так шмат месцаў, дзе выконваецца класіка: адна філармонія, два музычныя тэатры, некалькі фестываляў і асобныя ініцыятывы. Капэла «Санорус» неяк іграла «Месячнага П'еро» Шонберга, што ў нашай краіне гучала ўпершыню. Наколькі поўна тое, што выконваецца ў Беларусі, адлюстроўвае пласт акадэмічнай музыкі?

 

— Прафесійныя калектывы кіруюцца не толькі тым, што хочацца іграць: краевугольным каменем з'яўляецца фінансавае пытанне, то-бок разлік на тых, хто набудзе білеты. «Месячны П'еро» — архіскладаны твор, я думаў, што выступленне будзе правальным, але на яго прыйшло столькі людзей, што мы арганізавалі другое і зноў адыгралі перад поўнай залай. Тут трэба мець смеласць і рызыкаваць, а, напрыклад, у Маскве, дзе я шмат працую, з рызыкай ніхто не звязваецца: арганізатары павінны быць упэўненыя ў тым, што публіка прыйдзе на канцэрт, таму кіруюцца звычайным рэпертуарам і запрашаюць зорак. Сучасная акадэмічная музыка ў Маскве таксама іграецца, але ў большасці выпадкаў — чарговы раз Чайкоўскі, чарговы раз Вердзі, чарговы раз Брамс. У нас іграюць класічны рэпертуар, нашмат радзей беларускую акадэмічную музыку і яшчэ радзей сучасную акадэмічную музыку, хоць сучасная яна толькі ўмоўна, бо створанае 10—20 гадоў таму новым больш не з'яўляецца. Праблемай мне падаецца і тое, што некаторых аўтараў, якія маюць дачыненне да Беларусі, мы баімся іграць і прасоўваць як сваіх. Папулярнай зараз стала музыка Маісея Вайнберга, які лічыцца польскім і расійскім кампазітарам, але ніхто не ўспамінае, што прафесійныя асновы ён атрымаў у Беларусі, калі тры гады вучыўся ў роданачальніка нашай кампазітарскай школы Васіля Залатарова. Мы не ўспамінаем, што ў Шастаковіча ёсць беларускія карані, і баімся сказаць, што Манюшка — беларускі кампазітар. Дык вось калі я хачу сыграць «сучаснага» кампазітара накшталт Шонберга, я павінен помніць пра норму па запаўняльнасці залы і быць упэўнены, што 75 працэнтаў білетаў будзе раскуплена, а я ў гэтым не ўпэўнены.

— Капэла «Санорус» — дзяржаўная ўстанова, а ці магчымыя ў нас іншыя формы існавання для музычнага калектыву такога маштабу?

— Магчымыя, але па антрэпрэнёрскай сістэме, калі музыканты аб'ядноўваюцца вакол пэўнага праекта. Гэта вядомы фармат, і ён у нас выкарыстоўваецца. «Санорус» — пастаянны калектыў з пастаянным «месцам жыхарства», рэпетыцыямі кожны дзень, канцэртна-гастрольным планам, планам па запаўняльнасці залы і дзяржаўным фінансаваннем.

— Шмат беларускіх музыкантаў з'язджаюць самарэалізоўвацца за мяжу, і многія з іх сапраўды дасягаюць поспеху. Вы ж маеце шырокую карту выступленняў, але застаяцеся ў Беларусі. Раскажыце, на якія перспектывы ў нашай краіне могуць разлічваць маладыя музыканты?

— Важна, які поспех маецца на ўвазе. Фінансавага поспеху многія нашы музыканты сапраўды дасягаюць менавіта за мяжой — канешне, для гэтага трэба сур'ёзна працаваць, грошы не льюцца проста так быццам з рога дастатку, але прынамсі магчымасць зарабіць ёсць. Калі ты на тым жа ўзроўні сыграеш адзін і той жа канцэрт у Беларусі і ў Польшчы, там заробіш у некалькі разоў больш, і гэта, вядома ж, несправядліва. Таму музыканты з'язджаюць і вінаваціць іх у гэтым нельга. Што датычыцца міжнароднага прызнання, для гэтага не абавязкова з'язджаць: шмат музыкантаў жыве ў Беларусі і мае пры гэтым міжнародную вядомасць. Праўда, атрымаць яе складана, бо за мяжой вялікая канкурэнцыя, а ў музычных гарадах накшталт Вены, Парыжа, Лондана яна проста шалёная. Але ёсць і лакальны поспех — гэта таксама добра, калі ты робіш важныя рэчы ў роднай краіне для роднай публікі. Перспектывы для музыкантаў менавіта ў Беларусі, на мой погляд, не радасныя, бо ўсё ўпіраецца ў фінансавае пытанне: канцэрт можа як заўгодна моцна спадабацца публіцы, але калі калектыў за яго нічога не атрымае, то ў рэшце рэшт у яго не застанецца грошай на тое, каб да сваіх канцэртаў дабірацца. У нашай сферы акадэмічнай музыкі грошай няма, а калі ёсць, то па рэшткавым прынцыпе. Трэба сказаць, шмат хто з музыкантаў застаецца альбо нават вяртаецца. Я пяць гадоў пражыў у Галандыі і вярнуўся, таму што хачу быць у сваім доме — не ў чужым шыкоўным палацы, а ў маленькай кватэры, якую магу назваць домам.

