Вы тут

Чым небяспечная нервовая анарэксія і як блізкія могуць выратаваць жыццё?


Даследаванні паказалі, што ў Беларусі на нервовую анарэксію пакутуе каля 4 % дзяўчат ва ўзросце ад трынаццаці да дваццаці гадоў. Сёння стройнасць цела па-ранейшаму ўзведзена ў культ. І калі нехта пачынае актыўна худзець, блізкія і сябры могуць правакаваць і падтрымліваць гэта імкненне. Калі дзяўчынка худзее, бацькі часта спісваюць гэта на падлеткавае дзівацтва. І мала хто задумваецца над тым, што прычынай змянення рэжыму харчавання можа быць смяротная хвароба — анарэксія. Аб яе прычынах, небяспецы ды аб тым, ці можна своечасова спыніцца і што залежыць ад блізкіх, расказала дацэнт кафедры псіхатэрапіі і медыцынскай псіхалогіі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі, урач-псіхатэрапеўт медыцынскага цэнтра «ЛАДЭ» Алена ТАРАСЕВІЧ.


— Анарэксія — слова, якое прыйшло ў наш ужытак са Старажытнай Грэцыі і літаральна яно азначае адсутнасць позываў да ўжывання ежы. У медыцыне, прымяняючы тэрмін «нервовая анарэксія», маюць на ўвазе сіндром, калі чалавек асэнсавана адмаўляецца ад ежы, у яго працяглы час адсутнічае апетыт і знікае асноўны інстынкт — голад, — тлумачыць Алена Уладзіміраўна. — Хворы з такім расстройствам успрымае ежу як нешта пагрозлівае, пры гэтым адчувае надзвычайную трывогу ў пытаннях, звязаных з масай цела ці зніжэннем вагі.

— Анарэксія — хвароба дзяўчат-падлеткаў?

— Так, хварэюць пераважна дзяўчаты — у 90—95 % выпадкаў. Мужчыны да такіх расстройстваў схільныя значна менш, але апошнім часам назіраецца рост і мужчынскай анарэксіі. Часцей за ўсё расстройства харчовых паводзінаў узнікае ў падлеткавым узросце, у 10—12—14 гадоў, калі з'яўляецца няўпэўненасць у сабе і ўяўленне, што маса цела большая, чым у равесніц. Але ёсць выпадкі, калі анарэксія пачынаецца нават з 8 гадоў.

— У чым яе прычыны?

— Не існуе адной прычыны, якая можа паўплываць на ўзнікненне анарэксіі. Звычайна задзейнічаны тры фактары: біялагічны (біялагічная і генетычная схільнасць), псіхалагічны (падлеткавая дэпрэсія, уплыў сям'і і ўнутраныя канфлікты) і сацыяльны (уплыў навакольных, перайманне). Часта спускавым механізмам для анарэксіі з'яўляюцца заўвагі аднакласнікаў ці настаўніка фізкультуры, танцаў. Дзіця не падцягнулася на брусах, — равеснікі сказалі «ты таўстуха». Гэтыя словы запускаюць псіхалагічны механізм «Мне трэба пахудзець». Дзяўчынка разумее, што трэба зніжаць масу цела, і ўсё ў жыцці скіравана на гэта. Часам сям'я імкнецца нават дапамагаць — маці гатуе нізкакаларыйныя стравы.

— Як бацькам зразумець, што іх дзіця захварэла на анарэксію? У які момант трэба біць трывогу?

— Калі з'явілася ўпартае імкненне да пахудзення, якое можа спалучацца з панічным страхам павелічэння масы цела. Пры гэтым уласнага знясілення дзіця не заўважае, а любымі сродкамі імкнецца пазбавіць арганізм ад ежы: выклікае ваніты, прымае слабіцельныя, пачынае харчавацца асобна, хавае ежу, перакладвае ў талеркі іншага, аддае хатнім жывёлам. На фоне галадання з'яўляецца імкненне перакормліваць іншых членаў сям'і, асабліва малодшага брата ці сястру. А прыгатаванне ежы ператвараецца ў складаны рытуал. Дарэчы, людзі, якія мелі такое расстройства, часта выбіраюць прафесію, звязанаю з ежай — кандытар, кухар.