— Вы казалі пра лакальны поспех, але калі ў нас няма музычнай індустрыі, а публіка вялікай любоўю да класічнай музыкі не адзначаецца, ці не з'яўляецца ён умоўным?

— Усё залежыць ад чалавека і яго запытаў. Калі ён хоча міжнароднага прызнання — робіць для гэтага адпаведныя крокі, а калі ставіць задачай данесці сваю ідэю, «любоў, братэрства і мір», — пачынае нешта іншае. У маім разуменні лакальны поспех — гэта добра, таму што мне дастаткова закрануць музыкай хоць бы аднаго чалавека. Калі са ста два-тры слухачы мяне зразумеюць, мэта дасягнута. Я адчуваю сябе медыумам паміж кампазітарам і публікай, які павінен данесці да другога ідэю першага. Само па сабе мастацтва — яно не для сябе, я перакананы, таму і задача зрабіць кар'еру не першарадная. У метро ніхто не просіць у мяне аўтограф, а ў краме не прапускаюць без чаргі, але для мяне гэта не з'яўляецца паказчыкам, таму што поспех у тым, каб данесці ідэю музычнага твора, каб аркестр прагучаў, каб атрымаўся добры канцэрт.

— Часам творчасць, гэтаму ёсць нядаўнія прыклады, сустракаецца з непаразуменнем чыноўніцкіх структур. Калі казаць пра беларускую акадэмічную музыку, ці ёсць тут нейкія сілы, што перашкаджаюць сферы музыкі развівацца?

— Развіццю нашай акадэмічнай музыкі перашкаджаюць адсутнасць належнага фінансавання і распаўсюджанае перакананне ў тым, што класіка для выбраных, хоць яна для ўсіх, проста аўдыторыю трэба выхоўваць, пачынаючы з першых класаў. Ва ўсе часы былі чыноўнікі без адпаведных ведаў, але са сваім меркаваннем. Яны ёсць паўсюль, а нам у такіх умовах трэба проста рабіць сваю справу.

— Беларуская публіка і замежная публіка — ці ёсць розніца?

— Прынцыповай розніцы няма, таму што водгук на музыку мае ірацыянальны характар: ты ўспрымаеш яе не толькі мозгам, але і сэрцам. Паўсюль жа аднолькавы водгук на словы «Я цябе кахаю» — альбо «я цябе таксама», альбо «а я цябе не», адрозненне толькі ў кантэксце. Музыка таксама альбо даходзіць, альбо не, людзі альбо прымаюць яе, альбо не, вочы ў іх альбо гараць, альбо сумуюць. І еўрапейцы вельмі розныя — ёсць скаваныя скандынавы, а ёсць экспрэсіўныя італьянцы, але водгук на музыку паўсюль адзін і той жа.

Гутарыла Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Фота з асабістага архіва Аляксандра ХУМАЛЫ і Кастуся ДРОБАВА

Выбар рэдакцыі

Культура

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Больш за 100 літаратараў з усіх рэгіёнаў краіны возьмуць удзел у мерапрыемствах Дня беларускага пісьменства

Свята, якое ўжо традыцыйна ладзіцца ў першую нядзелю верасня, сёлета прымае Слонім.

Грамадства

Як працуюць сядзелкі

Як працуюць сядзелкі

Попыт на сядзелак ці медсясцёр, якія могуць даглядаць цяжка хворых людзей на даму, пастаянна расце.

Культура

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Алесь Родзім: Рабілі «афармілаўку» для калгасаў, вярталіся ў свае падвалы і працягвалі маляваць

Беларускаму складніку Тахелеса прысвечаны арт-фестываль «Міфалагема тысячагоддзя», што адкрыўся ў прасторы Ок16 15 жніўня.