Другая стадыя парушэння харчовых паводзін — булімія. Яна характарызуецца бескантрольным аб'яданнем — дзіця з'ядае ўсё, што ёсць у халадзільніку. Гэта ежа яго распірае, яно бяжыць у прыбіральню, каб выклікаць ваніты. Такім хворым складана кантраляваць працэс прыёму ежы — ім складана ўстаяць, нягледзячы на адсутнасць голаду, або немагчыма спыніцца нават наеўшыся.

І хоць у кожным выпадку ўсё вельмі індывідуальна, заўважыць змены не складана: пры анарэксіі ад недахопу харчавання развіваецца дыстрафія цягліц, спыняецца рост, цьмянеюць і выпадаюць валасы, псуюцца зубы, ад вымывання кальцыю становяцца крохкімі косці, перастае працаваць кішэчнік — з'яўляюцца запоры і «галодны» пах з рота, нарастае фізічная слабасць, галавакружэнні, могуць пачацца сутаргі. У дзяўчат парушаецца менструальны цыкл. Пры першых трывожных сімптомах варта звяртацца да ўрача, бо перспектыва выздараўлення ў многім залежыць ад своечасовага пачатку лячэння і ступені «паломак» у арганізме, якія паспелі ўзнікнуць.

— Калі дзяўчынка займаецца спортам, той жа мастацкай гімнастыкай і старанна сочыць за вагой...

— ...то, хутчэй за ўсё, гэта не анарэксія, а патрабаванне трэнераў ці педагогаў. Калі дзіця займаецца балетам, гімнастыкай, вага павінна быць у пэўных межах, каб заставацца ў спорце ці харэаграфіі. Трэба адрозніваць гэта ад расстройстваў харчовых паводзінаў, якія пачынаюцца як даніна модзе, імкненне пераймаць ці не адрознівацца ад равеснікаў.

— І якія перспектывы вылечыць гэта расстройства?

— На сёння медыцынская статыстыка такая: у 30 % стан паляпшаецца, у 18 % выпадкаў хвароба прымае хранічную форму, а 12 % пацыентаў гінуць з прычыны знясілення ці самагубства. На самай справе з такімі пацыентамі складана спраўляцца нават у стацыянары. У кожнай палаце ёсць санітарка, якая сочыць, каб пасля прыёму ежы хворыя не выклікалі рвоту. А пацыентка пры гэтым пад коўдрай умудраецца зрабіць 70 адцісканняў! Гэта сур'ёзная праблема. Часта справа даходзіць да рэанімацыі. Шмат гадоў таму адна мая пацыентка памерла ў васямнаццаць гадоў. Яе неаднаразова лячылі ў стацыянары, была нават прымусовая шпіталізацыя. Дзяўчына знясільвала сябе фізічнымі практыкаваннямі, праколвала пальцы і пускала кроў... У выніку яна загінула — памерла ад поліарганнай сімптаматыкі. Сэрца не атрымлівае неабходны аб'ём крыві, насычанай мікраэлементамі і пажыўнымі рэчывамі, непрыкметна перастаюць дзейнічаць ныркі, печань, прычым усё адбываецца вельмі хутка. У рэанімацыі іх імкнуцца выратаваць, ставяць кропельніцы, але часам гэта ўжо немагчыма — пункт незвароту пройдзены.

Таму блізкія павінны разумець, што без іх дапамогі пачаць лячэнне нерэальна. Самі хворыя часта адмаўляюць сваю праблему і хваробу. Верагоднасць трагедыі вельмі вялікая, калі ад пачатку расстройства да звароту па дапамогу прайшло больш за тры гады. Даказана, што са змяншэннем масы цела на кожныя 10 % ад ідэальнай для пэўнага ўзросту і росту, імавернасць смяротнага зыходу ад нервовай анарэксіі павялічваецца на 18 %.

— Колькі часу займае працэс лячэння?

— Не менш як год. У стацыянары пацыенткі могуць знаходзіцца 40 дзён і нават больш, медыкаментознае лячэнне доўжыцца ад паўгода, псіхатэрапеўтычнае — не менш за год. Лячэнне любых расстройстваў — працэс доўгі і складаны. На першым этапе аднаўляюць фізічнае здароўе. Калі стан стабілізуецца, пацыента паступова прывучаюць да нармальнага харчавання, дапамагаючы вярнуцца да здаровай вагі. Затым пачынаецца курс псіхатэрапіі, калі шукаюць прычыны хваробы і шляхі яе пераадолення, дапамагаюць пацыенту пазбавіцца ад скажонага ўяўлення аб уласным целе.

— Калі дзіця не жадае лячыцца і лічыць сябе па-ранейшаму тоўстым, што рабіць у такіх выпадках?

— Анарэксія — гэта барацьба за ўладу паміж дачкой і бацькамі ў межах празмерна звязаных адносін. Уласнае цела — апошняя сфера, дзе хворая можа адмежавацца ад патрабаванняў бацькоў. Звычайна ў такіх сем'ях дамінуе жаночы аўтарытэт — маці, бабулі. Таму бацькам трэба пастарацца змяніць самаацэнку дзіцяці, зрабіць так, каб яно пачало сябе паважаць, палепшыць узаемаразуменне ў сям'і.

— На ранніх этапах з анарэксіяй можна справіцца ў хатніх умовах?

— Неабходна ўвесці частае дробнае харчаванне, а пасля прыёмаў ежы цікавыя заняткі адцягваюць увагу і, каб пазбегнуць ірвоты хворага. Патрэбны пастаянны, добразычлівы, непрыкметны кантроль за хворым і стымуляцыя апетыту — доўгія трапезы са стравамі, у якіх ён раней не мог сабе адмовіць (яны павінны быць прыгожа аформленыя і г. д.). І самае галоўнае — дарыце любоў хвораму на анарэксію.

Пры станоўчым цячэнні трэба выкарыстоўваць метад узнагароджання жаданым падарункам і пашыраць асабістую свабоду хворага, праўда, надоўга без нагляду яго пакідаць нельга. Калі ён адмаўляецца есці, спасылаючыся на адсутнасць апетыту, прапануйце вадкую ежу — харчовую сумесь. Фіксуйце колькасць выпітай вадкасці і мачы, гэта вельмі важна для наладжвання водна-электралітных рэакцый у арганізме.

— Як паводзіць сябе з такім хворым? Кантактаваць з ім даволі няпроста...

— Найперш трэба эмацыянальна падтрымліваць сваё дзіця, не «апускаць» яго самаацэнку. Ні ў якім разе не крытыкаваць знешнасць і адмовіцца ад аўтарытарных заўваг у яго бок. І не дапускаць некарэктных заўваг кагосьці з навакольных — сваякоў, сяброў. Так можна нават папярэдзіць і своечасова пачаць лячыць выяўленыя сімптомы анарэксіі.

Калі захворванне ўжо развілася, то неабходна адмовіцца ад культу ежы ў сям'і або няправільнага падыходу да харчавання. Сваім асабістым прыкладам пакажыце, што вы не прыхільнік дыет і пры гэтым лічыце сябе дасканалым. Забудзьцеся на час пра свае праблемы і цалкам прысвяціце сябе хвораму. Толькі падтрымка, любоў, пачуццё патрэбнасці і такт!

Дзяўчаты з анарэксіяй хваравіта рэагуюць на заўвагі, таму забудзьцеся пра грубасць, знявагі, прымусовае харчаванне, сваркі і крыўды. Набярыцеся цярпення і пастарайцеся атрымаць як мага больш ведаў па гэтай праблеме.

Алена КРАВЕЦ

Загаловак у газеце: Мне трэба пахудзець!

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.